Күрт жаңбыр және су тасқыны

Кіріспе

Қысқа және өте қарқынды жаңбыр

Бұлттың жарылуы – қысқа мерзім ішіндегі жауын-шашынның ерекше көп мөлшері, кейде нөсер мен найзағаймен бірге болатын және су тасқынына әкелуге қабілетті құбылыс. Бұлттың жарылуы жылдам түрде үлкен көлемде су төге алады, мысалы, 25 мм жауын-шашын бір шаршы километрге 25 000 тоннаға тең (1 дюйм бір шаршы мильге 72 300 тоннадан астам). Дегенмен, бұлттың жарылуы сирек кездеседі, себебі ол орографиялық көтерілу арқылы немесе жылы ауа массасы салқын ауамен араласқанда ғана пайда болады, нәтижесінде кенеттен конденсация жүреді. Кейде жоғарыдан ағып түсетін судың көп мөлшерін бұлттың жарылуымен жаңылыстырып жатады. "Бұлттың жарылуы" термині бұлттардың су шарына ұқсас және жарылып, тез жауын-шашынға себеп болуы мүмкін деген ойдан туындаған. Бұл идея кейіннен жоққа шығарылғанмен, термин қолданыста қалып отыр.

Қасиеттері

Сағатына немесе одан да көп жауын-шашын мөлшері – бұл кенеттен су тасқыны. Дегенмен, әртүрлі анықтамалар бар. Мысалы, шведтік метеорологиялық қызмет SMHI сәйкес швед терминін "skyfall" қысқа мерзімді жауын-шашын үшін минут сайын, ал ұзақ жауын үшін сағат сайын деп анықтайды. Осыған байланысты конвективті бұлт жер бетінен жоғары дейін созылуы мүмкін. Кенеттен су тасқыны кезінде бірнеше минуттың ішінде жаңбырдың көп мөлшері түсуі мүмкін. Кенеттен су тасқынының салдары өте ауыр болуы мүмкін. Кенеттен су тасқыны кенеттен су тасқынының пайда болуына да себеп болады. Кумулонимбус бұлттарынан жылдам жауын-шашын Лангмуир жауын-шашын процесі арқасында мүмкін болады, онда үлкен тамшылар кіші тамшылармен бірігіп, жылдам өседі және төмен түседі. Кенеттен су тасқыны тек бұлт тау сияқты қатты денеге соқтығысқанда ғана пайда бола бермейді, сонымен қатар ыстық су буы салқын ауамен араласып, кенеттен конденсацияға әкелуі мүмкін.

Бангладеш

2004 жылдың қыркүйек айында Даккада 24 сағат ішінде мм жаңбыр жауды. 2020 жылдың 27 қыркүйегінде Солтүстік Бангладештің Рангпур қаласында 12 сағаттың ішінде рекордтық жаңбыр жауып, қала бойынша кең аумақта су тасқыны болды.

Үндістан

1908 жылдың 28 қыркүйегінде – бұлт жарылу салдарынан Муси өзенінің деңгейі 3,4 метрге дейін көтеріліп, су тасқынына әкелді. Өзен жағасында шамамен 15 000 адам қаза тауып, 80 000-ға жуық үй қирады. 1970 жылдың шілде айында Алакнанда аңғарында ірі су тасқыны болды. Бұл, 1970 жылдың 20 шілдесі күні Алакнанда аңғарындағы оңтүстік тау бетінде (Жошмамат пен Чамоли арасында) болған бұлт жарылуына байланысты болды. Бағалау бойынша, су тасқыны бір тәулік ішінде шамамен 15,9 × 106 тонна шөгіндіні тасып кетті. Апаттың ауқымы соншалық, 1894 жылғы Гохна көлінің қалдықтары жойылды. Сонымен қатар, Алакнанда аңғарындағы Пипалкоти мен Хелонг арасындағы жол бойындағы Белакучи елді мекені 30 автобустан тұратын колоннамен бірге Алакнанда өзенінің күшті ағынымен шайылып кетті. Дегенмен, Бадринатқа бағыт алған 400-ге жуық паломник полиция констаблинің ессіздігінің арқасында аман қалды. Алакнанда өзені және оның барлық бассейні, Бадринат қаласына жақын орналасқан Хануманчаттиден бастап Харидуарға дейін су тасқынынан зардап шекті. 1997 жылдың 15 тамызында Химачал-Прадеш штатының Шимла ауданындағы Чиргаонда бұлт жарылу салдарынан 115 адам қаза тапты. 1998 жылдың 17 тамызында қатты жаңбырдан кейін Мальпа ауылында болған жер сілкінісі мен бұлт жарылуынан 250 адам, оның ішінде 60 Кайлаш Мансаровар зыяратшысы Уттараханд штатының Питоргарх ауданындағы Қали аңғарында қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында Одисси бишісі Протима Беди де болды. 2003 жылдың 16 шілдесінде Химачал-Прадеш штатының Кулу ауданындағы Гурса аймағындағы Шилагархта бұлт жарылудан туындаған тасқын судан шамамен 40 адам қаза тапты. 2004 жылдың 6 шілдесінде Алакнанда өзеніне үш көлік құлап, бұлт жарылудан туындаған күшті жер сілкінісінен кем дегенде 17 адам қаза тауып, 28 адам жарақат алды. Бұл оқиға Уттараханд штатының Чамоли ауданындағы Бадринатқа жақын жерде 5000-ға жуық паломниктің жолын кесті. 2005 жылдың 26 шілдесінде Мумбайда бұлт жарылу салдарынан ауа райы нашарлап, 8-10 сағат ішінде су тасқыны Үндістанның ең ірі қаласы мен қаржы орталығын толығымен парализдеді, 1000-нан астам адам қаза тапты. Су тасқынының жартысы Мумбайдағы көптеген жерлердегі кәріздің бітелуінен туындады. 2007 жылдың 14 тамызында Химачал-Прадеш штатының Ганви ауданындағы Бхави ауылында қатты бұлт жарылып, 52 адам қаза тапты. 2009 жылдың 7 тамызында Уттараханд штатының Питоргарх ауданындағы Мунсиари маңындағы Нахни ауданында бұлт жарылудан туындаған жер сілкінісінен 38 адам қаза тапты. 2010 жылдың 6 тамызында Лехте бұлт жарылу салдарынан 1000-нан астам адам қаза тауып, 400-ден астам адам жарақат алды. 2010 жылдың 15 қыркүйегінде Уттаракханд штатының Альмора қаласында бұлт жарылып, екі ауыл суға батты, олардың бірі Балта, онда бірнеше адамды қоспағанда, бүкіл ауыл суға кетті. Уттаракханд билігі Альморани бұлт жарылуынан ең көп зардап шеккен қала деп жариялады. 2010 жылдың 29 қыркүйегінде Махараштра штатының Пуна қаласындағы Хадаквасладағы NDA (Ұлттық қорғаныс академиясы) -да бұлт жарылу салдарынан көптеген адамдар жарақат алды, ал содан кейінгі тасқын судың салдарынан жүздеген көліктер мен ғимараттар зақымдалды. 2011 жылдың 20 шілдесінде Манали қаласынан 18 шақырым жердегі Маналидің жоғарғы бөлігінде бұлт жарылып, 2 адам қаза тауып, 22 адам із-түссіз жоғалып кетті. 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Делидің Палам ауданында бұлт жарылуы туралы хабарланды. Индира Ганди халықаралық әуежайының 3-терминалына жауын-шашыннан кейін су батып кетті. Өлім-жітім болмағанымен, бірнеше сағат бойы жаңбыр жауған бұл оқиға қала тарихында 1959 жылдан бергі ең көп жаңбыр рекордына енді. 2013 жылдың 14 қыркүйегінде Уттараханд штатының Рудрапраяг ауданындағы Ухимат қаласында бұлт жарылып, 39 адам қаза тапты. 2013 жылдың 15 маусымында Уттараханд штатының Рудрапраяг ауданындағы Кедарнатх және Рамбара аймақтарында бұлт жарылуы туралы хабарланды. Қазірге дейін 1000-нан астам адам қаза тапты, өлім саны 5000-ға дейін жетеді деп қорқады. 2013 жылдың 30 маусымында қиратылған қалдықтарды тазалау жұмыстары жалғасуда және мыңдаған адамдар әлі де із-түссіз жоғалып кеткен. Бұл апат шамамен 84 000 адамды бірнеше күнге тосқауылдады. Үндістан армиясы және оның Орталық қолбасшылығы тарихындағы ең ірі және кең ауқымды құтқару операциясын жүргізді. 40 000 шаршы шақырым жерді алып жатқан 45 тікұшақ қаза тапқандарды құтқару үшін жұмылдырылды. Бір жаңалық бойынша бұл оқиға бұлт жарылуымен байланысты деп қате айтылған, керісінше, Кедарнатқа жақын екі мұздықтың бұзылуынан болған. 2014 жылдың 30 шілдесінде Үндістанның Пуне ауданындағы Амбегаон талукасында орналасқан Малин ауылында жер сілкінісі болды. Ауыл тұрғындары ұйықтап жатқанда таңертеңгісін болған жер сілкінісі кем дегенде 20 адамды мерт етті. Қаза тапқандардан басқа, 44 үйде 160-тан астам адам жер сілкінісінде көмілген деп саналады, бірақ соңғы болжамдар шамамен жетпіс адамды көрсетіп тұр. 2014 жылдың 31 шілдесінде Уттраханд штатының Техри Гархвал ауданында бұлт жарылуы туралы хабарланды. Кем дегенде 4 адам қаза тапты. 2014 жылдың 6 қыркүйегінде Кашмир аймағында бұлт жарылып, 200-ден астам адам қаза тапты. Science and Environment орталығы (CSE) аймақтағы аумақтық дамудың күшеюіне байланысты оқиғаның ауыр салдарға ұшырағанын мәлімдеді. Ауыр жаңбырдан кейін 184 000-нан астам адам құтқарылды, Штаттың үлкен бөлігі суға батты. 2015 жылдың 2 желтоқсанында Ченнай қаласында 494 мм жаңбыр жауды, нәтижесінде 2015 жылғы Оңтүстік Үндістандағы су тасқыны болды. Су тасқынынан Тамилнад аймағында 400-ден астам адам қаза тапты. 2016 жылдың 8 мамырында Уттараханд штатының Чамоли ауданындағы Тарали және Карнапраяг қалаларында үздіксіз жаңбыр жауды, бұл зардаптарға әкелді, бірақ өлім-жітім болған жоқ. 2017 жылдың 5 шілдесінде Уттараханд штатының Харидуар қаласында бұлт жарылуы туралы хабарланды. Кейбір жергілікті станциялар бір сағат ішінде 102 мм жаңбыр жауғанын тіркеді. Күдік тудырарлық жайт, ешкім қаза таппады және едәуір зақымдар тіркелмеді. 2017 жылдың 20 шілдесінде Татри қаласында бұлт жарылу салдарынан үлкен зардаптар туды, 6-дан астам адам қаза тапты. 2018 жылдың 4 мамырында Белагви қаласының үстінде бұлт жарылып, ауа райы станциялары бір сағат ішінде 95 мм жаңбыр жауғанын тіркеді. Маңызды өлім-жітімдер мен зақымдар тіркелмеді. 2021 жылдың 12 мамырында Уттараханд штатының Техри және Чамоли аудандарынан бұлт жарылуы туралы хабарланды. Маңызды өлім-жітімдер мен зақымдар тіркелмеді. 2021 жылдың 28 шілдесінде Киштваар ауданының Дачхан аймағындағы Хунзар елді мекенінде бұлт жарылып, 26 адам қаза тауып, 17 адам жарақат алды. 2021 жылдың 20 қазанында Тамилнад штатының Салем ауданындағы Петанаикенпалайям қаласының үстінде бұлт жарылып, бір күніне 213 мм жаңбыр жауды. Аймақтағы көлдер мен Thennakudipalayam көлі суға толды. Васишта Нади өзені тасып, Аттур бөгетін сумен толтырды. Зақымдар тіркелмеді. 2022 жылдың 8 шілдесінде Амарнатх үңгіріне баратын жолда Пахалгамда бұлт жарылды.

On September 28, 1908 – A cloudburst resulted in a flood where level of the Musi River increased up to 3.4 meters. About 15,000 people died and around 80,000 houses were destroyed along the banks of the river. In July 1970, the Alaknanda valley witnessed a major flood, This was attributed to a cloudburst on the night of 20 July 1970 on the southern mountain front in the Alaknanda valley (between Joshimath and Chamoli). According to an estimate, floods transported about 15.9 × 106 tonnes of sediment within a day. The catastrophe was so large that it wiped out the leftover of the 1894 Gohna lake. In addition, a roadside settlement between Pipalkoti and Helong called Belakuchi in the Alaknanda valley was washed away along with a convoy of 30 buses, by the roaring Alaknanda river. However, around 400 pilgrims route to Badrinath, were saved due to the alertness of a police constable who guided them to run uphill. Alaknanda River in Uttarakhand and its entire river basin, from Hanumanchatti near the pilgrimage town of Badrinath to Haridwar was affected. On August 15, 1997, 115 people were killed when a cloudburst occurred and trail of death was all that was left behind in Chirgaon in Shimla district, Himachal Pradesh. On August 17, 1998, a massive landslide following heavy rain and a cloudburst at Malpa village killed 250 people, including 60 Kailash Mansarovar pilgrims in Kali valley of the Pithoragarh district, Uttarakhand. Among the dead was Odissi dancer Protima Bedi. On July 16, 2003, about 40 people were killed in flash floods caused by a cloudburst at Shilagarh in Gursa area of Kullu district, Himachal Pradesh. On July 6, 2004, at least 17 people were killed and 28 injured when three vehicles were swept into the Alaknanda River by heavy landslides triggered by a cloudburst that left nearly 5,000 pilgrims stranded near Badrinath shrine area in Chamoli district, Uttarakhand. On 26 July 2005, a cloudburst caused approximately of rainfall in Mumbai. over a span of eight to ten hours; the deluge completely paralysed India's largest city and financial centre, leaving over 1,000 dead. Half of the flooding was caused due to the blockage sewers in many parts of Mumbai. On August 14, 2007, 52 people were confirmed dead when a severe cloudburst occurred in Bhavi village in Ganvi, Himachal Pradesh. On August 7, 2009, 38 people were killed in a landslide resulting from a cloudburst in Nachni area near Munsiyari in Pithoragarh district of Uttarakhand. On August 6, 2010, in Leh, a series of cloudbursts left over 1,000 people dead (updated number) and over 400 injured in the frontier Leh town of Ladakh region. On September 15, 2010, a cloudburst in Almora in Uttarakhand submerged two villages, one of them being Balta, in which save for a few people, the entire village drowned. Almora was declared as a town suffering from the brunt of cloudburst by the Uttarakhand authorities. On September 29, 2010, a cloudburst in NDA (National Defence Academy), Khadakwasla, Pune, in Maharashtra left many injured and hundreds of vehicles and buildings damaged due to the consequent flash flood. On 20 July 2011, a cloudburst in upper Manali, 18 km from Manali town in Himachal Pradesh state left 2 dead and 22 missing. On September 15, 2011, a cloudburst was reported in the Palam area of the National Capital Territory of Delhi. The Indira Gandhi International Airport's Terminal 3 was flooded with water at the arrival due to the immense downpour. Even though no deaths occurred, the hours long rainfall was enough to enter the record books as the highest rainfall in the city since 1959. On September 14, 2013, there was a cloudburst in Ukhimath in the Rudraprayag district, Uttarakhand killing 39 people. On June 15, 2013, a cloudburst was reported in Kedarnath and Rambara region of Rudraprayag district, Uttarakhand. Over 1,000 killed to date, it is feared that the death toll may rise to 5,000. Debris is still being cleared and thousands are still missing as of June 30, 2013. It left approximately 84,000 people stranded for several days. The Indian Army and its Central Command launched one of the largest and most extensive human rescue missions in its history. Spread over 40,000 square kilometres, 45 helicopters were deployed to rescue the stranded. According to a news report this incident was falsely linked with cloud burst, rather it was caused due to disturbance in the two glaciers near Kedarnath. On July 30, 2014, a landslide occurred in the small Indian village of Malin, located in Ambegaon taluka in Pune district of India. The landslide, which hit the village early in the morning while its residents were asleep, killed at least 20 people. In addition to those dead, over 160 people were believed to have been buried in the landslide in 44 separate houses, though more recent estimates place the figure at about seventy
On July 31, 2014, a cloudburst was reported in Tehri Garhwal district of Uttrakhand. At least 4 people were reported dead. On September 6, 2014, there was a cloudburst in Kashmir valley killing more than 200 people. Center for Science and Environment (CSE) mentioned heavy and unchecked development aggravated the development in the region. Over 1,84,000 people were rescued after heavy rains have large part of the State submerged. On December 2, 2015, the city of Chennai recorded 494 mm rains eventually causing 2015 South India floods. The floods saw 400+ casualties around Tamil Nadu. On May 8, 2016, Continuous rainfall occurred in Tharali and Karnaprayag in Chamoli district, Uttarakhand resulting in damage, but no casualties. On the night of July 5, 2017 a cloudburst was reported in Haridwar, Uttarakhand. Some local stations recorded 102 mm rain in an hour. Surprisingly no one was killed and no significant damage occurred. On July 20, 2017, a cloudburst caused huge damage at Thathri town of Doda district killing more than 6 people. On May 4, 2018, a cloudburst had occurred above Belagavi, Karnataka. Weather stations in the area reported 95mm rain in an hour. No significant casualties or damage had occurred. On May 12, 2021, a cloudburst was reported from Tehri, Chamoli districts in Uttarakhand. No significant casualties or damage had occurred. On July 28, 2021, Cloudburst hits Hunzar hamlet in Dachhan area of Kishtwar district resulting into death of 26 persons and 17 injured. On October 20, 2021, a cloudburst occurred above Pethanaickenpalayam town of Salem district, Tamil Nadu. This resulted in 213 mm rain in a single day. Ponds in the area filled up and so did the Thennakudipalayam lake. The Vasishta Nadi became flooded, making the Attur check dam to brim with water. No damages were reported. On 8 July 2022, Cloudburst occurred at Pahalgam en route to Amarnath cave shrine.

Пәкістан

1977 жылғы 1 шілдеде Карачи қаласында 24 сағат ішінде рекордтық жаңбыр жауды. 2001 жылғы 23 шілдеде Исламабадта 10 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық мөлшері тіркелді. Бұл Исламабадта және Пакистанның кез келген аймағында соңғы 100 жылдағы 24 сағатта жауған ең көп жаңбыр болды. 2001 жылғы 23 шілдеде Равалпиндиде 10 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық мөлшері тіркелді. 2010 жылғы 29 шілдеде Рисалпурда 24 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық көрсеткіші тіркелді. 2010 жылғы 29 шілдеде Пешаварда 24 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық көрсеткіші тіркелді. 2011 жылғы 10 тамызда Пакистанның Синд провинциясындағы Митиде 24 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық мөлшері тіркелді. 2011 жылғы 11 тамызда Тандо Гулам Алиде (Синд, Пәкістан) 24 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық мөлшері тіркелді. 2011 жылғы 7 қыркүйекте Диплода (Пакстан) 24 сағат ішінде жаңбырдың рекордтық мөлшері тіркелді. 2012 жылғы 9 қыркүйекте Жакобабадта соңғы 100 жылдағы ең қатты жаңбыр жауды, ол 24 сағат ішінде тіркелді, нәтижесінде 150-ден астам үй құлады. 2021 жылғы 28 шілдеде бұлттың жарылуынан Исламабадтың бірнеше аудандарында су тасқыны болды.

Дания

2011 жылдың 2 шілдесінде Зеландия аймағының және Данияның Үлкен Копенгаген аймағының бір бөлігінде кенеттен суатылды. Бұл соңғы 55 жылдағы тәуліктік жаңбыр мөлшерінің ең жоғары көрсеткіші болды. Осының салдарынан шамамен 6 миллиард Дания кронасы көлемінде зиян келді, оның ішінде 17 ғасырда салынған Кастеллет бекінісінің құрылымындағы зақымдар да бар.

Колорадоның Пьемонт аймағы

Колорадо штатының Фронт-Рейндж тауларына жақын жоталар мен Фронт-Рейнджтен бастау алатын өзендер кейде кенеттен нөсер жаңбырлар мен су тасқындарына ұшырайды. Бұл ауа райы құбылысы Мексика шығанағынан ылғалдылықты солтүстік-батысқа қарай әкелетін жел ағындарымен байланысты.