Кіріспе
Манхэттендегі қоғамдық саябақ, Нью-Йорк. Вашингтон сквері – Нью-Йорк қаласының Төменгі Манхэттендегі Гринвич Виллидж ауданындағы қоғамдық саябақ. Нью-Йорк қаласының ең танымал қоғамдық саябақтарының бірі, ол қаланың символы, сонымен қатар кездесу орны және мәдени өмірдің орталығы. Оны Нью-Йорк қаласының Парктер және демалыс департаменті (NYC Parks) басқарады. Саябақ ашық кеңістік, оның солтүстік жағында Вашингтон скверінің аркасы орналасқан, және бұл жерде дәстүрлі түрде конформизмге қарсылық білдіріледі. Саябақтағы фонтан аймағы көптен бері қаланың танымал орындарының бірі болып табылады, ал жергілікті ғимараттардың көпшілігі бір кезде суретшілердің үйлері мен студиялары ретінде пайдаланылған. Көптеген ғимараттар Нью-Йорк университетімен салынған, ал қалғандары бұрынғы мақсатынан академиялық және тұрғын үйлерге айналдырылған. TOC
Washington Square Park is a public park in the Greenwich Village neighborhood of Lower Manhattan, New York City. One of the best known of New York City's public parks, it is an icon as well as a meeting place and center for cultural activity. It is operated by the New York City Department of Parks and Recreation (NYC Parks). The park is an open space, dominated by the Washington Square Arch at the northern gateway to the park, with a tradition of celebrating nonconformity. The park's fountain area has long been one of the city's popular spots, and many of the local buildings have at one time served as homes and studios for artists. Many buildings have been built by New York University, while others have been converted from their former uses into academic and residential buildings. TOC
Орналасуы және ерекшеліктері
Бесінші авенюдің етегінде орналасқан бұл саябақтың шекаралары Вашингтон скверінің солтүстік жағы (парктің шығысы мен батысында Уэверли Плейс деп аталады), Вашингтон скверінің шығыс жағы (парктің солтүстігінде Университет Плейс деп аталады), Вашингтон скверінің оңтүстік жағы (парктің шығысы мен батысында Батыс 4-ші көше деп аталады) және Вашингтон скверінің батыс жағы (парктің солтүстігінде және оңтүстігінде Макдугал көшесі деп аталады) болып табылады. Саябақта көптеген гүлзарлар мен ағаштар болғанымен, мозаикалық жабынға байланысты гүл шоғырларына арналған жер аз. Саябақтың екі ерекше белгісі – Вашингтон скверінің аркасы және үлкен фонтан. Онда балалар ойын алаңдары, ағаштар мен бақтар, серуендеуге арналған жолдар, шахмат және скраббл ойнайтын аймақ, саябақ төбелері, пикникке арналған үстелдер, естелік мүсіндер және екі ит жүгіретін алаң бар. Бұл аймақ "Америка Құрама Штаттарындағы ең қауіпсіз ірі қала" деп танылған және төмен қылмыс деңгейімен ерекшеленеді.
Ерте кездегі қолданысы
Бұрын бұл жерді Minetta Creek (немесе Brook) өзені өтетін тар, батпақты аңғар бөліп тұратын. Жанында "Тымызғы өсіру" деген атаумен белгілі бір жер орналасқан. 17 ғасырдың ортасына қарай, голландтар Минеттаның екі жағындағы жерді шаруашылыққа пайдаланды. Голландтар қала шегінен тыс (Уолл-стрит) орналасқан бұл жерді колонияның анголалық тұрғындарына берді. Олардың учаскелері мен қоныстары, қала сыртындағы жергілікті тұрғындарға қарсы қорғаныс аймағы ретінде қызмет етуі тиіс болды. 1643 жылы Доминго Энтони, Мануэль Трумпетер және Каталина Энтони сияқты "жартылай босатылған" құлдар мен ақсақалдар тобы Вашингтон сквері паркінің орнында және оны қоршаған аумақтарда шаруашылық құруға және оны жүргізуге жер алды. Жер алған отбасылар енді құл емес еді, бірақ олар жерден алған табыстың бір бөлігін Голландияның Батыс Үндістан компаниясына беруге және жыл сайын жер салығын төлеуге міндетті болды. Олардың балалары бос емес, құл ретінде дүниеге келер еді. Бұл аймақ Нью-Йорктегі алғашқы афроамерикалық қауымның ядросына айналды, кейін "Қаралар елі" деп, содан кейін "Кіші Африка" деп аталды. Қазіргі Вашингтон сквері паркі орналасқан жердегі учаскелердің иелерінің бірі Пауло Д'Ангола болды. 1797 жылдың сәуір айына дейін бұл жер шаруашылыққа пайдаланылды, содан кейін Нью-Йорк қалалық кеңесі Минеттаның шығысындағы (әлі қала шегіне кірмеген) егістіктерді жаңа қорымдық жерге немесе қоғамдық жерлеу орнына сатып алды. Бұл жер көбінесе белгісіз немесе жақындары аз адамдарды жерлеу үшін қолданылды. Бірақ 19 ғасырдың басында Нью-Йоркте (оған бұл аймақ кірмеген) сары қызылша эпидемиясы болғанда, сары қызылшадан қайтыс болғандардың көпшілігі де қаладан қауіпсіз жерде, гигиеналық шара ретінде осы жерге жерленді. Дегенмен, зерттеулер көрсеткендей, ағаш бұрынғы Минетта сайының бір жағында, жеке үйдің артқы бағында орналасқан.
Вашингтон алаңын құру
1826 жылы әкім Абрахам Валентин «ескі гончарлық егістікті әскери парад алаңына қайта иелену туралы қаулы ұсынды» және қала Минетта сағасының батысындағы жерді сатып алды. Алаң жоспарланып, тегістелді, содан кейін Вашингтон әскери парад алаңына айналды. Әскери парад алаңдары – қала белгілеген, ұлттық қорғанысқа жауапты ерікті әскерлердің жаттығуларына арналған қоғамдық кеңістіктер еді. 1830 жылдары алаңды қоршаған көшелер қаланың ең сәнді тұрғын аудандарының біріне айналды. Парктің солтүстік жағындағы грек стиліндегі үйлердің сақталған қатары сол кезден қалған. 1849 және 1850 жылдары парад алаңы осы жердегі алғашқы саябаққа айналды. Жаңа жолдар салынды және оның айналасына жаңа қоршау қойылды. 1871 жылы ол жаңадан құрылған Нью-Йорк қалалық саябақтар департаментінің басқаруына өтті және қайта жоспарланды, бұл жолы тік емес, иісті қосымша жолдар салынды. Уақытша гипстен және ағаштан жасалған арка соншалықты танымал болды ki, 1892 жылы Нью-Йорк сәулетшісі Стэнфорд Уайт жобалаған тұрақты Тукахо мәрмәрінен жасалған арка орнатылды. Оның биіктігі 77 фут (23 м) болды және 1806 жылы Парижде салынған Триумф аркасының үлгісімен жасалды. Арканың шығыс бөлігін қазу кезінде жер астынан 3 метр тереңдікте адам сүйектері, қабір және 1803 жылға қарай дабыл тасы табылды. Джузеппе Гарибальдидің мүсіні 1888 жылы ашылды. Гринвич ауылының жергілікті тұрғыны, төрт ұлының анасы және Вашингтон сквері паркі комитетінің бұрынғы төрағасы, Гринвич ауылының қоғамдық жоспарлау кеңесінің мүшесі Хейс, парктің бірінші қатарында үлкен пәтерлер салынған кезде, парк үшін халық арасында наразылық тудырды. Манхэттен округінің президенті Хулан Джек парктің ішінде төрт қатарлы жолдың үстінен жаяу өткел салуды ұсынғанда, Хейс ханым «Квадратты сақтайық!» атты жеті жылдық күресті бастады, мақсаты – тыныш аймаққа көлік кірмеуін қамтамасыз ету еді. Парктегі жолға қатысты бірнеше ұсыныс жасалса да, Хейс және оның жақтастары олардың барлығын қабылдамады. «Осы отбасылық қауымдастықтың балалары мен ересектерінің қажеттіліктерін ең жақсы қамтамасыз ету» үшін Хейс өзінің ұсынысын ұсынды: 1,75 акр (700 м²) жол паркіне айналдырылатын, тек шұғыл жағдайлар үшін асфальтталған аймақ құрылатын және барлық басқа көліктерге паркке кіруге тыйым салынатын. Бұл жоспарға, сол кездегі конгрессмен Джон Линдсей және Вашингтон сквері Парк-Уэст тұрғыны Элеонора Рузвельт сияқтылардың ішінде, кең қолдау көрсетілді. 1958 жылы өткен қоғамдық тыңдаудан кейін «таспаны байлау» рәсімі өткізілді, бұл парк көлік қозғалысынан босатылатын сынақ кезеңінің басталуын білдірді. 1959 жылдың тамызында Хейс ханым мен оның одақтастарының күш-жігері жеміс берді; сол кезден бастап Вашингтон сквері паркі көліктерге толығымен жабылды. Оның қажырлы күресін еске алу үшін паркте тақта орнатылған. Хейс ханымның құжаттары Нью-Йорк тарихи қоғамында сақтаулы.
ХХ ғасырдың ортасы мен аяғы
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін халық әншілері демалыс күндері саябақтың ортасындағы фонтанға жиналатын болды. Богемиялық топ пен ауданның қалған жұмысшы тұрғындары арасында шиеленіс пен қақтығыстар туа бастады. Қала әкімдігі қоғамдық орындарды пайдалануға деген наразылығын күшейтті және 1947 жылы қаланың кез келген саябағында қоғамдық өнер көрсету үшін рұқсат алу міндетті болды. 1961 жылдың көктемінде жаңа саябақ комиссары халық әншілеріне жексенбілік жиынға рұқсат бермей, «халық әншілері саябаққа көптеген жағымсыз [битник] элементтерін әкеліп отыр» деді. 1961 жылдың 9 сәуірінде фольклорлық орталықтың иесі, халық музыкасының алғашқы өкілі Иззи Янг және шамамен 500 музыкант пен жақтас паркте жиналып, рұқсатсыз ән шырқады, содан кейін парктен Бесінші авенюдегі арка арқылы шеру ұйымдастырып, парктің екінші жағындағы Джадсон ескерткіш шіркеуіне бет бұрды. Музыканттар мен достары шіркеуге жеткен кезде Нью-Йорк қалалық полициясының тәртіп сақшылары саябаққа кіргізіліп, қарапайым азаматтарды таяқтармен ұрып, 10 адамды қамауға алды. Оқиға Вашингтон қаласындағы газеттердің бірінші беттерінде жарияланды. The New York Mirror газеті бастапқыда оқиғаны «Битник көтерілісі» деп баядады, бірақ бірден кейін мақаласын қайтарып алды, алайда шиеленіс біраз уақыт сақталды.
ХХІ ғасырдың басындағы қайта жаңарту
2007 жылдың желтоқсанында NYC Parks Вашингтон сквері паркін қайта жобалау және жаңарту жобасын салуды бастады, оның құны шамамен 16 миллион долларға бағаланды. Парктегі өзгерістерге су тасқынын ортасынан жылжыту арқылы жоғарыдан қарағанда аркамен визуалды сәйкестігін жақсарту, периметрлік қоршауды биік қоршаумен алмастыру, сондай-ақ орталық алаңды тегістеу және кішірейтин шаралар кірді, бұл алаң саяси тұрғыдан даулы жиналатын орын болатын. Жоспарға ондаған есейген ағаштарды кесіп түбіріп тастау және су тасқынына әшекейлі су шашырату құрылғыларын орнату да кірді. Суретшілер комиссиясының жоспарды бекітуіне қарсы арызбен келіп түскен тағы бір сот ісі қарастырылмай қалды. 2007 жылы Нью-Йорк округінің Жоғарғы сотында жаңарту жобасының экологиялық сараптамасына қатысты екі іс қаралып, кейіннен қабылданбады. Парктің жаңарту жұмысының бірінші кезеңі 2009 жылдың 22 мамырында аяқталғаннан кейін, жеке ұйым «Вашингтон сквері паркін жақсарту коалициясы» 2010 жылдың жазына қарай «паркті күзету үшін бос уақытта жұмыс істейтін полицейлер мен техникалық қызметкерлерді жалдауға» қаражат жинауды бастады. 2011 жылдың 2 маусымында парктің шығыс жартысы жұртшылыққа қайта ашылды, тек парктің оңтүстік-батыс бөлігінде жұмыс жалғастырылды. 2012 жылдың тамыз айының ортасында жаңа граниттік орындықтар күнде қызып, қоғамдық мүшелердің талаптарын растағандай болды, олар жаңарту жұмыстарының басты мақсаты – парктің қоғамдық қолданысын шектеу екенін айтқан болатын. Толық жаңарту жұмысы 2014 жылы 30,6 миллион долларға аяқталды. 2020 жылдың шілдесінде солтүстік-батыс газон бір жылдық қалпына келтіру жұмыстарынан кейін қайта ашылды, оған 39 000 шаршы футтан астам жасыл алаң үшін жаңа шөп пен дерн отырғызылды. 170 000 долларлық жобаға қаржыландыруды Ray Dalio Philanthropies ұйымы жүзеге асырды.
Мәдени маңызы
Вашингтон алаңы Нью-Йорк қаласында саясат және мәдениет орталығы болып ұзақ жылдардан бері танымал. Нью-Йорк қаласында құрылған алғашқы аудандық ұйым осы саябақты қолдау мақсатында құрылды. 100 жылдан астам уақыт бойы Вашингтон алаңы қауымдастығы саябақты және оны қоршаған ауданды қолдауға және жақсартуға көмектесіп келеді.
Орындаушылар мен ойын-сауықшылар
Көшедегі өнершілердің болуы Вашингтон сквері саябағының ерекше белгісі болды. Көп жылдар бойы саябаққа келген адамдар көшедегі музыканттармен, әртістермен, музыканттармен және ақындармен араласып келді. 2010 жылғы өнершілерге қатысты ережеге өзгеріс енгізілгендіктен, 2013 жылдың 8 мамырында күшіне енетін жаңа ереже өнер иелерін де қамтиды. Бұл орындаушыларға бірінші рет 250 доллар, ал келесі бұзушылықтар үшін 1000 долларға дейін айыппұл салынуы мүмкін дегенді білдіреді. 2013 жылғы шешімнің негізінде жатқан 2010 жылғы ережеде суретшілер ескерткіштен 50 фут немесе кез келген орындықтан немесе қоршаудан бес футқа дейін тауар сата алмайды делінген. 1912 жылдың 2 қыркүйегінде, Еңбек күнінде шамамен 20 000 жұмысшы (оның ішінде 5000 әйел) үшбұрышты киім фабрикасының өртін еске алу үшін саябаққа шеру тартты, бұл оқиғадан бір жыл бұрын 146 жұмысшының қаза табуына себеп болған. Көптеген әйелдер Triangle Shirtwaist компаниясы шығарған сияқты, алдыңғы бөлігі бүктеліп тігілген блузкаларды киген. Бұл киім стилі жұмысшы әйелдердің формасы мен әйелдердің тәуелсіздігінің символы болды, сондай-ақ еңбек және сайлау құқығы үшін күрестің одағын көрсетеді. 1915 жылы әйелдердің сайлау құқығын талап ету үшін 25 000-нан астам адам саябақтан Бесінші авенюге қарай шеру жасады.
Теледидар мен кинода
Вашингтон сквері паркі көптеген танымал фильмдер мен телешоуларда пайда болған, оның ішінде "Паркте жалаң аяқ", "Балалар", "Бобби Фишерді іздеу", "Жаңа", "Заң мен тәртіп", "Астронавттың әйелі", "Мен – аңыз", "Тамыз Rush", "Тамаша ханым Мейсел" және "Тамаша жарыс" фильмдері кіреді.