Юлиус Розенвальд: Американ бизнесмені және қайырымдылық шаруасы

Кіріспе

Американдық бизнесмен (1862–1932)

Джулиус Розенвальд (12 тамыз 1862 – 6 қаңтар 1932) – американдық бизнесмен және қайырымды. Ол Sears, Roebuck and Company компаниясының бөлік иесі және басшысы ретінде, сондай-ақ кәсіби немесе техникалық білімді дамытуға миллиондаған доллар қаржыны бөліп берген Розенвальд қорын құрғандығымен әйгілі. 1919 жылы ол Чикаго қаласының нәсілдер аралық қатынастар жөніндегі комиссиясына мүше болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол Чикагодағы Ғылым және өнеркәсіп мұражайының негізін салушысы және демеушісі болды, мұражайға 5 миллион доллардан астам қаржы жұмсады және 1927 жылдан 1932 жылға дейін президент қызметін атқарды.

Ерте өмір

[[Файл:Лион үйі (7174636171). Розенвальдтар отбасы бұл үйді 1868 жылы сатып алып, 1886 жылға дейін иеленді. Ол Авраам Линкольн президенттік қызметін атқарып тұрған кезде, Линкольннің Спрингфилдтегі үйінен небары бірнеше көше қашықтықта туып өсті. 2020 жылы бұрынғы Лион үйі деп белгілі болған үй оның құрметіне қайта аталды және мемориалдық тақта орнатылды. Сонымен қатар, Сэмюэл Розенвальд Спрингфилд еврей қауымының Б’рит Шолом синагогасының президенті болды, онда Джулиус еврей білімін алып, өмір бойына құндылықтарын қалыптастыруға қажетті сабақтар алды. Розенвальд кіші інісі Морриспен бірлесіп киім өндіріс компаниясын құрды. Розенвальд Америка Азамат соғысы кезінде жиналған деректер негізінде стандартталған өлшемдермен киім шығара бастаған басқа киім өндірушілер туралы естіген. Ол осы жүйені сынап көруге және өндіріс орнын болашақ нарығына, яғни ауылдық тұрғындарға жақындатуға шешім қабылдады. Олар бауырласымен бірге Чикаго қаласына (Иллинойс штаты) көшіп кетті.

Неке және отбасы

1890 жылы Розенвальд бәсекелес киім сатушының қызы Аугуста "Гасси" Нусбаумға үйленді. Олардың бес баласы болды: Лессинг Дж. Розенвальд, Адель (Розенвальд) Дойч Леви, Эдит (Розенвальд) Стерн, Марион (Розенвальд) Асколи – итальяндық америкалық журналист Макс Асколидің екінші әйелі – және Уильям Розенвальд. Олардың ұлы Лессинг Розенвальд белгілі бизнесмен болды және әкесінің ізін басқаннан кейін Sears, Roebuck & Company компаниясының төрағасы болды (1932–1939). Эдит Эдгар Б. Стерн ағамен тұрмысқа шықты. Оның немерелерінің бірі – Нина Розенвальд. Тағы біреуі – Голливудтың кинопродюсері Арманд Дойч, ол 1924 жылғы 21 мамырда мектептегі сыныптасы Роберт "Бобби" Франксты ұрлап, өлтірген Леопольд пен Лоебтің сезімтал қылмыскерлердің мақсаты өзі болғанына сенді.

Sears, Roebuck & Company компаниясы

1893 жылы Ричард Сирс және Альва С. Роубек сағат сататын компаниясын «Сирс, Роубек және компания» деп қайта атады және қызмет түрлерін кеңейтуге кірісті. Розенвальд пен Вейл «Сирс, Роубек» компаниясын ерлер киімімен қамтамасыз етуші маңызды жеткізуші болды. 1893 жылғы экономикалық дағдарыстың салдарынан сатылмаған тауарлардың көптігі және Роубэктің денсаулығының нашарлауы оны компаниядан кетуге мәжбүр етті. Роубэк компаниядағы үлесін Сирске берді, ол өз кезегінде компанияның жартысын Чикаголық кәсіпкер Аарон Нусбаумға сатуды ұсынды. Нусбаум өз кезегінде Розенвальдты шақырды, өйткені Сирс оған ақша берешегі бар еді. 1895 жылдың тамызында Сирс компанияның жартысын Нусбаум мен Розенвальдқа 75 000 долларға сатты. Жаңа «Сирс, Роубек және компания» 1895 жылдың тамызында Иллинойс штатында 150 000 долларлық жарғылық капиталмен қайта тіркелді. Сирс пен Розенвальд жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ Гусси Розенвальдтың ағасы Нусбаум қиындық тудырды. 1903 жылы Сирс пен Розенвальд оны 1,3 миллион долларға сатып алды. Розенвальд компанияға рационалды басқару философиясын және өнімдердің әртүрлі түрлерін әкелді: құрғақ тауарлар, ұзақ мерзімді тұтыну тауарлары, дәрі-дәрмектер, аспаптар, жиһаз және шаруа қожалықтарының қажеттілігін қанағаттандыратын кез келген нәрсе. Компанияның бұл бастамасы, әсіресе 1896 жылы почта қызметінің ауылдық жерлерге тегін жеткізуді бастауымен сәтті аяқталды. 1895 жылдан 1907 жылға дейін Розенвальдтың вице-президент және қазынашы ретінде басшылығымен компанияның жылдық сатылымы 750 000 доллардан 50 миллион долларға дейін өсті. Компанияның гүлденуі және одан әрі кеңеюге бағытталған олардың көзқарастары 1906 жылы компанияны 40 миллион долларлық акциялармен ашық компанияға айналдыруға әкелді. Розенвальд акцияның алғашқы орналастырылуын жүзеге асыру үшін ескі досы Генри Голдманға жүгінді, ол сол кезде Goldman Sachs компаниясының аға серіктесі болды. 1908 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Сирс президенттік лауазымнан кеткеннен кейін Розенвальд президент болып тағайындалды. 1915 жылдың 2 қаңтарында Розенвальд Чикагода жеке мүліктік салық есебін тапсырмағандығы үшін айыпталды. Бір баяндамада бұл айыптау «әлемге жаңыраған оқ» деп сипатталды. Айыптаудан бұрын Салықты қарау кеңесі Розенвальдтың «Сирс» акцияларын 7,5 миллион долларға бағалады. Розенвальд бұл бағаның тым жоғары екенін мәлімдеді, сонымен қатар Нью-Йорк компаниясының акциялары материалдық активтерді білдірмейтінін айтты. 1915 жылдың наурыз айында Розенвальдтың адвокаттары сотты мұндай істерді қарауға қатысты заңның бөлігі жойылғанына көндіргеннен кейін айыптау алынып тасталды. Компания Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық төмендеу кезінде қиындыққа тап болды, өйткені фермерлер жерлерін тым көп кеңейткеннен кейін елдің шаруашылықтарына ауыр депрессия соқты. Компанияны құтқару үшін Розенвальд өзінің жеке байлығынан 21 миллион доллар жұмсады. 1922 жылы «Сирс» компаниясы қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. Екі жылдан кейін, 1924 жылы Розенвальд президенттік лауазымнан кетті, бірақ төраға болып қалды; оның мақсаты қайырымдылыққа көбірек уақыт арнау еді. Бірінші кезекте ол компанияның алғашқы универмагының жобасын және құрылысын қадағалады, ол «Сирс, Роубек» компаниясының 16 гектар (40 акр) кеңістігіндегі кеңселер, зертханалар және почта арқылы тапсырыс беру операцияларының ірі кешеніне орналасқан. Дүкен 1925 жылдың 2 ақпанында ашылды. Президенттік лауазымнан кеткеннен кейін Розенвальд «Сирс» компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды, ол 1932 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Джулиус Розенвальд, 1922 жылдың 23 желтоқсаны.

In 1893, Richard Sears and Alvah C. Roebuck renamed their watch company Sears, Roebuck & Company and began to diversify. Rosenwald and Weil was a principal supplier of men's clothing for Sears, Roebuck. The volumes of unsold merchandise caused by the Panic of 1893 and his declining health led Roebuck to leave the company. Roebuck placed his interest in the company in the hands of Sears who, in turn, offered that half of the company be sold to Chicago businessman Aaron Nusbaum, who in turn brought in Rosenwald, to whom Sears owed money. In August 1895, Sears sold Roebuck's half of the company to Nusbaum and Rosenwald for $75,000. The new Sears, Roebuck and Company was re incorporated in Illinois with a capital stock of $150,000 in August 1895. Sears and Rosenwald got along well, but Nusbaum, who was Gussie Rosenwald's brother, was a problem. Sears and Rosenwald bought him out for $1.3 million in 1903. Rosenwald brought to the company a rational management philosophy and diversified product lines: dry goods, consumer durables, drugs, hardware, furniture, and nearly anything else a farm household could desire. The company's initiative at this time was particularly fortuitous with the initiation of Rural Free Delivery by the Post Office in 1896. From 1895 to 1907, under Rosenwald's leadership as vice president and treasurer, annual sales of the company climbed from $750,000 to upwards of $50 million. The prosperity of the company and their vision for greater expansion led Sears and Rosenwald to take the company public in 1906, with $40 million in stock. Rosenwald turned to his old friend Henry Goldman, who was now a senior partner at Goldman Sachs, to handle the initial public offering of the stock. After Sears resigned the presidency in 1908 due to declining health, Rosenwald was named president. On January 2, 1915, Rosenwald was indicted in Chicago for a failure to file a personal property tax schedule. One commenter described the indictment as "a shot heard around the world". Prior to the indictment the Tax Board of Review scheduled the value of Rosenwald's Sears' stock at $7,500,000. Rosenwald declared this to be greatly excessive and additionally claimed that the stock of the New York company did not represent tangible assets. The indictment was quashed in March 1915 when Rosenwald's attorneys convinced the Court that the section of law which provided for prosecution of such cases had been repealed. The company was laid low during the post World War I recession as a severe depression hit the nation's farms after farmers had over expanded their holdings. To bail out the company, Rosenwald pledged $21 million of his personal wealth. By 1922, Sears had regained financial stability. Two years later, in 1924, Rosenwald resigned the presidency, but remained as chairman; his goal was to devote more time to philanthropy. First he oversaw the design and construction of the company's first department store within Sears, Roebuck's massive 16 hectare (40 acre) headquarters complex of offices, laboratories, and mail order operations at Homan Ave. and Arthington St. on Chicago's West Side. The store opened on February 2, 1925. After leaving the presidency, Rosenwald was appointed chairman of the Board of Sears, a position he held until his death in 1932.

thumb|left|200px|Hon. Julius Rosenwald, December 23, 1922.

Қайырымдылық

Джулиус Розенвальдтың қайырымдылыққа қатысты қарапайым философиясы болды. Ол: «Менің жасағым келетіні – дұрыс емес деп көрінетін нәрселерді емдеуге тырысу», – деп түсіндірді. Мұндай сөз өте ұқсас, және, мүмкін, яһудилердің «тиккун олам» ұғымынан шабыттанған, ол әлемді жаңарту және әділдікті қалпына келтіру туралы концепцияны білдіреді. Розенвальдтың қайырымдылық жұмысының негізгі бағыты АҚШ-та және бүкіл әлемде антисемитизмді жоюға деген ниетінен туындады. Сонымен қатар, Розенвальд баршаға әділдік орнату туралы ойлады және афроамерикалықтардың тағдыры яһудилер тарихында кездесетін теңсіздіктермен тығыз байланысты деп сенді. Бұл оған Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Букер Т. Вашингтонмен кездескеннен кейін одан да маңыздырақ болды. Розенвальд Чикагоға көшкеннен кейін көп ұзамай қаланың жетекші еврей реформалық қауымының мүшесі атанды. Оның раввині Эмиль Г. Хирш Розенвальдтың қайырымдылығына үлкен әсер етті. Розенвальд Чикагодағы бірнеше еврей қауымдық жобаларына жан-жақты көмек көрсетті және көп жыл бойы Чикаго Синайдың вице-президенті қызметін атқарды.

Африкалық американдықтар үшін YMCAs

1910 жылы YMCA Розенвальдтан Чикагода жаңа ғимарат салу жобасын қаржыландыруды сұрады; Розенвальд афроамерикандықтарға арналған орталық та салынатын болса ғана көмектесетінін мәлімдеді. Соның нәтижесінде 1914 жылы ашылған Уабаш-авенюдегі YMCA пайда болды, ол кейін тарихи ескерткіш ретінде танылды. Уабаш "Y" Ұлы көші-қон кезінде афроамерикандықтардың Чикагоға бейімделуіне зор көмек көрсетті. Ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Розенвальд АҚШ-тың түрлі қалаларына афроамерикандықтарға арналған YMCA құру үшін қаржылай көмек ұсынды.

Аудандық кеңейту

Розенвальд АҚШ-тың алғашқы 100 округіне округтік кеңейту агенттерін жұмысқа алуға 1000 долларлық гранттар берді, осы арқылы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігіне ауылдық американдықтар үшін аса құнды бағдарламаны бастауға көмектесті. Ол Чикагодағы Ғылым және өнеркәсіп мұражайының негізін салушысы және демеушісі болды, мұражайға 5 миллион доллардан астам қаржы бөлді және 1927–1932 жылдар аралығында президент қызметін атқарды.

Өлім және мұра

Розенвальд 1932 жылдың 6 қаңтарында өзінің үйінде, қазіргі Роузвуд паркінде, Иллинойс штатының Хайленд-Парк қаласының Равиния ауданында қайтыс болды. Оның бюсті қоладан жасалды және Чикаго өзені мен Мерчандиз Март арасында орнатылған сегіз көрнекті өнеркәсіп саясаткерінің бюстерінің қатарында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Флорида штатының Панама-Сити қаласында «Либерти» кемесі салынды және оның құрметіне аталды. 1992 жылы ол Junior Achievement U.S. Business Hall of Fame-ге енгізілді. Авива Кемпнер түсірген 2015 жылғы «Розенвальд» фильмі оның өмірі мен қайырымдылық қызметін көрсетеді. Чикагоның оңтүстік-батысындағы 2601 W 80-шы көшеде орналасқан Чикаго мемлекеттік мектептері жүйесінің бастауыш мектебі 1952 жылы Розенвальдтың есімімен аталып, қайта аталды. Розенвальдтың балалық шағындағы үйі, Линкольн үйі ұлттық тарихи ескерткішінің бір бөлігі, 2020 жылы оның құрметіне қайта аталды. Оның еңбегін еске алу үшін онда тақта орнатылды. Өмірі мен жетістіктеріне көз жүгірткенде Розенвальд: «Көптеген адамдардың пікірінше, адам байлық жинаса, оның кез келген мәселе бойынша пікірлері құнды болады. Ал менің ойымша, көптеген ірі капиталдарды орташа қабілеті бар адамдар сәттілікке кенеліп, байлыққа ие болғанда, басқалар да сол мүмкіндікке ие болғанда одан да жақсы нәтижелерге жетер еді», – деді. Осылайша, Джулиус Розенвальд Чикагоның ең құрметті еврей бизнесмендерінің бірі болғанымен, өмір бойы жайлы мінезді сақтады. Ол өмірбаяндар жазуға қарсы болды және оның есімін ғимараттар мен мекемелерге қоюды қаламады. Ол тіпті өзінің жомарт қайырымдылық үлесіне басқалар да қосылуын талап етті, осылайша «жеке демеуші» деген атақтан қашып құтылуға тырысты. Дегенмен, бүгінде оның өмірі мен қызметі туралы «Джулиус Розенвальд: Сирс, Роубак құрып, Американың оңтүстігіндегі қара нәсілділердің біліміне үлкен үлес қосушы» (авторы Питер М. Асколи) және Хасия Р. Динердің «Джулиус Розенвальд: Әлемді жақсарту» сияқты көптеген кітаптарда айтылады.