Кіріспе

АҚШ Әуе күштері генералы Джон Дейл Райан (10 желтоқсан 1915 - 27 қазан 1983) – АҚШ Әуе күштерінің жетінші Бас штаб бастығы. АҚШ Әуе күштері Бас штабының бастығы ретінде генерал Райан екі қызметті бірдей атқарды. Ол Біріккен штабтар комитетінің мүшесі болды, ол президентке, Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне және Қорғаныс министріне басты әскери кеңесшілер ретінде қызмет етеді. Екінші қызметінде ол Әуе күштері хатшысына әлемдегі ең қуатты әуе-ғарыш күштерінің адам және материалдық ресурстарын басқаруға жауапты болды. 1972 жылдың мамыр айында Райан президент Ричард Никсонның ең қатал айыптауларына ұшырады.

Ерте өмір

Джон Дейл Райан 1915 жылдың 10 желтоқсанында Айова штатының Чероки қаласында дүниеге келген. 1934 жылы Чероки кіші колледжін бітіргеннен кейін, ол АҚШ Әскери академиясына түсіп, университеттік футбол командасында ойнады және 1938 жылы академияны бітірді. Содан кейін Техас штатындағы Рэндольф және Келли әскери базаларында ұшқыш даярлау курсын өтеді және 1939 жылы ұшқыш қанаттарын алды.

Әскери мансап

Райан шамамен екі жыл Келли Филд әуе базасында ұшқыш-нұсқаушы болып қызмет етті. 1942 жылдың қаңтарынан 1943 жылдың тамызына дейін ол Техас штатындағы Мидленд әскери әуеайлағында оқу директоры болды және жоғары деңгейдегі бомбалаушыларды даярлайтын мектеп ашуға мұрындық болды. Одан кейін Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласында Екінші әуе күштерінің операциялар офицері қызметін атқарды. 1944 жылдың ақпан айында Италияға жіберілді, онда 2-ші бомбалау тобының командирі болды, ал кейіннен 15-ші әуе күштерінің 5-ші бомбалау қанатының операциялар офицері болды. 2-ші бомбалау тобын басқарған кезде, жаудың зениттік оғынан бір саусағын жоғалтты. Кейіннен бұл оның кейде аяусыздықпен айтылатын «Үш саусақты Джек» деген лақап атына айналды. Райан 1945 жылдың сәуір айында Техасқа оралды және Мидленд әскери әуеайлағында әуе базасының орынбасары болды. Қыркүйек айында Форт-Уорт және Рэндольф әуе базаларындағы Әуе оқу командасына тағайындалды, онда 1946 жылдың сәуір айына дейін болды, содан кейін 58-ші бомбалау қанатында қызмет етіп, Бикини атолындағы атом қаруларын сынауға қатысты. 1946 жылдың қыркүйегінен 1948 жылдың шілдесіне дейін 58-ші бомбалау қанатының ұшқыштарының штаб меңгерушісінің көмекшісі, содан кейін Сегізінші әуе күштерінің операциялар директоры болды. Келесі үш жыл бойы Нью-Мексико штатындағы Уокер әуе базасында 509-шы бомбалау тобының командирі болды. 1951 жылдың шілдесінен 1956 жылдың маусымына дейін Райан Техас штатындағы Биггс әуе базасында 97-ші бомбалау қанаты мен 810-шы әуе дивизиясының, ал Техас штатындағы Карсвелл әуе базасында 19-шы әуе дивизиясының командирі болды. 1956 жылдың маусымында Стратегиялық әуе қолбасшылығының материалдық жарақтары директоры болды, ал төрт жылдан кейін Испаниядағы SAC-тің он алтыншы әуе күшінің командирі болды. 1961 жылдың шілдесінде Луизиана штатындағы Барксдейл әуе базасындағы Екінші әуе күштерінің командирі болып тағайындалды. 1963 жылдың тамызында Райан Пентагонға Әскери-әуе күштерінің бас инспекторы болып тағайындалды. Бір жылдан кейін Небраска штатындағы Офут әуе базасында Стратегиялық әуе қолбасшылығының (SAC) бас қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды.

Стратегиялық әуе командалығы

1964 жылдың қарашасында Райан, қазіргі CINCSAC генералы Томас С. Пауэр зейнеткерлікке шыққаннан кейін Стратегиялық әуе қолбасшылығының (CINCSAC) келесі бас қолбасшысы болып тағайындалды. Райан 1964 жылдың 1 желтоқсанында CINCSAC міндеттерін атқара бастады, ол осы лауазымда төртінші бас қолбасшы болды және Вест-Пойнтта білім алған тұңғыш CINCSAC атанды. Вьетнам соғысына қатысуы барысында, Райан Қорғаныс министрі Роберт Макнамараның тапсырмасымен Оңтүстік-Шығыс Азияға бірнеше Стратегиялық әуе қолбасшылығының B-52 Stratofortress және Boeing KC-135 Stratotanker ұшақтарын орналастыруға бұйрық берді. Әуе күштерінің бас штабының бастығы қызметін атқарган кезінде Райан Әуе күштерінің жаңаруға мұқтаж екенін түсінді, бұл жаңару оқу деңгейін арттыруға, жайғастыруға және түсініктікке бағытталған болды. Марк Перридің 1989 жылғы әскери тарих кітабы "Four Stars: The Inside Story of The Forty Year Battle Between The Joint Chiefs of Staff and America's Civilian Leaders" бойынша, Райан 1960-шы жылдардың соңында Әуе күштерінің маңызды әуе күштері стратегияларының бірі саналды және Кертис ЛеМей мен Томас Д. Уайттың ізбасары болды. Райан сонымен қатар "Жаңа шекара, Ұлы қоғам" ұлттық басшылығына енген "көп нәрсеге қабілеттіміз" деген рухтың қатаң сыншысы ретінде танылды. Кейін ол толық әскери салтанатпен Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы АҚШ Әскери-әуе күштері академиясының зиратына жерленді. Одан соң әйелі, бұрынғы Джо Кэролин Гидера, ұлы, полковник (кейін генерал) Майкл Э. Райан және қызы Патрисия Джо Райан қалды. Тағы бір ұлы, капитан Джон Д. Райан, 1970 жылы оқу миссиясы кезінде Сан-Пабло шығанағына құлаған F-4 Phantom II ұшағымен қаза тапты, Калифорния штатының Марин округіне қарасты Хамильтон әуе базасынан ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай.