Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Льюис Ветцель (1763 – 1808) – американдық барлаушы және шекарашы. Ол тума тайпалары үшін қатты қорқыныш тудырғандықтан, "Өлім желпісі" деген лақап атымен белгілі болды. Оның бойы шамамен 183 сантиметр, қара қоңыр шашы болған. Ол пышақ пен томахок қолдануда шебер болды, ал қара ұңғымалы мылтықпен немесе мушкетпен одан да қауіптірек еді. Толық жылдамдықпен жүгіргенде, Өлім желпісі оқ мүйізінен оқ-дәрі салып, допты жинап, нысанаға бағыттап, әрқашан шеберлікпен атуға қабілетті болды. Қазіргі Батыс Вирджиния штатының Солтүстік Панхандл аймағында өскен оның ерліктері бір кезде Дэниел Бунның ерліктерімен теңестірілген.
Lewis Wetzel (1763 – 1808) was an American scout and frontiersman. Because of how feared he was by the Native American Tribes, he was nicknamed "Death Wind". He stood about 6 ft with dark brown hair. He was an expert with a knife and tomahawk and was even deadlier with a black powder rifle, or musket. While running at full speed, Death Wind could load powder from his powder horn, a ball round and pack it, aim it and fire with expert marksmanship every time. Raised in what is now the Northern Panhandle of West Virginia, his exploits were once hailed as similar to those of Daniel Boone.
Ерте және отбасылық өмірі
Мүмкін, 1763 жылы Пенсильвания штатының Ланкастер округінде немесе оның ата-анасы 1770 жылға дейін қоныс аударған Потомак өзенінің оңтүстік саласында туған Льюис, Мэри Боннеттің (1735–1805; Жан Жак Боннеттің қызы, фламанд гугеноты) және Джон Ветцельдің (1733–1786; Германияның Палатин аймағынан немесе Фридрихсталь, Баден, Германиядан келісімшарт бойынша жұмыс істеуге келген) ұлы еді. 1770 жылға қарай Уэцл және Боннет отбасылары Зайн, МакКоллох, Эберли, Розенкранц және басқа да пионер отбасылары сияқты Батыс Вирджинияның солтүстік панхендл аймағындағы Уиллинг Крик аймағына көшіп келді. 1781 жылы полковник Дэниел Бродхед Огайо штатының Ньюкомерстаун деп аталатын Gekelmukpechunk кланының басты ауылына жетті. Ол ауылдың басты басшыларымен бейбіт сұхбаттасу өткізуді сұрады және үш басшыны кездесуге жіберді. Ол ауыл тұрғындарының адалдығын қамтамасыз етуге және жаңа жауынгерлерді өз жорығына тартуға үміттенеді. Алайда Льюис Ветцельдің інісі Мартин, олар өзеннен өткен кезде, бірінен томахокпен шабуыл жасап, оны өлтірді. Бродхед үлкен шығынға және жоспарланбаған шайқасқа қорқып, әскерін кері шегінді және олардың бастапқы мақсатына – Кошоктонға жетуге қайта бағыттады. Бірақ Мартин інісі жарақаттан аман қалды. Бір кезде жас жігіт отбасының кек алуға ант берді. Кейін Уэцл Огайо аймағындағы үндістерге қарсы бірнеше әскери науқандарға қатысты және 27 немесе 37 үндінің бас сүйегін алғанын мәлімдеді. Ол жеке әрекет етуді жөн көрді, тіпті милицияда қызмет еткенде де әскери тәртіп оған сәйкес келмеді. Ол мылтығын жүгіріп бара жатып қайта зарядтау қабілетімен танымал болды (мүмкін, басқа шекарашылардан гөрі кішірек оқтарды қолдану арқылы, сондай-ақ аузында бірнеше оқ ұстап жүруі үшін), бұл оның өмірін бірнеше рет сақтап қалды. Льюис Ветцель бірнеше бейбіт үндістердің өліміне қатысқан деп күдіктелді, және ол басқаларын ұйықтап жатқанда пышақтап өлтірген болуы мүмкін. Халықтың пікірін оған қарсы бұрған ең танымал оқиғаға 1788 жылы қазіргі Мариетта, Огайо қаласының жанындағы Форт-Хармарға келген сенека басшысы Тегунте (американдық сарбаздар оны тура мінезі үшін «Джордж Вашингтон» деп атады) қатысты. Уэцл Тегунтеге оқшау жолда шабуыл жасап, атып, бас сүйегін алды; өліп бара жатқан басшы шабуылдаушысын анықтауға үлкерді. 6 қарашада Ветцель полковник Джозиа Хармарға жасаған ісін мойындады, «Мен оларды тірі болғандағыдай құнсыз иттің орнына атып тастаймын» деп мақтанды, бірақ ормандарға қашып құтылды, екі аптадан кейін қайта тұтқындалғанда, түрме бастығын тізбектерімен ұрып, сот алдында қайта қашып кетті; желтоқсанның ортасында Кентукки штатының Мейсвилл қаласының жанында тұтқындалып, Форт-Вашингтонға (қазіргі Цинциннати) әкелінген кезде, Кентон басқаратын 200 адамнан тұратын көтеріліс бейбітшілікке қауіп төндірді және Хармар Ветцельді босатты. Болашақ президент Джеймс Мэдисонның ағасы Джон Мэдисон, Уэцлмен бірге оның барлаушысы ретінде жеті айлық экспедицияда болған кезде, Канахва өзенінің жанында шабуылға ұшырап қайтыс болды. Сол есепте Льюис пен Кларк Уэцлді өздерінің экспедициясына қосылуын сұрағандығы айтылады (бірақ олардың хаттарында да, күнделіктерінде де жазылмаған). 1791 жылы үндіні өлтіргені үшін шартты өлім жазасынан кейін немесе 1795 жылғы Гринвилл келісімінен кейін көптеген үндістер Огайо аймабын тастап кеткеннен кейін, Ветцель Луизиана территориясына және ақырында Нью-Орлеансқа көшті, онда ол бірнеше жыл түрмеде фальшификация жасағаны үшін отырды. Мартин Ветцельдің тікелей ұрпағы Роберт Льюис Ветцель (оның орта аты осы барлаушының құрметіне қойылған), Кларксбург, Батыс Вирджиниядан, Корея және Вьетнам соғыстарының ардагері болды және суық соғыс кезеңінде генерал-лейтенант және корпус командирі дәрежесіне жетті. Батыс Вирджиниядағы жерлердің арасында, Батыс Вирджиниядағы Ветцель округі, Льюис Ветцель жануарлар дүниесін басқару аймағы сияқты, оның немесе оның отбасының есімімен аталады. Батыс Вирджиния Маршалл округіне қарасты Лаймстоун қаласының жанында Уэцл отбасының ескерткіштерін орнатты және Престон округіне қарасты Форт-Билер мен Терра-Альта қалаларының белгілерінде Льюис Уэцл туралы нақты айтылған. Огайоның тарихи белгісінде Льюис Ветцельдің Моравия миссиясындағы бейбіт үндістерге жасалған Броудхед қырғынына қатысқандығы жазылған. Батыс романы жазушысы Зейне Грей Ветцель туралы өзінің «Бетти Зейне», «Шекараның рухы» және «Соңғы жол» атты кітаптарында жазды.
Possibly born in Lancaster County, Pennsylvania in 1763, or on the South Branch of the Potomac River where his parents had moved before 1770, Lewis was the son of Mary Bonnet (1735 1805; daughter of Jean Jacques Bonnet, Flemish Huguenot) and John Wetzel (1733–1786; indentured servant emigrant from Germany's Palatine region or Friedrichstal, Baden, Germany). The Wetzel and Bonnet families moved to the Wheeling Creek area in what is now the northern panhandle of West Virginia by 1770, as had the Zane, McColloch, Eberly, Rosencranz and other pioneer families. In 1781, Col. Daniel Brodhead reached the main Turtle clan village of Gekelmukpechunk, now known as Newcomerstown, Ohio. He requested a peaceful discussion between the main chiefs of the village and three were sent to meet him. He hoped to secure the villagers' allegiance and enlist new warriors into his campaign. However, Lewis Wetzel’s younger brother Martin attacked one of the peaceful chiefs with a tomahawk from behind, killing him just as they had crossed the river. Fearing massive losses and an unplanned battle, Brodhead retreated and instead refocused his troops on their initial goal of reaching Coshocton. though his brother Martin survived his wound. At some point, the young man vowed to avenge his family. Wetzel later participated in several military campaigns against Native American tribes in the Ohio region, and claimed to have taken 27 or 37 Native American scalps. He preferred to operate alone; military procedure did not suit him even while serving with the militia. He became renowned for an ability to load his rifle while sprinting (perhaps by using smaller shot than other frontiersman as well as for always holding a few bullets in his mouth), and which probably saved his life several times during raids although lead poisoning would have ongoing mental and physical effects. Lewis Wetzel was implicated in the deaths of several friendly Native Americans, and he may have knived others to death as they slept. The most famous incident turning public opinion against him involved the Seneca Chief Tegunteh (whom American soldiers called "George Washington" for his upright character), who had traveled to Fort Harmar, near present day Marietta, Ohio in 1788. Wetzel ambushed, shot and scalped Tegunteh on an isolated path; the dying chief survived long enough to identify his attacker. Wetzel readily admitted the deed on November 6 to Colonel Josiah Harmar, bragging “I´ll shoot ‘em down like the worthless dogs they are long as I live,” but escaped by sprinting away through the woods, and when recaptured two weeks later, clubbed his jailer with his chains and escaped again before trial; when captured in mid December near Maysville, Kentucky and taken to Fort Washington (now Cincinnati), a 200 man mob led by Kenton threatened the peace and Harmar released Wetzel. The future President James Madison's brother John Madison died in an attack near the Kanawha River while on a seven month expedition with Wetzel as his scout, and the same account claims Lewis and Clark asked Wetzel to join their expedition (although mentioned in neither their letters or diaries). Either following a suspended death sentence for killing a Native American in 1791 or as many Native Americans left the Ohio Valley following the 1795 Treaty of Greenville, Wetzel relocated to the Louisiana Territory and eventually to New Orleans, where he spent several years in prison for counterfeiting. Martin Wetzel's direct descendant, Robert Lewis Wetzel (his middle name reflecting this scout), of Clarksburg, West Virginia, was a veteran of the Korean and Vietnam wars, and rose to the rank of Lieutenant General and Corps commander during the Cold War. Among places in West Virginia, Wetzel County, West Virginia, is named for him or his family, as is the Lewis Wetzel Wildlife Management Area. West Virginia has erected historical markers commemorating the Wetzel family near Limestone in Marshall County and specifically mentions Lewis Wetzel on the markers for Fort Beeler and Terra Alta in Preston County. An Ohio historical marker notes Lewis Wetzel's involvement in the Broadhead Massacre of peaceful Indians at the Moravian mission. The Western novelist Zane Grey wrote about Wetzel in his books Betty Zane, The Spirit of the Border, and The Last Trail. More recently, Allan W. Eckert recounts Wetzel's exploits in That Dark and Bloody River.