Кіріспе

Аллегей және Мононгахела өзендерінің қосылған жеріндегі колониялық бекініс.

Форт Дюкесн (/dj//uː/'/k//eɪ//n/ dewKAYN, dykɛːn; бастапқыда Форт Дю Кесн деп аталған) – француздардың 1754 жылы Аллегей және Мононгахела өзендерінің қосылған жерінде салған бекінісі. Кейін оны британдықтар, содан кейін американдықтар басып алды және ол АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Питтсбург қаласына айналды. Форт Дюкесн Солтүстік Америкадағы француздар мен үндістер соғысы ретінде белгілі Жеті жылдық соғыс кезінде британдықтар басып алуға кіріспес бұрын француздармен қиратылды. Британдықтар оны 1759 және 1761 жылдар аралығында Питт бекінісін салып, орнына қойды. Бүгінде екі бекіністің орнында Пойнт штатының паркі орналасқан, онда екі бекіністің жоспары кірпішпен белгіленген.

18 ғасыр

Форт-Дюкесн, Аллегей мен Мононгахела өзендерінің Огайо өзенін құрайтын сағасында салынған, Огайо өлкесін бақылау үшін стратегиялық маңызды болып саналды, әсіресе жаңа қоныстану және сауда үшін. Ағылшын саудагері Уильям Трент 1740 жылдары жақын маңдағы бірнеше үндістер ауылдарымен сауда жасау үшін бұрышта өте табысты сауда бекетін құрған. Француздар мен ағылшындар бұл аймақта басымдыққа ие болуға мүңкіндік іздеді. Аймақ Миссисипи өзенінің су жинау алабында орналасқандықтан, француздар оны өздерінің деп мәлімдеді. Олар Жаңа Францияны (Квебек), Миссисипи бойындағы Иллинойс аймағын және Ла Луизиананы, Жаңа Орлеан мен Мобил (Алабама штаты) порттарын басқарды. 1750 жылдардың басында француздар Эри көліндегі Форт Преск аралынан бастап, қазіргі Пенсильвания штатының Эри қаласында, одан кейін Форт Ле Боф, қазіргі Пенсильвания штатының Уотерфорд қаласынан оңтүстікке қарай 15 миль жерде және Аллегейни өзенінде, қазіргі Пенсильвания штатының Франклин қаласында Форт Макольт құрылысын бастады. Вирджиния колониясының вице-губернаторы Роберт Динвидди осы форттардың Огайо компаниясының вирджиниялықтарының (оның ішінде өзінің) жерге деген кең аумақтық талаптарына қауіп төндіретінін ойлады. 1753 жылдың күзінде Динвидди Джордж Вашингтон есімді жас Вирджиния милиция офицерін аймаққа жіберіп, Форт-Ле-Боуфтағы француз командиріне хат тапсыруды және олардан кетуді сұрады. Вашингтон сонымен қатар француз күштерін және ниеттерін бағалауы керек еді. Желтоқсан айында Форт-Ле-Боуфқа жеткеннен кейін Вашингтон француз тарапынан әдепті түрде қабылданбады. 1754 жылдың қаңтар айында Вашингтон Вернон тауына оралғаннан кейін, Динвидди Вирджиниялықтарды Огайоның бұрыштарында Принс Джордж фортын салуға жіберді. Форттың құрылысы 17 ақпанда басталды. 18 сәуірде Клод Пьер Пэкауди де Контрекёр басқаратын бес жүзден астам француз күштері бұрыштарға келді, бұл британдық гарнизонды капитуляциялауға мәжбүр етті. Француздар шағын британдық фортын бұлып, Жаңа Францияның генерал-губернаторы маркиз Дюкеннің құрметіне Дюкен фортын салды. Форт Онтарио көліндегі француз Форт-Фронтенагының үлгісімен салынды. Жаңадан құрылған Вирджиния полкінің подполковнигі болған Вашингтон 1754 жылдың 2 сәуірінде шағын күшпен Форт-Принс-Джорджға жол салуға және оны қорғауға аттанды. Вашингтон Мэриленд штатының солтүстік-орталық бөлігінде Уиллс-Крик қаласында болғанда форттың капитуляциялағаны туралы хабарды алды. 28 мамырда Вашингтон қазіргі Джумонвилл Глен деп аталатын жерге жақын жерде (қазіргі Юнионтауннан бірнеше шақырым шығысқа қарай) канадалық барлаушылар тобымен кездесті. Вашингтон француз канадалықтарына шабуыл жасап, таңертеңгі сағаттарда 10 адамды өлтіріп, 21 тұтқынға алды, олардың көпшілігі британдықтардың үндістер одақтастарымен рәсімдік түрде өлтірілді. 31 мамырда Вашингтон полковник Джошуа Фрайды Вирджиния полкінің командирі етіп алмастырды, өйткені полковник Фрай Уиллс-Крикке бара жатқанда қайтыс болды. Джумонвилл Глен шайқасы француз және үндістер соғысының ресми басталуы деп есептеледі, Солтүстік Америка майданындағы жеті жылдық соғыс. Вашингтон "Ұлы далалар" деп аталатын үлкен ашық жерде Форт Нецессити құрылысын салуды тапсырды. 1754 жылдың 3 шілдесінде француз және канадалықтар қарсы шабуыл жасап, Вашингтонды Форт Нецесситиді капитуляциялауға мәжбүр етті. Оларды қарусыздағаннан кейін Вашингтон мен оның адамдарын үйлеріне жіберді. Форт-Дюкесннің үш өзеннің қосылған жерінде орналасқан орны картада стратегиялық түрде көрінеді, бірақ шындық басқаша болды. Бұл жер төмен, батпақты және су тасуға бейім болды. Сонымен қатар, бұл позиция Мононгахела өзенінен келетін биік жерлермен басып алынды, бұл жауға фортты оңай бомбалауға мүмкіндік беретін еді. Пэкауди де Контрекёр 1755 жылы Брэддоктың шабуылына қарсы тұру үшін фортты тастап кетуге дайындалып жатқан. Ол британдық күштердің жойылғандығына байланысты оны сақтап қала алды (төменде қараңыз). 1758 жылы Форбс экспедициясы жақындағанда, француз ағылшын авангардына қарсы Форт-Дюкесн шайқасында алғашқы табысқа жетті, бірақ Форбстың негізгі күшінің басымдығына байланысты фортты тастап кетуге мәжбүр болды. Француздар 1755 жылғы Мононгахела шайқасында генерал Эдвард Брэддок басқарған экспедицияны кері қайтарып, соғыстың басында фортты сәтті ұстады. Джордж Вашингтон генерал Брэддоктың көмекшілерінің бірі болды. 1758 жылдың қыркүйегінде Джеймс Грант жасаған шағын шабуыл ауыр шығындармен жеңіліске ұшырады. Екі айдан кейін, 1758 жылдың 25 қарашасында шотландтық генерал Джон Форбс басқарған Форбс экспедициясы француздықтар оны қиратып, тастап кеткеннен кейін Форт-Дюкеснге иелік етті.

Қазіргі жері

Форт-Дюкесн Аллегени және Мононгахела өзендерінің Огайо өзенін құрайтын жерінде салынған. 20-шы ғасырдың соңынан бері Питтсбург қаласының орталық бөлігіндегі бұл аймақ Пойнт штаттық паркі ретінде сақталған. Парк форттың қабырғаларының кірпіштен жасалған сызбасын, сондай-ақ кейінірек салынған Форт Питт орналасқан жердің сызбасын қамтиды. 2007 жылдың мамыр айында Пенсильвания штатының Коншохокен қаласында орналасқан «A. D. Marble & Company» мәдени ресурстарды басқару фирмасының археологы Томас Кутис Форт-Дюкесн орнында тас және кірпіштен жасалған су ағызу құбырын тапты. Ол форттың көптеген ғимараттарының бірінен су шығару үшін пайдаланылған деп есептеледі. Жерге терең бойлап енгендіктен, бұл құбыр форттың бүкілдей сақталған жалғыз бөлігі болуы мүмкін. Бұрынғы форттың солтүстік жартысы 19-шы ғасырда аймақтың қарқынды өнеркәсіптік дамуы кезінде қиратылып, жойылған.

Еске алу

1958 жылғы 25 қарашада Форт-Дюкеснің басып алынуының 200 жылдығына орай АҚШ поштасы 4 центтік Форт-Дюкесн екі жүз жылдық мерейтойлық естелік маркасын шығарды. Ол алғаш рет Питтсбургтегі пошта бөлімшесінде сатуға ұсынылды. Марканың дизайны Т. Б. Смит салған гравиюрадан алынған түрлі суреттер мен Форт-Дюкесн блогы өртеніп жатқандағы британдық оккупацияны бейнелейтін картинаны пайдаланып, жиынтық суреттен көшірілді. Орталықта полковник Вашингтон атқа отырған күйінде, ал ішек ауруынан денсаулығы нашарлаған генерал Форбс салғышта жатқан күйінде бейнеленген. Маркада сонымен қатар, денсаулығы нашарлаған Форбстен кейін екінші болып тұрған полковник Генри Буке, сондай-ақ Вирджиния жасағы мен провинциялық армияны көрсететін басқа да тұлғалар бейнеленген.