Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кіші планетаның транзиті – кіші планета бақылаушы мен басқа аспан денесінің арасынан өтіп, сол дененің дискісінің шағын бөлігін жабатын құбылыс. Жердегі бақылаушылар үшін кіші планеталардың Күн мен Айдың алдынан өтуі өте сирек, себебі Жер мен осы денелердің арасында айналатын кіші планеталардың саны аз және олар өте кішкентай. Күннің транзиті сыртқы планеталардан жақсырақ көрінеді. Транзиттерді оккультациядан ажырату керек, онда кіші планета екінші дененің жарығын толығымен жабады.
A transit of a minor planet takes place when a minor planet passes directly between an observer and another heavenly body, obscuring a small part of that body's disc. From the perspective of observers on Earth, transits of the Sun and Moon by minor planets are very rare, as the minor planets orbiting between the Earth and those bodies are few and very small. Transits of the Sun would be more visible from the outer planets. Transits should be distinguished from occultations, in which the minor planet entirely blocks out the light from the other body.
Астероидтар
Астероидтердің көпшілігі Марс пен Юпитер арасындағы астероидтар белдеуінде айналады. Осы себепті, Жерден қарағанда Күннің астероидтар арқылы өтуі сирек кездеседі, бірақ Юпитерден қарағанда мұндай құбылыс жиірек болар еді. Дегенмен, көптеген астероидтардың орбиталарының тік бұрыштық қисықтығы оны одан да сирек кездесетін жағдайға түсіреді. Юпитерден көрінетін болашақтағы астероид транзитінің бір мысалы – 4 Веста, ол 2044 жылдың 4 қаңтарында 0,24″ бұрыштық диаметрімен Күнді кесіп өтеді. Жерден қарағанда, Күнді кесіп өте алатын астероидтар – осы екі планетаның арасында орбитасы бар астероидтар ғана. Оларға Атон астероидтері (оның ішінде Апохеле астероидтері және гипотетикалық Вулканоид астероидтері), сондай-ақ кейбір Аполлон астероидтері (мүмкін, Жердің квази-серіктері де) жатады. Өкінішке орай, мұндай транзиттерді бақылау қиын, себебі бұл астероидтардың диаметрі көбінесе бірнеше километрді ғана құрайды, сондықтан олардың бұрыштық диаметрі Күннің фонында байқауға тым кішкентай. Мысалы, 1990 жылдың 16 мамырында 2,5 км диаметрі бар 3838 Эпона астероиды Күнді кесіп өтті. Жерден алыс қашықтықта болғандықтан, оның бұрыштық диаметрі бар болғаны 0,007 секундтық доғаны құрады, көруге мүлдем мүмкін емес. Сол сияқты, 2005 жылдың 14 сәуірінде 30825 (1990 TG1) астероиды да Күнді кесіп өтті, бірақ оны да байқауға болмады, оның бұрыштық диаметрі шамамен 0,05″ болды, ал 2101 Адонис 2007 жылдың 24 қыркүйегінде одан да кішкентай 0,005″ бұрыштық диаметрімен Күнді кесіп өтті. Теориялық тұрғыдан алғанда, Жерге жақын астероид өте жақын қашықтықта транзит жасаса, оны байқауға болар еді. Бірақ, қазіргі уақытқа дейін мұндай астероид транзиттері тіркелген жоқ.
Most asteroids orbit in the asteroid belt between Mars and Jupiter. For this reason, transits of the Sun by asteroids are rare from Earth's perspective, but would not be uncommon from the perspective of Jupiter. Still, the high inclination of many asteroid orbits would make this less common that it would be otherwise. One example of a forthcoming asteroid transit visible from Jupiter will be that of 4 Vesta, which will transits the Sun on January 4, 2044, with an angular diameter of 0.24″. From the perspective of Earth, the only types of asteroids that can transit the Sun are those with orbits that take them between the two bodies. These include Aten asteroids (including Apohele asteroids and the hypothetical Vulcanoid asteroids) and some Apollo asteroids (perhaps including quasi satellites of Earth). Unfortunately, observations of such transits are difficult because all of these asteroids are only a few kilometres in diameter at most, so that their angular diameter is too tiny to observe against the Sun. One example was the May 16, 1990 transit of 3838 Epona with a diameter of 2.5 km. At a distance of from Earth, its angular diameter was only 0.007 seconds of arc, far too small to see. Similarly, asteroid 30825 (1990 TG1) transited on April 14, 2005, but was again unobservable, having an angular diameter of about 0.05″, and 2101 Adonis transited on September 24, 2007, with an even smaller angular diameter of only 0.005″. In theory, if a transit took place during a very close approach by a near Earth asteroid, it might be observable. However, no such asteroid transits have been observed up to the present time.
Кометалар
Кометалар Күнді де кесіп өтуі мүмкін; мысалы, Галлей кометасы 1910 жылғы 19 мамырда Күнді кесіп өтті. Тағы бір мысал – 1819 жылғы Ұлы комета C/1819 N1, бірақ оның Күнді кесіп өтуі орбитасы есептелгенге дейін белгілі болған жоқ. Кейіннен кейбір бақылаушылар сол кезде кометаны Күнді кесіп өтетінін көргендерін айтқанмен, бұл бақылаулардың дұрыстығы күмәнді.
Comets may also transit the Sun; for example, Halley's Comet transited on 19 May 1910. Another example was C/1819 N1, the Great Comet of 1819, but occurrence of that transit was not known until after it had happened, when the orbit was calculated, and although some observers later claimed to have seen the comet transiting the Sun at the time, these observations seem dubious.
Айдың өтуі
Теориялық тұрғыдан алғанда, Жер орбитасын қиып өтетін кіші планеталар Айдың алдынан өтуі мүмкін. Дегенмен, мұндай құбылыстар өте сирек кездеседі, себебі 2004 FH сияқты санақталған бірнеше ғана кіші планеталар Айдың қашықтығынан Жерге жақындаған. Мұндай оқиғаны бақылауға болар (380 000 км қашықтықтағы 25 метрлік астероидтің бұрыштық диаметрі 0,01′′ шамасында болады), бірақ әзірге ешқайсысы тіркелген жоқ, алайда мұндай оқиғалар туралы хабарлар болған, кейде олар белгісіз ұшу объектілері (НЛО) деп жіктеледі.
It is theoretically possible that minor planets on an Earth crossing orbit could transit the Moon. However, such events would be extremely rare since only a few catalogued minor planets, such as 2004 FH, have come closer to Earth than the distance of the Moon. Such an event might be observable (an asteroid of 25 metres' diameter at a distance of 380,000 km has an angular diameter of 0.01″), but none has been observed as yet, although there have been some reports of such events, sometimes classified as UFO sightings.