Кіріспе

Нептунның орбиталық резонансымен бақыланбайтын Койпер белдеуінің нысаны. Классикалық Койпер белдеуінің нысаны, сондай-ақ кубевано (/k//juː//b//iː/'/w//ʌ//n//oʊ/ "QB1 o") деп аталады, ол Нептуннан тыс айналатын және Нептунның орбиталық резонансымен бақыланбайтын төмен эксцентриситетті Койпер белдеуінің нысаны (KBO). Кубеванолардың орбиталарының жартылай бас осьтері 40–50 АЕ аралығында болады және Плутоннан айырмашылығы, Нептунның орбитасын кесіп өтпейді. Яғни, олардың эксцентриситеті төмен және кейде классикалық планеталар сияқты төмен инклинациясы бар орбиталары болады. "Кубевано" атауы Плутон мен Хароннан кейін табылған алғашқы транснептундық нысаннан (TNO) алынған: 15760 Альбион, 2018 жылдың қаңтарына дейін ол тек уақытша (15760) 1992 QB1 белгісімен белгіленген. Кейін табылған ұқсас нысандар көбінесе осы нысанның атымен "QB1 o" немесе "кубевано" деп аталды, бірақ ғылыми әдебиетте "классикалық" термині жиі қолданылады. Кубеваноларға жататын нысандар: 15760 Альбион, бірақ кейіннен оның резонанстық орбитада екені анықталды.

: "қызыл" және "салқын" популяциялар

Классикалық Койпер белдеуіндегі денелердің екі негізгі динамикалық класы бар: салыстырмалы түрде бұзылмаған ("суық") орбиталары бар және айқын бұзылған ("қызған") орбиталары бар. Көптеген кубеванолар Нептунмен 2:3 орбиталық резонансы мен 1:2 резонансы арасында табылады. Мысалы, 50000 Quaoar планетасының орбитасы эклиптикаға жақын, дерлік дөңгелек орбитаға ие. Плутондар, керісінше, эксцентрикалық орбиталарға ие, олардың кейбіреулерін Күнге Нептуннан жақынрақ жақындатады. Классикалық нысандардың көпшілігі, яғни "суық популяция" деп аталатындар, төмен еңіс (< 5°) және 42 мен 47 АЕ аралығында орналасқан, дерлік дөңгелек орбиталарға ие. Шағын популяция ("қызған популяция") жоғары еңіс және эксцентрикалық орбиталармен сипатталады. "Қызған" және "суық" терминдерінің беткейлік немесе ішкі температурамен ешқандай қатысы жоқ, олар газдағы молекулалар сияқты, қызған сайын салыстырмалы жылдамдықтары артатын нысандардың орбиталарын көрсетеді. Терең эклиптикалық зерттеу екі популяцияның таралуын көрсетеді: бірі 4.6° еңіске (Ядро деп аталады) центрленген, ал екіншісі 30° астам еңіске (Гало) жетеді.

Тарату

КБО-ның басым көпшілігі (үштен екісінен астамы) 5°-тан төмен еңіс және 0,1-ден төмен эксцентриситетке ие. Олардың жартылай негізгі осьтері негізгі белдеудің ортасына қарай бейімділік көрсетеді; шектеуші резонанстарға жақын кішірек денелер резонансқа түсіп немесе олардың орбиталары Нептунмен өзгертілген болуы мүмкін. "Қызыл" және "салқын" популяциялар күрт ерекшеленеді: барлық кубеванолардың 30%-дан астамы төмен еңісті, дерлік дөңгелек орбиталарда орналасқан. Плутинос орбиталарының параметрлері біркелкі таратылған, 0,15–0,2 аралығындағы эксцентриситеттердегі жергілікті максимум және 5–10° төмен еңіс байқалады. Сондай-ақ, шашыраңқы диск объектілерімен салыстыруға қараңыз. Кубеванолар мен плутинолардың орбиталық эксцентриситеттерін салыстырғанда, кубеванолар Нептун орбитасының сыртында анық "белдеу" құрайтыны, ал плутинолар Нептун орбитасына жақындап немесе тіпті оны кесіп өтетіні көрінеді. Орбиталық еңістерді салыстырғанда, "қызыл" кубеваноларды олардың жоғары еңістері арқылы оңай ажыратуға болады, себебі плутинолар әдетте орбиталарын 20°-тан төмен ұстайды. ("Қызыл" кубеванолардың еңістеріне қазірге дейін нақты түсіндірме жоқ.)

Салқын және ыстық популяциялар: физикалық сипаттамалары

Орбиталық ерекшеліктеріне қоса, екі популяция да әртүрлі физикалық сипаттамаларды көрсетеді. Мысалы, 486958 Arrokoth сияқты қызыл суық популяция мен әр түрлі ыстық популяция арасындағы түс айырмашылығы 2002 жылы-ақ байқалған. Жақында жүргізілген зерттеулер, кеңірек деректерге негізделген, суық және ыстық популяциялар арасындағы 12° (5° емес) бөлініс бұрышын көрсетеді және біртекті қызыл суық популяция мен көкшіл ыстық популяция арасындағы айырмашылықты растайды. Төмен (суық) және жоғары (ыстық) классикалық объектілер арасындағы тағы бір айырмашылық – бинарлық объектілердің байқалатын саны. Бинарлық жүйелер төмен еңісті орбиталарда жиі кездеседі және әдетте шамасы бірдей болады. Бинарлық жүйелер жоғары еңісті орбиталарда сирек кездеседі және олардың құрамдас бөліктері көбінесе шамасымен ерекшеленеді. Бұл байланыс, түс айырмашылықтарымен бірге, қазіргі кезде байқалатын классикалық объектілердің кем дегенде екі әртүрлі, бірімен-бірі араласатын популяцияға жататындығын, олардың әртүрлі физикалық қасиеттері мен орбиталық тарихы бар екенін одан әрі қолдайды.

Барлау

2019 жылдың қаңтарына дейін ғарыш кемесімен тек бір классикалық Койпер белдеуінің денесі жақыннан зерттелген. Екі "Вояджер" ғарыш кемесі де Койпер белдеуі ашылғанға дейін осы аймақтан өтіп кеткен. New Horizons классикалық Койпер белдеуінің денесіне сапар шеккен алғашқы миссия болды. 2015 жылы Плутон жүйесін сәтті зерттегеннен кейін, НАСА ғарыш кемесі 2019 жылдың 1 қаңтарында кішкентай Койпер белдеуінің денесі 486958 Arrokoth-қа жақындады.