Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің канонерлік кемесі

USS Tyler бастапқыда А. О. Тайлер деп аталған сауда кемесі болды, екі қанатты және корпус бөлігінде жабық жетегі бар жағынан дөңгелекті бу кеме. 1857 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласында салынған, ол 1861 жылдың 5 маусымында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Азамат соғысында қызмет ету үшін алынып, сол күні USS Tyler канонерлік кемесіне айналдырылды. 1861 жылдың қыркүйегінде комиссияға берілді. Кеме қалың ағаш қоршаулармен қорғалған.

Әскери сатып алудан бұрын

Миссисипи штаты одақтан шыққаннан кейін төрт күн өткен соң, 1861 жылдың 13 қаңтарында кешке, Виксбургті қорғаған жасақтар қолданған зеңбіректермен бу қайыққа оқ атылды.

Камберленд және Теннесси өзендерінде

Тайлер 1861 жылдың маусым айынан 1862 жылдың 1 қазанына дейін Миссисипи өзені үшін күрескен Батыс флотилиясында қызмет етті. Қызметке кіріскеннен кейін Тайлер Кентуккидегі Хикман мен Колумбуста Конфедерация күштеріне шабуылға қатысып, CSS Джексонмен шайқасты. 1861 жылдың қарашасында Тайлер Миссуридің Белмонт қаласына шабуыл жасауға арналған әскер тасымалдарына сүйемелдеді. Лексингтонмен бірге Тайлер Колумбты Конфедерацияның қарсы шабуылына дейін бомбалауға қатысты, содан кейін одақтас әскерлерінің шегінуін қамтамасыз етуге мәжбүр болды. 1862 жылдың ақпан айында Тайлер генерал Улисс С. Гранттың Камберленд және Теннесси өзендерімен жорылысына көмектесті, Генри және Донелсон бекіністерін басып алуға көмектесіп, Федералдық күштер үшін Кентуккидің батысын қамтамасыз етті. Екі бекініске жасалған шабуылдар арасында Тайлер Коннестога мен Лексингтонға қосылып, Теннесси өзені бойымен жүріп, маңызды теміржол көпірін қиратты және үш конфедерациялық канонерлік кемесін, ең бастысы CSS Eastport-ты жаулап алды, ол одақтас флоты үшін темір кемеге айналдырылды. Форт-Донелсонның капитуляциясына әкеп соққан екі күндік шайқасқа қатысқаннан кейін Тайлер Гранттың өзеннің жағалауымен Батыс Теннесси арқылы оңтүстікке қарай жылжуын қолдап, Теннесси өзеніндегі операцияларын жаңартты. Шило шайқасында генерал Альберт Сидни Джонстон басқаратын конфедерациялық күштер Грант әскерлерін Питтсбург десантының жанындағы Оңтүстік-Батыс Теннессиде күтпеген жерден шабуылдап, оларды өзенге қарай итеруге мәжбүр етті. Тайлер мен Лексингтон оң жақ фланганы қорғауға тырысқанда, өз қаруларын қолданды. Екі кеме оңтүстік фланганың шегінуіне әкеп соққан қирату отын ашты. Грант әскерлері шегінуді пайдаланып, теңіз артиллериясымен қолдау көрсетілген жалпы шабуылды бастады. Осылайша, жеңіс, көрінетін сәтсіздіктен кейін қол жеткізілді. Грант бұл шайқас туралы: "Бұл сәтсіздіктің көп бөлігі канонерлік кемелердің болуына байланысты" деді.

Миссисипи және Виксбург

1862 жылғы 19 сәуірде Тайлер оңтүстікке қарай жылжыды, онда ол Конфедерацияның «Альберт Робб» көлігін басып алып, тағы бір оңтүстік кемесін, «Данбарды» өртеп жіберді. Шило және Миссисипидегі 10-шы аралды басып алғаннан кейін, Солтүстік батыстағы соғысының басымдығын осы күшті өзенді жаулап алуға ауыстырды, мақсаты Конфедерацияны екіге бөлу болатын. Форт-Пиллоу 4 маусымда, ал Мемфис, Теннесси 6 маусымда түсті. Виксбург, Миссисипи келесі кедергі болды, оны жоюға бір жылдан астам уақыт кетті. Тайлер осы 13 ай бойы үнемі осы жұмыстармен айналысты. Виксбург науқанының алғашқы қадамы шілде айының ортасында жасалды, ол темір кемелер «Каронделет» және «Батыс патшайымына» қосылып, Виксбургтің үстіндегі Язу өзенін зерттеді. Олар Мемфисте қолға түсуден қашып, Язу өзенінің жоғары жағында пана іздеген толық емес «Арканзас» конфедерациялық темір кемесін іздеді. Язу өзенінің суының төмендеуі «Арканзасты» өзен бойымен төмен қарай итеруге мәжбүр етті, бірақ ол кезде ол дерлік толыққанды және шайқасқа дайын болды. 15 шілдеде Одақтың барлауы және судың төмендеуі Тайлер мен оның серіктерін «Арканзаспен» қақтығысқа алып келді. Қаңтар шабуылдарынан кейін «Каронделет» қарыздан шықты. «Батыс патшайымы» Тайлерді тастап кеткеннен кейін, оңтүстік соғыс кемелерінің күшті шабуылына тек Тайлер ғана шыдады. Қарсыласына қолдаусыз шабуыл жасаудың бекер екенін түсінген Тайлер «Арканзас» қуып жететіндей етіп, қайта шегінді. Язу өзені бойымен үздіксіз шайқасқаннан кейін екі соғыс кемесі екі өзеннің қосылған жеріне жақын орналасқан Одақтың флотқа жетті. Тайлер флоттың арасында пана іздеді, ал «Арканзас» оның ішінде өтіп, кемелерге бірден-бір оқтарды жіберіп, Виксбург жағалау батареяларының қорғауында қауіпсіз жерге орналасты. Виксбургті қоршаудың бірінші кезеңінде Тайлер Конфедерацияның бекінісіне құрлыққа қарай жылжу үшін Язу өзенімен бірлескен Армия-Теңіз экспедициясына қатысты. Бұл экспедиция 1862 жылдың 7 желтоқсанынан 1863 жылдың 3 қаңтарына дейін жалғасты. Экспедиция бірден нәтиже бермесе де, су шабуылдарымен бірге құрлықтағы науқан Виксбургтің тізе бүгуіне әкелді. Осы уақытта Тайлер тағы екі операцияға қатысты. Біріншісі – Арканзасқа басып кіру үшін, ал екіншісі – Виксбургтің баяулап құлауын қолдау үшін болды. Қаңтар айының ортасында ол эскадрильяның басқа бөлімдеріне қосылып, Арканзас Постын күзеткен Хиндман фортына Литтл-Рокқа қарай бағытталған әскери көліктерді сүйемелдеді. Федералды күштер бұл фортты 9 қаңтарда 1863 жылы теңіз және құрлықтағы бірлескен науқаннан кейін басып алды. Сол экспедициядан кейін канонерлік қайық сәуірдің соңына дейін Миссисипиде кезекшілік тартуын жалғастырды. 29-ы күні ол Язу өзенімен тағы бір экспедицияға қатысты, нәтижесінде 1 мамырда Хейнс Блафстағы маңызды бекіністер түсті. Бұл операция канонерлік қайықтың Виксбургтің құлауындағы соңғы маңызды рөлі болды, ол 1863 жылдың 4 шілдесінде Одақ күштеріне берілді. Тайлер Арканзасқа басып кірген армия әскерлеріне қолдау көрсетуді жалғастырды. Виксбург берілген күні канонерлік қайық Хелена, Арканзас қаласына шабуыл жасаған конфедерациялық күштерге қаруларын бағыттады.

Ақ өзенде

Соғыстың қалған бөлігінде ол Арканзас штатына басып кіруге қатысып, негізінен Уайт-Риверде әрекет етті. Оның конфедераттармен соңғы маңызды шайқасы 1864 жылдың 24 маусымында Арканзас штатының Кларендон қаласының жанында, Уайт өзенінің жоғары ағысында болды, онда ол оң жағалаудағы бекіністермен шайқасты, нәтижесінде "Queen City" канонерлік кемесі зардап шегіп, жаулап алынды. 1865 жылдың басында ол әлі де Уайт өзенінде болды, бірақ сәуір айында Мемфиске жетті.

"Султана" апатында құтқару жұмыстары

Тайлер, штаттан тыс командамен Султана кемесінің апатты жағдайына көмектесу үшін құтқару қызметіне жұмылдырылды, бұл оқиға 1865 жылғы 27 сәуірде Мемфистің солтүстігінде болды, себебі кеменің штаттық экипажы жақында босатылған еді. Маусым айында Тайлер Иллинойс штатының Маунд-Сити қаласына көшірілді және 1865 жылғы 17 тамызда аукционда сатылғанға дейін сол жерде қалды.