Кіріспе
Сербиялық футболшы Велибор "Бора" Милутинович (; 7 қыркүйек 1944 жылы туған) – сербиялық бұрынғы кәсіби футболшы және жаттықтырушы. Ол ФИФА әлем чемпионаттарының бес турнирінде жаттықтырған, бұл көрсеткіш бойынша бразилиялық жаттықтырушы Карлос Альберто Паррейрамен тең бөліседі. Алайда, ол бес рет қатарынан әртүрлі командалармен әлем чемпионатына қатысты: Мексика (1986), Коста-Рика (1990), АҚШ (1994), Нигерия (1998) және Қытай (2002). Сонымен қатар, ол төрт команданы топтық кезеңнен өтуге жеткізген алғашқы жаттықтырушы, Қытай командасынан басқа барлық командалары осы жетістікке қол жеткізді. Оған алғаш рет Америка Құрама Штаттары Футбол Федерациясының президенті Алан Ротенберг "Ғажайып жұмыскер" деген лақап ат берді. Барлығында Милутинович сегіз ұлттық футбол құрамасын жаттықтырды.
Velibor "Bora" Milutinović (; born 7 September 1944) is a Serbian former professional footballer and manager. He has managed at five editions of the FIFA World Cup, tied for the record alongside Brazilian manager Carlos Alberto Parreira, but did so in five consecutive World Cups with different teams: Mexico (1986), Costa Rica (1990), the United States (1994), Nigeria (1998), and China (2002). He is also the first manager to take four teams beyond the first round – all but China – earning the nickname of Miracle Worker, first given to him by Alan Rothenberg, then president of the United States Soccer Federation. In total Milutinović has managed eight national football teams.
Мексика (1983-86)
Милутинович Мексика құрамасын 1986 жылғы ФИФА әлем чемпионатының ширек финалына жеткізді, бұл олардың ең жоғары жетістігі. Ширек финалда Мексика Батыс Германиядан пенальтилер сериясында жеңіліс тапты.
Коста-Рика (1990)
Милутинович 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионаты алдында Коста-Рика құрамасын қабылдап, оларды екінші кезеңге жеткізді. 1990 жылы Милутинович әлем чемпионатына 90 күн қалғанда Коста-Риканың бас бапкері болып тағайындалды. Ол команда капитаны мен бірқатар негізгі ойыншыларды құрамнан шығарды. Коста-Рика Шотландия мен Швецияны жеңіп, Бразилияға 1:0 есебімен есе жіберіп, екінші кезеңде Чехословакиядан 4:1 есебімен жеңілді.
АҚШ (1991-1995)
АҚШ Футбол федерациясының бас хатшысы Хэнк Штайнбрехер АҚШ ұлттық құрамасының бас бапкері лауазымына үміткерлермен сұхбаттар жүргізді. Америкалық жаттықтырушылар халықаралық сахнада өзінің тиімділігін көрсетпеген еді, себебі АҚШ 1990 жылғы әлем чемпионатының финалында Боб Ганслердің басшылығымен өткізген үш ойында да жеңіліске ұшырады. 1991 жылы АҚШ Футбол федерациясы іздеуді бастағанда, басты назар тәжірибеге емес, айрықша көзге түспеген командадан барлық мүмкіндігін ашуға болатын бапкерді табуға жасалды, және Милутиновичтің есімі жиі айтылды. Ол бұрын Мексика, содан кейін Коста-Рика құрамаларын әлем чемпионатында үлкен жетістікке жеткізген. Милутинович команданы кімнің басқаратынын анық көрсетті, АҚШ құрамасының екі ойыншысын – Питер Верместі және Десмонд Армстронгты, сондай-ақ ұлттық федерация басқармасының мүшелерін әлем чемпионаты құрамасынан шығарды. Милутинович АҚШ-тың барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншысы Брюс Мюррейді де құрамаға ілікпеді. Алекси Лалас алғаш рет жаттығу лагеріне келгенде, Милутинович оған шашын қысқа қырып алуды немесе командадан кетуді бұйырды.
Нигерия (1997-1998)
Милутинович 1998 жылы Францияда өткен FIFA Әлем чемпионатында Нигерия құрамасын жаттықтырды. Нигерия өз тобында жеңіске жетіп, ерекше көзге түсетін 3–2 есебімен Испанияны ұтты және нокаут кезеңіне өтті. Бұл Милутиновичтің Әлем чемпионатының нокаут кезеңіне жеткізген төртінші командасы болды, бұл жаттықтырушылық рекорд.
Қытай (2000-2002)
Милутиновичтің басшылығымен Қытай ұлттық құрамасы 2002 жылғы әлем чемпионатына алғаш рет 32 финалисттің қатарына ілікті. Ол Қытайда 44 жылдық үзілісті аяқтаған батыр ретінде құрметке ие болды және халық арасында «Милу» деп танылды. Дегенмен, бұрынғы тәжірибесінен өзгеше, Милутинович қытай командасын топтық кезеңнен әрі жіберуге қол жеткізе алмады, себебі олар әлемдік деңгейде жеткілікті тәжірибе жинамаған еді.
Гондурас (2003-04)
2003 жылдың жазында Милутинович туған Сербия ұлттық құрамасын басқару үшін қарқынды келіссөздер жүргізді. Сербия футбол федерациясының бір ай бойына жасаған күшті ынталандыруына қарамастан, Милутинович ұсыныстан бас тартып, көп ұзамай Гондурас ұлттық құрамасымен келісім жасасты. Ол команданы CONCACAF іріктеу турнирінің бірінші кезеңіне жеткізді, содан кейін 2004 жылдың 30 маусымында отставкаға кетті. Әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде жұмысынан кетуіне себеп болып, "елдің басшыларының, шенеуніктердің және баспасөздің жасаған түсініктемелерінен туған жағымсыз атмосфера" жағдайын көрсетті.
Ямайка (2006-07)
2006 жылдың 16 қарашасында Милутинович Ямайка құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. 2007 жылдың 9 қарашасында, қатарынан алты жолдастық ойында жеңіліске ұшырағаннан кейін, Ямайка футбол федерациясы оны қызметтен босатылған деп жариялады.
Ирак (2009)
Милутинович 2009 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогының топтық турнирінде Ирак ұлттық футбол құрамасын екі тең нәтиже мен бір жеңіліспен бастады, бірақ нокаут кезеңіне өте алмады.
Клубтық командалар
Милутиновичтің клубтық деңгейдегі бас бапкерлік мансабы әртүрлі нәтижелермен сипатталды. Оның бір клубтағы ең ұзақ қызметі 1977-1983 жылдар аралығында Мексиканың UNAM командасын басқарған кезеңі болды. Оның бірнеше "Пумас" ойыншысы 1986 жылғы әлем чемпионатына Мексика құрамасына шақырылды. Содан бері ол бірнеше клуб командаларын қысқа мерзімге басқарды. 1987 жылы Италияның "Серия B" лигасындағы "Удинезе Кальцио" командасын тоғыз матчта жаттықтырды. Содан кейін 1999 жылы АҚШ-тың "Метростарс" клубын лига тарихындағы ең нашар көрсеткішпен аяқтады. Сондай-ақ, ол 2004-05 маусымда "Катар жұлдыздары" лигасында "Аль-Садд" клубымен қысқа ғана уақыт жұмыс істеді.
Басқарушылық статистика
Жыл(дар)Ұлттық құрама1977–1983 UNAM218965963444062991983 1986, 1995 1997 Мексика10452322050? ?1987 Сан-Лоренцо-де-Алмагро844050821987 Удинезе Кальсио930633.336101988 Веракрус?????? ?1988–1989 Tecos UAG?????? ?1990–1991 Коста-Рика930633.37131991–1995 АҚШ9330313531.31161101997–1998 Нигерия1132627.310221998–1999 NY/NJ MetroStars33532515.2? ?2000–2002 Қытай4620111543.575502003–2004 Гондурас102442012142004–2005 Ал Сад?????? ?2006–2007 Ямайка611416.75142009 Ирак4031012
Жеке өмір
Милутинович футболшы отбасынан шыққан; ол және оның екі бауыры Милош және Милорад «Партизан» командасында бірге ойнады. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты, ал анасы соғыстан кейін туберкулезден көз жұмды. Ол екеуін де есіне алмайтынын айтды. Оны әйелі тәрбиеледі, және футбол ойнап өсті. Милутинович мексикалық әйелге үйленген және қазір Катарда тұрады. Туған тілі серб-хорваттан басқа, ол ағылшын, испан, итальян және француз тілдерін де жақсы біледі.