Германияның орталық-солшыл әлеуметтік-демократиялық партиясы

Кіріспе

Германияның Социал-демократиялық партиясы (SPD) – Германиядағы орта-солшыл әлеуметтік-демократиялық саяси партия. Ол қазіргі Германияның маңызды партияларының бірі. Саския Эскен 2019 жылғы көшбасшылық сайлаудан бастап партия басшысы болып табылады, ал 2021 жылдың желтоқсанында Ларс Клинбейль оған қосылды. 2021 жылы Олаф Шольц канцлер болып сайланғаннан кейін, SPD 2021 жылғы федералды сайлаудан кейін Жасылдар мен Еркін демократиялық партиясымен бірлесіп құрған федералды үкіметтің жетекші партиясы атанды. SPD Германияның 16 жерінің 11-інің құрамында және олардың 7-сінде басшылық серіктес болып табылады. Партия 1863 жылы құрылған. Әлемдегі марксистік идеяларға ең алғаш ықпал еткен партиялардың бірі. 1890 жылдардан 20 ғасырдың басына дейін SPD Еуропаның ең ірі марксистік партиясы және Германиядағы ең танымал саяси күш болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде партия соғысты қолдаушылар мен қарсыластар арасында екіге бөлінді. СДП 1918-1919 жылдардағы неміс революциясында және Веймар Республикасының құрылуында маңызды рөл атқарды. Фридрих Эберт Германияның алғашқы президенті болды. Нацистік партия билікке келгеннен кейін, SPD 1933 жылғы уәкілеттік заңға қарсы дауыс берген Рейхстагтағы жалғыз партия болды. Кейіннен партия тыйым салынды және Сопаде ретінде эмиграцияда жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін SPD қайта құрылды. Шығыс Германияда ол КPD-мен бірігіп, Германияның Социалистік Бірлік партиясын құрды. Батыс Германияда SPD ХДС/ХСС партияларымен қатар екі маңызды партияның біріне айналды. 1959 жылғы Годесберг бағдарламасында SPD марксизмге адалдығынан бас тартып, орта-солшыл бағыттағы кең ауқымды партияға айналды. SPD 1969 жылдан 1982 жылға дейін, 1998 жылдан 2005 жылға дейін және 2021 жылдан бері федералды үкіметке жетекшілік етеді. 1966 жылдан 1969 жылға дейін, 2005 жылдан 2009 жылға дейін және 2013 жылдан 2021 жылға дейін ХДС/ХСС басқарған үкіметте кіші серіктес болды. Шольц канцлер болып тұрған кезеңде партия "Зайтенвенде" сөйлеуінде жаңа неміс қорғаныс саясатының қағидаларын белгіледі. Израиль-ХАМАС соғысы кезінде Израильге Германияның маңызды әскери және медициналық көмегі жөнелтілді, сондай-ақ ХАМАС пен басқа да палестиналық радикалды топтардың әрекеттері айыпталды. SPD Еуропалық Одақты қолдайды, Еуропалық социалистер партиясының мүшесі және Еуропалық парламенттегі Социалистер мен демократтардың прогрессивті альянсы тобына кіреді. Партияда 16 еуропарламентарий бар, бұл топтағы үшінші ірі партия. SPD Социалистік Интернационалдың негізгі мүшесі болды, бірақ 2013 жылы адам құқықтарын бұзатын партияларды қабылдағанына сын айтқаннан кейін одан шықты. Кейіннен SPD Прогрессивті Альянсты құрды, оған әлемнің көптеген партиялары қосылды. Бұрын SPD Екінші Интернационалдың және Еңбек және Социалистік Интернационалдың негізгі мүшесі болған.

Centre left political party in Germany

The Social Democratic Party of Germany (link=no, ; SPD, ) is a centre left social democratic political party in Germany. It is one of the major parties of contemporary Germany. Saskia Esken has been the party's leader since the 2019 leadership election together with Lars Klingbeil, who joined her in December 2021. After Olaf Scholz was elected chancellor in 2021, the SPD became the leading party of the federal government, which the SPD formed with the Greens and the Free Democratic Party, after the 2021 federal election. The SPD is a member of 11 of the 16 German state governments and is a leading partner in seven of them. The SPD was established in 1863. It was one of the earliest Marxist influenced parties in the world. From the 1890s through the early 20th century, the SPD was Europe's largest Marxist party, and the most popular political party in Germany. During the First World War, the party split between a pro war mainstream and the anti war Independent Social Democratic Party, of which some members went on to form the Communist Party of Germany (KPD). The SPD played a leading role in the German Revolution of 1918–1919 and in the foundation of the Weimar Republic. SPD politician Friedrich Ebert served as the first president of Germany. After the rise of the Nazi Party to power, the SPD was the only party present in the Reichstag to vote against the Enabling Act of 1933; the SPD was subsequently banned, and operated in exile as the Sopade. After the Second World War, the SPD was re established. In East Germany, it merged with the KPD under duress to form the Socialist Unity Party of Germany. In West Germany, the SPD became one of two major parties alongside the CDU/CSU. In the Godesberg Program of 1959, the SPD dropped its commitment to Marxism, becoming a big tent party of the centre left. The SPD led the federal government from 1969 to 1982, 1998 to 2005 and again since 2021. It served as a junior partner to a CDU/CSU led government from 1966 to 1969, 2005 to 2009 and from 2013 to 2021. During Scholz's chancellorship, the party has set out principles of a new German defence policy in the Zeitenwende speech. During the Israel–Hamas war, it authorized substantial German military and medical aid to Israel, and denounced the actions of Hamas and other Palestinian militant groups. The SPD holds pro EU stances and is a member of the Party of European Socialists and sits with the Progressive Alliance of Socialists and Democrats group in the European Parliament. With 16 MEPs, it is the third largest party in the group. The SPD was a founding member of the Socialist International, but the party left in 2013 after criticising its acceptance of parties they consider to be violating human rights. The SPD subsequently founded the Progressive Alliance and was joined by numerous other parties around the world. Previously, the SPD was a founding member of both the Second International and the Labour and Socialist International.

Тарих

Социал-демократиялық партияның бастауы 1863 жылы құрылған Германия жұмысшыларының жалпы қауымдастығы және 1869 жылы құрылған Социал-демократиялық жұмысшы партиясынан бастау алады. Екі ұйым 1875 жылы бірігіп, Германияның әлеуметтік жұмысшы партиясын (1875) құрды. 1878 жылдан 1890 жылға дейін антисоциалистік заңдар социалистік принциптерді таратуға тырысқан кез келген ұйымды тыйым салды, бірақ партия сайлауда қолдау тапты. 1890 жылы тыйым алынғанда партия қазіргі атауын қабылдады. SPD Еуропадағы ең ірі марксистік партия болды және 1890 жылдан бастап Германиядағы федералды сайлауларда ең танымал партия болды, бірақ сайлау жүйесіне байланысты Рейхстагтағы орын саны бойынша басқа партиялардан оқсып кетті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары SPD принцип бойынша радикалды болды, бірақ іс жүзінде орташа саясат ұстанды. Роджер Эйтвелл мен Энтони Райттың айтуынша, SPD реформа партиясы болды, ал социал-демократия – «демократиялық және экономикалық реформалар арқылы қоғамды социалистік жолға көшіруге ұмтылған партияны» білдіреді. Олар бұл дамуды 20 ғасырдың социал-демократиясын түсінудің маңызды бөлігі деп санайды, оған SPD үлкен ықпал етті. 1912 жылғы федералды сайлауда SPD 34,8 пайыз дауыс жинап, 110 орынмен Рейхстагтағы ең ірі партия болды, бірақ үкіметке кірген жоқ. Екінші Интернационал милитаризмге қарсы болуға келіссе де, SPD Германияның соғыс күшін қолдады және ереуілдер ұйымдастырудан және үкіметті сынаудан бас тартуды көздейтін Burgfriedenspolitik саясатын қабылдады. Соғыс жылдарында бұл саясатқа қарсылық күшейді. 1916 және 1917 жылдары соғысқа қарсы мүшелер партиядан шығарылып, Германияның тәуелсіз социал-демократиялық партиясының (USPD) құрылуына әкелді. SPD 1918–1919 жылдардағы неміс революциясында маңызды рөл атқарды. 1918 жылдың 9 қарашасында SPD-ның жетекші мүшесі Фридрих Эберт канцлер болып тағайындалды, ал оның әріптесі социал-демократ Филипп Шейдеман Германияны республика деп жариялады. Үкімет келесі айларда көптеген реформаларды енгізіп, түрлі азаматтық бостандықтар мен еңбек құқықтарын бекітті. Парламенттік либералды демократияға адал SPD радикалды коммунистік топтарға қарсы әскери күш қолданды, бұл SPD мен USPD арасындағы және Спартакшылар лигасының арасындағы қақтығысқа әкелді. Бұл лига Германияның коммунистік партиясын (KPD) құрып, USPD мүшелерінің көпшілігін қабылдады. SPD жаңа Веймар Республикасының алғашқы 13 жылында ең ірі партия болды. 1919 жылғы федералды сайлауда 37,9 пайыз дауыс жинап жеңіске жетті, ал Эберт ақпанда алғашқы президент болды. Канцлер лауазымын 1920 жылғы федералды сайлауға дейін социал-демократтар атқарды, содан кейін SPD қолдауының бір бөлігін жоғалтып, 22 пайыз дауыс жинады. Осыдан кейін SPD басқа партияларға канцлерлік лауазымын өткізді, бірақ 1924 жылға дейін үкіметте қалды. Эберт 1925 жылы қайтыс болды, оның орнын консерватор Пол фон Гинденбург басты. 1928 жылғы федералды сайлауда жеңіске жеткеннен кейін SPD-ның Херман Мюллер канцлер болды. Германия Ұлы депрессияның салдарынан зардап шегіп, дағдарысқа тиімді жауап бере алмағандықтан Мюллер 1930 жылы отставкаға кетті. Гинденбургтің төтенше жағдайларды жиі пайдалануымен SPD шеттетілді, ал нацистік партияның танымалдылығы артты, консерваторлар үкіметте үстемдік құрды. SPD-ның жарымәскери қанаты Рейхсбаннер Шварц Рот Голд нацистік Штурмбаттюльмен жиі қақтығыстарға түсті. 1932 жылдың шілдесінде нацистер SPD-ні ең ірі партия ретінде басып озды, ал 1933 жылдың қаңтарында Адольф Гитлер канцлер болып тағайындалды. 1933 жылғы «Қосымшалау туралы» заң қабылданған кезде Рейхстагтағы партиялардың ішінде SPD ғана қарсы дауыс берді, ал коммунистік депутаттардың көпшілігі дауыс беруге дейін тұтқындалды. SPD-ге маусым айында тыйым салынды. Көптеген мүшелері нацистік үкімет тарапынан тұтқындалып, өлтірілді, ал басқалары елден қашып кетті. Партия эмиграцияда Sopade деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылы SPD-нің қайта құрылуына батыс оккупациялық аймақтарда рұқсат берілді. Кеңес оккупациялық аймағында 1946 жылы SPD KPD-мен бірігіп, Германияның Социалистік бірлік партиясын (SED) құрды. SED 1989 жылға дейін Шығыс Германияның билік партиясы болды. Батыс Германияда SPD ХДС-пен қатар екі ірі партияның біріне айналды. 1949 жылғы алғашқы федералды сайлауда партия 29,2 пайыз дауыс жинап, ХДС үкіметіне қарсы оппозицияны басқарды. 1959 жылғы Годесберг бағдарламасында партия марксизмге адалдығын жоққа шығарып, орта таптың сайлаушыларын қызықтыруға тырысты, орталық-солшыл партияға айналды. Солшыл болғанына қарамастан, SPD келісімге келуге дайын болды. CDU/CSU үкіметінің коалициялық әріптесі болып табылатын FDP және ұлтшыл Герман партиясы дауыс берген денацификациялық заңды қабылдау үшін SPD-нің қолдауы ғана қажет болды. Сонымен қатар, SPD Батыс Германияның Батысқа интеграциясына қарсы болды, өйткені бұл Германияның қайта бірігуіне кедерілдіреді деп сенді. 1952 жылы кеңес тарапынан Германияның бейтарап мемлекет құру туралы ұсыныс жасалған болатын, бірақ ол CDU/CSU–FDP үкіметі тарапынан қабылданбады. 17 жыл оппозицияда болғаннан кейін SPD 1966 жылдан 1969 жылға дейін CDU/CSU-мен үлкен коалициядағы кіші әріпкер болды. 1969 жылғы федералды сайлаудан кейін SPD-ның Вилли Брандт либералды FDP партиясымен коалиция құрып канцлер болды. Оның үкіметі Шығыс Германиямен және Шығыс блогымен қарым-қатынасты жақсартуға тырысты, бұл саясат Ostpolitik деп аталды. Партия 1972 жылы 45,8 пайыз дауыс жинап, ең жақсы нәтижесін көрсетті, бұл Bundestag-тағы ең ірі фракция құруға мүмкіндік берді. Брандт 1974 жылы отставкаға кеткеннен кейін оның орнын Гельмут Шмидт басты, ол 1982 жылға дейін канцлер болып қызмет етті, содан кейін SPD оппозицияға оралды. Шығыс Германиядағы Бейбіт революция кезінде Шығыс Германияның SPD қайта құрылды. Ол 1990 жылы, Германияның қайта бірігуге дейін Батыс Германия партиясымен бірікті. SPD 1998 жылғы федералды сайлаудан кейін Герхард Шрёдер басшылығымен үкіметке оралды, «Жасылдармен» коалиция құрды. Бұл үкімет 2002 жылы қайта сайланды, бірақ 2005 жылы жеңіліске ұшырады. Содан кейін SPD CDU/CSU-мен үлкен коалицияның кіші әріпкері болды, ол 2009 жылға дейін жалғасты. Оппозицияда бір жыл өткеннен кейін, олар 2013 жылғы федералды сайлаудан кейін CDU/CSU-мен кіші әріпкер ретінде тағы да қызмет етті. Бұл келісім 2017 жылғы федералды сайлаудан кейін жаңаланды. 2021 жылдың қыркүйегінде SPD қыркүйек айындағы федералды сайлауда CDU/CSU-ден асып түсіп, федералды парламентте (Bundestag) ең ірі партия болды. Социал-демократ Олаф Шольц желтоқсан айында 2021 жылы жаңа канцлер болып тағайындалды және «Жасылдар» мен FDP партияларымен коалициялық үкімет құрды.

The Social Democratic Party has its origins in the General German Workers' Association, founded in 1863, and the Social Democratic Workers' Party, founded in 1869. The two groups merged in 1875 to create the Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands (1875) (link=no). From 1878 to 1890, the Anti Socialist Laws banned any group that aimed at spreading socialist principles, but the party still gained support in elections. In 1890, when the ban was lifted, the party adopted its current name. The SPD was the largest Marxist party in Europe and consistently the most popular party in German federal elections from 1890 onward, although it was surpassed by other parties in terms of seats won in the Reichstag due to the electoral system. In the years leading up to World War I, the SPD remained radical in principle, but moderate in reality. According to Roger Eatwell and Anthony Wright, the SPD became a party of reform, with social democracy representing "a party that strives after the socialist transformation of society by the means of democratic and economic reforms". They emphasise this development as central to understanding 20th century social democracy, of which the SPD was a major influence. In the 1912 federal election, the SPD won 34.8 per cent of votes and became the largest party in the Reichstag with 110 seats, although it was still excluded from government. Despite the Second International's agreement to oppose militarism, the SPD supported the German war effort and adopted a policy, known as Burgfriedenspolitik, of refraining from calling strikes or criticising the government. Internal opposition to the policy grew throughout the war. Anti war members were expelled in 1916 and 1917, leading to the formation of the Independent Social Democratic Party of Germany (USPD). The SPD played a key role in the German Revolution of 1918–1919. On 9 November 1918, leading SPD member Friedrich Ebert was designated chancellor and fellow Social Democrat Philipp Scheidemann, on his own authority, proclaimed Germany a republic. The government introduced a large number of reforms in the following months, introducing various civil liberties and labor rights. The SPD government, committed to parliamentary liberal democracy, used military force against more radical communist groups, leading to a permanent split between the SPD and the USPD, as well as the Spartacist League which would go on to form the Communist Party of Germany (KPD) and integrate a majority of USPD members as well. The SPD was the largest party during the first 13 years of the new Weimar Republic. It decisively won the 1919 federal election with 37.9 per cent of votes, and Ebert became the first president in February. The position of chancellor was held by Social Democrats until the 1920 federal election, when the SPD lost a substantial portion of its support, falling to 22 per cent of votes. After this, the SPD yielded the chancellery to other parties, although it remained part of the government until 1924. Ebert died in 1925 and was succeeded by conservative Paul von Hindenburg. After making gains in the 1928 federal election, the SPD's Hermann Müller became chancellor. As Germany was struck hard by the Great Depression, and unable to negotiate an effective response to the crisis, Müller resigned in 1930. The SPD was sidelined as the Nazi Party gained popularity and conservatives dominated the government, assisted by Hindenburg's frequent use of emergency powers. The Reichsbanner Schwarz Rot Gold, the SPD's paramilitary wing, was frequently involved in violent confrontations with the Nazi Sturmabteilung. The Nazis overtook the SPD as the largest party in July 1932 and Adolf Hitler was appointed chancellor in January 1933. Of the parties present in the Reichstag during the passage of the Enabling Act of 1933, the SPD was the only one to vote against; most of the communist deputies had been arrested ahead of the vote. The SPD was banned in June. Many members were subsequently imprisoned and killed by the Nazi government while others fled the country. The party in exile was called Sopade. After the end of World War II, the re establishment of the SPD was permitted in the Western occupation zones in 1945. In the Soviet occupation zone, the SPD was forcibly merged with the KPD in 1946 to form the Socialist Unity Party of Germany (SED). The SED was the ruling party of East Germany until 1989. In West Germany, the SPD became one of two major parties, alongside the Christian Democratic Union (CDU). In the inaugural 1949 federal election, it placed second with 29.2 per cent of votes and led the opposition to the CDU government. In its 1959 Godesberg Program, the party dropped its commitment to Marxism and sought to appeal to middle class voters, becoming a big tent party of the centre left. Although strongly leftist, the SPD was willing to compromise. Only through its support did the governing CDU/CSU pass a denazification law that its coalition partner the Free Democratic Party (FDP) and the far right German Party voted against. At the same time, the SPD opposed the pro West integration of West Germany because they believed that made a re unification of Germany impossible. Austria could have become a sovereign neutral state in 1956, but a 1952 Soviet suggestion for Germans to form a neutral state was ignored by the CDU/CSU–FDP government. After 17 years in opposition, the SPD became the junior partner in a grand coalition with the CDU/CSU which lasted from 1966 to 1969. After the 1969 federal election, the SPD's Willy Brandt became chancellor in a coalition with the liberal Free Democratic Party. His government sought to normalise relations with East Germany and the Eastern Bloc, a policy known as Ostpolitik. The party achieved its best ever result of 45.8 per cent in 1972, one of only three occasions in which it formed the largest Bundestag faction. After Brandt's resignation in 1974, his successor Helmut Schmidt served as chancellor until 1982, when the SPD returned to opposition. During the Peaceful Revolution in East Germany, the East German SPD was refounded. It merged with the West German party in 1990, shortly before German reunification. The SPD returned to government under Gerhard Schröder after the 1998 federal election in a coalition with The Greens. This government was re elected in 2002 but defeated in 2005. The SPD then became junior partner of a grand coalition with the CDU/CSU until 2009. After a term in opposition, they again served as junior partner to the CDU/CSU after the 2013 federal election. This arrangement was renewed after the 2017 federal election. SPD narrowly won against the CDU/CSU in the September 2021 federal election, becoming the biggest party in the federal parliament (Bundestag). Social Democrat Olaf Scholz became the new chancellor in December 2021, and formed a coalition government with the Green Party and the Free Democrats.

Идеология және платформа

СДПК 1875 жылы марксистік партия ретінде құрылды. Ол саясатта үлкен өзгерістерге ұшырады, бұл 1925 жылғы Гейдельберг бағдарламасы мен 1959 жылғы Годесберг бағдарламасы арасындағы айырмашылықтарда көрінді. Гейдельберг бағдарламасы «өндіріс құралдарының жеке меншік капиталистік жүйесін әлеуметтік меншікке айналдыруға» шақырды, ал Годесберг бағдарламасы партияның сайлаушылар базасын кеңейтуге және оның саяси ұстанымын саяси орталыққа жылжытуға бағытталған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, нацистік режим тарапынан тыйым салынғаннан кейін СДПК Батыс Германияда қайта құрылды; ал Шығыс Германияда ол Германия Коммунистік партиясымен бірігіп, Германияның Социалистік бірлік партиясын құрды. Курт Шумахер төрағалығымен СДПК жұмысшы табының және кәсіподақтардың мүдделерін қорғайтын социалистік партия болды. 1959 жылғы Годесберг бағдарламасымен партия социалистік жұмысшы табы партиясынан демократиялық капитализмде жұмыс істейтін заманауи социал-демократиялық партияға айналды. 2007 жылы қабылданған Гамбург бағдарламасында демократиялық социализм «әрбір адамның пайдалану, қысым және зорлық-зомбылықсыз өмір сүруге қажетті азаматтық, саяси, әлеуметтік және экономикалық құқықтарын қамтамасыз ететін экономика, мемлекет және қоғам құрылымын қажет ететін» «бірлік пен ынтымақтастықтағы еркін және әділ қоғамның көрінісі» ретінде сипатталады. Бұл тұжырымды іске асыру «тұрақты міндет» ретінде бағаланады. Әлеуметтік демократия – «біздің іс-қимылымыздың қағидасы». Партия платформасы демократиялық социализм мақсатын қолдайды, оны бостандық пен әлеуметтік әділдік басты орын алатын қоғамдық құрылым ретінде қарастырады. Партия платформасына сәйкес, саяси бостандық, әділдік және әлеуметтік ынтымақтастық – социал-демократияның негізі. Ынтымақтастырылған әлеуметтік нарықтық экономиканы нығайту және оның өнімдерін әділ түрде бөлу қажет. Партия осы экономикалық жүйені халықтың әл-ауқамын қамтамасыз ету үшін қажетті деп санайды. СДПК әлеуметтік мемлекетті де қолдайды. Сонымен қатар, ол мемлекеттік бюджет тапшылығына қарсы және қарызды азайтуға бағытталған қатаң фискалдық саясатты қолдайды. Әлеуметтік саясатта социал-демократтар ашық қоғамдағы азаматтық және саяси құқықтарды қорғайды. Сыртқы саясатта партия демократиялық құралдармен әлемдік мүдделерді теңестіру арқылы әлемдік бейбітшілікті қамтамасыз етуді мақсат етеді; Еуропалық интеграция – басты басымдық. Шолцтың канцлерлік өкіметі кезінде партия «Зайтенвенде» сөзінде жаңа неміс қорғаныс саясатының қағидаларын белгіледі. СДПК банктер мен азаматтар үшін ықтимал шығындарды шектеу үшін экономикалық реттеуді қолдайды. Олар спекулятивтік көпіршіктердің алдын алу және экологиялық тұрақты өсімді ынталандыру үшін ортақ еуропалық экономикалық және қаржылық саясатты қолдайды.

The SPD was established as a Marxist party in 1875. It underwent a major shift in policies, reflected in the differences between the Heidelberg Program of 1925 which called for "the transformation of the capitalist system of private ownership of the means of production to social ownership" and the Godesberg Program of 1959 which aimed to broaden the party's voter base and to move its political position toward the political centre. After World War II, the SPD was re formed in West Germany after being banned by the Nazi regime; in East Germany, it merged with the Communist Party of Germany to form the ruling Socialist Unity Party of Germany. Under the chairmanship of Kurt Schumacher, the SPD was a socialist party representing the interests of the working class and of trade unions. With the 1959 Godesberg Program, the party evolved from a socialist working class party to a modern social democratic party working within democratic capitalism. The SPD's Hamburg Programme, adopted in 2007, describes democratic socialism as "the vision of a free and fair society in solidarity", which requires "a structure in economy, state and society guaranteeing civil, political, social and economic basic rights for all people living a life without exploitation, suppression and violence, hence in social and human security", the realization of which is emphasized as a "permanent task". Social democracy serves as the "principle of our actions". The party platform of the SPD espouses the goal of democratic socialism, which it envisions as a societal arrangement in which freedom and social justice are paramount. According to the party platform, political freedom, justice and social solidarity form the basis of social democracy. The coordinated social market economy should be strengthened and its output should be distributed fairly. The party sees that economic system as necessary in order to ensure the affluence of the entire population. The SPD also supports a welfare state. Concurrently, it supports rather austere fiscal policy, being against state run deficits and for reducing debt. In social policy, the Social Democrats stand for civil and political rights in an open society. In foreign policy, the party aims at ensuring global peace by balancing global interests with democratic means; European integration is a main priority. During Scholz's chancellorship, the party has set out principles of a new German defence policy in the Zeitenwende speech. The SPD supports economic regulations to limit potential losses for banks and people. They support a common European economic and financial policy to prevent speculative bubbles as well as to foster environmentally sustainable growth.

Ішкі топтар

SPD негізінен екі негізгі қанаттың біріне жататын мүшелерден тұрады, атап айтқанда, кейнсиандық социал-демократтар және Seeheimer Kreis-ке жататын үшінші жолдың орташа социал-демократтары. Seeheimer Kreis көбінесе канцлер Герхард Шредер енгізген "Агенда 2010" бағдарламасын қолдайды, ал классикалық социал-демократтар классикалық солшыл саясатты және әлеуметтік мемлекетті қорғауды жалғастыруда. СДПК-ның кейнсиандық сол қанаты соңғы жылдары "Агенда 2010", Hartz IV сияқты реформалар бағдарламалары мен СДПК-ның орталықшыл социал-демократтар қолдаған көбірек экономикалық либералды ұстанымы арқылы әлеуметтік мемлекеттің шектелуін айтады. "Агенда 2010" бағдарламасына жауап ретінде партия ішінде диссиденттік қозғалыс пайда болды, нәтижесінде 2005 жылы Еңбек және әлеуметтік әділдік – Сайлау альтернативасы (Arbeit & soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative, WASG) атты жаңа партия құрылды, ол кейіннен 2007 жылы "Сол" (Die Linke) партиясына бірікті. Парламенттік солшылдар Германия Бундестагының солшыл СДПК мүшелерін біріктіреді.

Әлеуметтік құрылым

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, басты революциялық емес солшыл партия ретінде, социал-демократтар католик емес жұмысшылардың арасында, сондай-ақ әлеуметтік прогресті жақтаған және экономикалық теңдікті арттыруды қолдаған зиялылардың арасында ең жақсы нәтижелер көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Курт Шумахер басқарған СПД бастапқыда әлеуметтік нарықтық экономикаға және Конрад Аденауэрдің Батысқа интеграциялану саясатына қарсы күресті; бірақ Шумахер қайтыс болғаннан кейін, ол әлеуметтік нарықтық экономиканы және Германияның Батыс одағындағы орнын қабылдады, сайлаушылардың кең ауқымын қамту үшін. Ол әлі де кәсіподақ мүшелерінің және жұмысшы табының экономикалық мүдделерімен байланысты. 1990 жылдары партияның сол және орталық қанаттары арасы ажырасып, көптеген партия мүшелері WASG партиясына, кейіннен «Сол» (Die Linke) партиясына қосылды.

Географиялық таралуы

Қазіргі уақытта СДПК-ны көбінесе ірі қалалар, әсіресе Германияның солтүстік және батыс бөлігі мен Берлин қолдайды. 2019 жылға қарай елдің 15 ірі қаласының 10-ын СДПМ әкімдері басқарады. Бұрын көмір өндіру мен болат өндіру негізгі өнеркәсіптер болған Рур аймағы ХХ ғасырда СДПК-ның маңызды негізін қамтамасыз етті. Бремен қаласында 1949 жылдан бері үнемі СДПК билікте. Германияның оңтүстігінде СДПК-ның қолдауы, әдетте, ең ірі қалалардан басқа жерде аз. 2009 жылғы федералды сайлауда партия Бавария штатындағы (Мюнхендегі) жалғыз сайлау округін жоғалтты. Шағын қалалар мен ауылдардан қолдау, әсіресе Германияның солтүстігіндегі және Бранденбургтің дәстүрлі протестанттық аймақтарынан келеді (бұрынғы ерекшеліктермен, мысалы, ХДС басшысы Ангела Меркель өзінің сайлау округін өткізген Батыс Померания, оны СДПК 2021 жылы жеңді) және бірқатар университет қалаларынан. Жалпы үлгіге таңғажайып мысал – дәстүрлі католиктік Эмсланд, онда социал-демократтар жалпы алғанда дауыс берудің төмен пайызын алады, ал солтүстікке тікелей жатқан Шығыс Фризияның реформацияланған протестанттық аймағы, оның католикке қарсы күшті дәстүрі, олардың ең күшті сайлау округтерінің бірі болып табылады. Оңтүстікке қарай, СДПК солтүстік Гессенде, Пфальц және Саар аймақтарында да берік қолдау табады. Социал-демократтар оңтүстік-шығыс Бавария, Саксония және Тюрингия штаттарында ең әлсіз, онда партияның дауыс пайызы 2018 және 2019 жылдардағы сайлауларда бір сандық көрсеткіштерге дейін төмендеді. 2021 жылы бұрынғы шығыс штаттарындағы дауыс үлесін айтарлықтай арттырды.

Соғыстан кейінгі көшбасшылық

Федералды басшы алты орынбасар басшы және партияның басқарушы органымен қолдалады. 2021 жылғы мәлімет бойынша, басшылар – Саскиа Эскен және Норберт Уолтер Борянс. Алдыңғы басшы Андреа Нахлес болды, ол 2019 жылдың 2 маусымында отставкаға кететінін хабарлады. Германия федеративтік республика болғандықтан, Германияның әрбір жерінің өз SPD партиясы бар.

Сайлау нәтижелері

SPD, кейде SAPD деп аталады, парламент құрамын анықтайтын жалпы сайлауларға қатысты. 1933 жылға дейін парламент сайлау кезінде Рейхстаг деп аталды, бірақ 1919 жылғы сайлау Ұлттық жиналыс деп, ал 1949 жылдан бері парламент Бундестаг деп аталады. Шекаралардың өзгеруі (1871, 1919, 1920, 1949, 1957 және 1990 жылдары) дауыс беретін азаматтардың санын өзгертіп отырды, сондай-ақ сайлау заңдары дауыс беру жүйесін де өзгертті (1912 жылға дейін тек сайлау округтері, 1949 жылға дейін тек партиялық тізімдер, ал одан кейін аралас жүйе), сайлау құқығын (1919 жылдан бастап әйелдер дауыс бере алады; 1918 жылға дейін ең төменгі жас шегі 25 болды, 1946 жылға дейін 20 болды, 1972 жылға дейін 21, ал қазір 18 жастан бастап), орын санының (белгілі немесе өзгермелі) және заң шығару мерзімінің ұзақтығын (үш немесе төрт жыл) өзгерте түсті. Бұл тізім 1875 жылы жұмысшы партиялары бірігіп SPD құрғаннан басталады (кейін SAPD, 1890 жылдан бері қазіргі атауы).

Германия империясы (Райхстаг)

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Күйде 1877 493,447 9.1 (#4) 1878 437,158 7.6 (#5) 4 1881 311,961 6.1 (#7) 4 1884 549,990 9.7 (#5) 11 1887 763,102 10.1 (#5) 13 1890 1,427,323 19.7 (#1) 24 1893 1,786,738 23.3 (#1) 9 1898 2,107,076 27.2 (#1) 12 1903 3,010,771 31.7 (#1) 25 1907 3,259,029 28.9 (#1) 38 1912 4,250,399 34.8 (#1) 67

Веймар Республикасы (Райхстаг)

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Күйдесi 1919 11,516,852 37.9 (#1) 55 1920 6,179,991 21.9 (#1) 62 Мамыр 1924 6,008,905 20.5 (#1) 3 Желтоқсан 1924 7,881,041 26.0 (#1) 31 1928 9,152,979 29.8 (#1) 22 1930 8,575,244 24.5 (#1) 10 Шілде 1932 7,959,712 21.6 (#2) 10 Қараша 1932 7,247,901 20.4 (#2) 12 Наурыз 1933 7,181,629 18.3 (#2) 1 Қараша 1933 colspan=6 1936 colspan=6 1938 colspan=6

Федералды парламент (Бундестаг)

Сайлауға үміткер Сайлау округі Партия тізімі Орын саны +/– Статус Дауыс саны % Дауыс саны % 1949 Курт Шумахер 6,934,975 29,2 (#2) 1953 Эрих Оленгауэр 8,131,257 29,5 (#2) 7,944,943 28,8 (#2) 22 1957 11,975,400 32,0 (#2) 9,495,571 31,8 (#2) 19 1961 Вилли Брандт 11,672,057 36,5 (#1) 11,427,355 36,2 (#1) 22 1965 12,998,474 40,1 (#1) 12,813,186 39,3 (#1) 14 1969 14,402,374 44,0 (#1) 14,065,716 42,7 (#1) 20 1972 18,228,239 48,9 (#1) 17,175,169 45,8 (#1) 5 1976 Хельмут Шмидт 16,471,321 43,7 (#1) 16,099,019 42,6 (#1) 18 1980 16,808,861 44,5 (#1) 16,260,677 42,9 (#1) 4 1983 Ханс Йокен Фогель 15,686,033 40,4 (#2) 14,865,807 38,2 (#1) 26 1987 Йоханнес Рау 14,787,953 39,2 (#1) 14,025,763 37,0 (#1) 9 1990 Оскар Лафонтен 16,279,980 35,2 (#2) 15,545,366 33,5 (#2) 46 1994 Рудольф Шарпинг 17,966,813 38,3 (#1) 17,140,354 36,4 (#1) 13 1998 Герхард Шрёдер 21,535,893 43,8 (#1) 20,181,269 40,9 (#1) 43 2002 20,059,967 41,9 (#1) 18,484,560 38,5 (#1) 47 2005 18,129,100 38,4 (#1) 16,194,665 34,2 (#1) 29 2009 Франк Вальтер Штайнмайер 12,077,437 27,9 (#2) 9,988,843 23,0 (#2) 76 2013 Пир Штайнбрюк 12,835,933 29,4 (#2) 11,247,283 25,7 (#2) 42 2017 Мартин Шульц 11,426,613 24,6 (#2) 9,538,367 20,5 (#2) 40 2021 Олаф Шольц 12,227,998 26,4 (#1) 11,949,374 25,7 (#1) 53

Еуропалық Парламент

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– 1979 11,370,045 40.8 (#1) 1984 9,296,417 37.4 (#2) 1 1989 10,525,728 37.3 (#1) 2 1994 11,389,697 32.2 (#1) 10 1999 8,307,085 30.7 (#2) 7 2004 5,547,971 21.5 (#2) 10 2009 5,472,566 20.8 (#2) 0 2014 7,999,955 27.2 (#2) 4 2019 5,914,953 15.8 (#3) 11

Мемлекеттік парламенттер (Länder)

Мемлекеттік парламент Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Статус Баден-Вюртемберг 2021 535,462 11.0 (#3) 0 Бавария 2023 1,140,585 8.4 (#5) 5 Берлин 2023 278,978 18.4 (#2) 2 Бранденбург 2019 331,238 26.2 (#1) 5 Бремен 2023 376,610 29.8 (#1) 4 Гамбург 2020 1,554,760 39.0 (#1) 4 Гессен 2023 424,487 15.1 (#3) 6 Төменгі Саксония 2022 1,211,418 33.4 (#1) 2 Мекленбург-Воропомерн 2021 361,761 39.6 (#1) 8 Солтүстік Рейн-Вестфалия 2022 1,905,002 26.7 (#2) 13 Рейнланд-Пфальц 2021 691,055 35.7 (#1) 0 Саарланд 2022 196,799 43.5 (#1) 12 Саксония 2019 167,289 7.7 (#5) 8 Саксония-Анхальт 2021 89,475 8.4 (#4) 2 Шлезвиг-Гольштейн 2022 221,536 16.0 (#3) 9 Тюрингия 2019 90,984 8.2 (#4) 4

Мемлекеттік партиялар үшін ең жақсы нәтижелер Жыл Бас үміткер Баден-Вюртемберг 29.4 (#2) 1992 Дитер Спори (Министрдің орынбасары 1992–1996) Бавария 28.1 (#2) 1954 Вильгельм Хёгнер (Министр-президент 1954–1957) Берлин 61.9 (#1) 1963 Вилли Брандт (Үкімет әкімі 1957–1966) Бранденбург 54.1 (#1) 1994 Манфред Штольпе (Министр-президент 1990–2002) Бремен 55.3 (#1) 1971 Ханс Кошник (Сенат төрағасы және мэр 1967–1985) Гамбург 59.0 (#1) 1966 Герберт Вайхман (Бірінші мэр 1965–1971) Гессен 51.0 (#1) 1966 Георг Август Цинн (Министр-президент 1950–1969) Төменгі Саксония 47.9 (#1) 1998 Герхард Шрёдер (Министр-президент 1990–1998) Мекленбург-Воропомерн 39.6 (#1) 2021 Мануэла Швесиг (Министр-президент 2017–) Солтүстік Рейн-Вестфалия 52.1 (#1) 1985 Йоханнес Рау (Министр-президент 1978–1998) Рейнланд-Пфальц 45.6 (#1) 2006 Курт Бек (Министр-президент 1994–2013) Саарланд 54.4 (#1) 1990 Оскар Лафонтен (Министр-президент 1985–1998) Саксония 12.4 (#3) 2014 Мартин Дулиг (Министрдің орынбасары 2014–2019) Саксония-Анхальт 35.9 (#1) ПДС сенім және көмекпен 1998 Райнхард Хёппнер (Министр-президент 1994–2002) Шлезвиг-Гольштейн 54.7 (#1) 1988 Бьёрн Энхольм (Министр-президент 1988–1993) Тюрингия 29.6 (#2) 1994 Герд Шухардт (Министрдің орынбасары 1994–1999)

Нәтижелер кестесі

1946 ж. Н/А Н/А 31.9 28.6 48.7 47.6 43.1 42.7
1947 ж. 22.4 20.8 41.7 43.4 32.0 34.3 32.8 43.8
1948 ж. 64.5
1949 ж. 29.2 42.8
1950 ж. 33.0 28.0 44.7 Н/А 44.4 Н/А 32.3 Н/А Н/А 27.5 Н/А
1951 ж. 39.1 33.7 34.0
1952 ж. 28.0 32.4
1953 ж. 28.8 45.2
1954 ж. 28.1 44.6 42.6 34.5 33.2
1955 ж. 47.8 35.2 31.7 20.1
1956 ж. 28.9
1957 ж. 31.8 53.9
1958 ж. 30.8 52.6 46.9 39.2 35.9
1959 ж. 54.9 39.5 34.9
1960 ж. 35.3 30.0
1961 ж. 36.2 57.4
1962 ж. 35.3 50.8 43.3 39.2
1963 ж. 61.9 54.7 44.9 40.7
1964 ж. 37.3
1965 ж. 39.3 40.7
1966 ж. 35.8 59.0 51.0 49.5
1967 ж. 56.9 46.0 43.1 36.8 39.4
1968 ж. 29.0
1969 ж. 42.7
1970 ж. 33.3 55.3 45.9 46.3 46.1 40.8
1971 ж. 50.4 55.3 40.5 41.0
1972 ж. 45.8 37.6
1973 ж.
1974 ж. 30.2 45.0 43.2 43.1
1975 ж. 42.6 48.8 45.1 38.5 41.8 40.1
1976 ж. 42.6 33.3
1977 ж.
1978 ж. 31.4 51.5 44.3 42.2
1979 ж. 40.8 42.7 48.8 42.3 41.7
1980 ж. 42.9 32.5 48.4 45.4
1981 ж. 38.3
1982 ж. 31.9 42.7 42.8 36.5 51.3
1983 ж. 38.2 51.3 46.2 39.6 43.7
1984 ж. 37.4 32.4
1985 ж. 32.4 52.1 49.2
1986 ж. 27.5 41.7 42.1
1987 ж. 37.0 50.5 45.0 40.2 38.8 45.2
1988 ж. 32.0 54.8
1989 ж. 37.3 37.3
1990 ж. 33.5 26.0 30.4 38.2 44.2 27.0 50.0 54.4 19.1 26.0 22.8
1991 ж. 38.8 48.0 40.8 44.8
1992 ж. 29.4 46.2
1993 ж. 40.4
1994 ж. 36.4 32.2 30.0 54.1 44.3 29.5 49.4 16.6 34.0 29.6
1995 ж. 23.6 33.4 38.0 46.0
1996 ж. 25.1 39.8 39.8
1997 ж. 36.2
1998 ж. 40.9 28.7 47.9 34.3 35.9
1999 ж. 30.7 22.4 39.3 42.6 39.4 44.4 10.7 18.5
2000 ж. 42.8 43.1
2001 ж. 33.3 36.5 44.8 29.7
2002 ж. 38.5 40.6 20.0
2003 ж. 19.6 42.3 29.1 33.4
2004 ж. 21.5 31.9 30.5 30.8 9.8 14.5
2005 ж. 34.2 37.1 38.7
2006 ж. 25.2 30.8 30.2 45.6 21.4
2007 ж. 36.7
2008 ж. 18.6 34.1 36.7 30.3
2009 ж. 23.0 20.8 33.0 23.7 24.5 10.4 25.4 18.5
2010 ж. 34.5
2011 ж. 23.1 28.3 38.6 48.4 35.6 35.7 21.5
2012 ж. 39.1 30.6 30.4
2013 ж. 25.7 20.6 30.7 32.6
2014 ж. 27.3 31.9 12.4 12.4
2015 ж. 32.8 45.6
2016 ж. 12.7 21.6 30.6 36.2 10.6
2017 ж. 20.5 36.9 31.2 29.6 27.3
2018 ж. 9.7 19.8
2019 ж. 15.8 26.2 24.9 7.7 8.2
2020 ж. 39.2
2021 ж. 25.7 11.0 21.4 39.6 35.7 8.4
2022 ж. 33.4 26.7 43.5 16.0
2023 ж. TBD 18.4 29.8 TBD

Year DE EU BW BY BE BB HB HH HE NI MV NW RP SL SN ST SH TH SB WB WH 1946 N/A N/A 31.9 28.6 48.7 47.6 43.1 42.7 1947 22.4 20.8 41.7 43.4 32.0 34.3 32.8 43.8 1948 64.5 1949 29.2 42.8 1950 33.0 28.0 44.7 N/A 44.4 N/A 32.3 N/A N/A 27.5 N/A 1951 39.1 33.7 34.0 1952 28.0 32.4 1953 28.8 45.2 1954 28.1 44.6 42.6 34.5 33.2 1955 47.8 35.2 31.7 20.1 1956 28.9 1957 31.8 53.9 1958 30.8 52.6 46.9 39.2 35.9 1959 54.9 39.5 34.9 1960 35.3 30.0 1961 36.2 57.4 1962 35.3 50.8 43.3 39.2 1963 61.9 54.7 44.9 40.7 1964 37.3 1965 39.3 40.7 1966 35.8 59.0 51.0 49.5 1967 56.9 46.0 43.1 36.8 39.4 1968 29.0 1969 42.7 1970 33.3 55.3 45.9 46.3 46.1 40.8 1971 50.4 55.3 40.5 41.0 1972 45.8 37.6 1973 1974 30.2 45.0 43.2 43.1 1975 42.6 48.8 45.1 38.5 41.8 40.1 1976 42.6 33.3 1977 1978 31.4 51.5 44.3 42.2 1979 40.8 42.7 48.8 42.3 41.7 1980 42.9 32.5 48.4 45.4 1981 38.3 1982 31.9 42.7 42.8 36.5 51.3 1983 38.2 51.3 46.2 39.6 43.7 1984 37.4 32.4 1985 32.4 52.1 49.2 1986 27.5 41.7 42.1 1987 37.0 50.5 45.0 40.2 38.8 45.2 1988 32.0 54.8 1989 37.3 37.3 1990 33.5 26.0 30.4 38.2 44.2 27.0 50.0 54.4 19.1 26.0 22.8 1991 38.8 48.0 40.8 44.8 1992 29.4 46.2 1993 40.4 1994 36.4 32.2 30.0 54.1 44.3 29.5 49.4 16.6 34.0 29.6 1995 23.6 33.4 38.0 46.0 1996 25.1 39.8 39.8 1997 36.2 1998 40.9 28.7 47.9 34.3 35.9 1999 30.7 22.4 39.3 42.6 39.4 44.4 10.7 18.5 2000 42.8 43.1 2001 33.3 36.5 44.8 29.7 2002 38.5 40.6 20.0 2003 19.6 42.3 29.1 33.4 2004 21.5 31.9 30.5 30.8 9.8 14.5 2005 34.2 37.1 38.7 2006 25.2 30.8 30.2 45.6 21.4 2007 36.7 2008 18.6 34.1 36.7 30.3 2009 23.0 20.8 33.0 23.7 24.5 10.4 25.4 18.5 2010 34.5 2011 23.1 28.3 38.6 48.4 35.6 35.7 21.5 2012 39.1 30.6 30.4 2013 25.7 20.6 30.7 32.6 2014 27.3 31.9 12.4 12.4 2015 32.8 45.6 2016 12.7 21.6 30.6 36.2 10.6 2017 20.5 36.9 31.2 29.6 27.3 2018 9.7 19.8 2019 15.8 26.2 24.9 7.7 8.2 2020 39.2 2021 25.7 11.0 21.4 39.6 35.7 8.4 2022 33.4 26.7 43.5 16.0 2023 TBD 18.4 29.8 TBD Year DE EU BW BY BE BB HB HH HE NI MV NW RP SL SN ST SH TH Bold indicates best result to date. Present in legislature (in opposition) Junior coalition partner Senior coalition partner

Заң шығарушы органда (оппозицияда)
Жас коалиция мүшесі
Жоғары коалиция мүшесі