Кіріспе

Американдық тамыр музыкасының жанры және кантри музыкасының қосалқы жанры.

Блюграсс музыкасы – 1940 жылдары Америка Құрама Штаттарының Аппалачи аймағында дамыған американдық тамыр музыкасының жанры. Жанр өзінің атын Билл Монро мен Blue Grass Boys тобынан алған. Басты кантри музыкасы сияқты, ол көне заманғы ішекті музыкасынан пайда болған, бірақ, керісінше, дәстүрлі түрде тек акустикалық аспаптарда орындалады және сонымен қатар дәстүрлі ағылшын, шотланд және ирланд балладалары мен би күйлеріне, сондай-ақ блюз бен джазға қатысты. Монромен бірге ойнаған музыканттар, оның ішінде 5 ішекті банжода орындайтын Эрл Скруггс және гитарист Лестер Флат оны одан әрі дамытты. Монро бұл жанрды «шотланд сыбызғысы мен көне заманғы скрипканың әуені» деп сипаттаған. Бұл – методист, қасиеттілік және баптист ағымдарының бір бөлігі. Бұл блюз бен джаз, және оның еңселі, жалғыздыққа толы дыбысы бар. Блюграсс акустикалық ішекті аспаптарды пайдаланады және әуеннің соққысына баса назар аударады. Соққы «қуатты» (алдыңғы бас нотасына жақын орындалуы) немесе «еркін» (алдыңғы бас нотасынан алыстауы) болуы мүмкін. Ноталар күтіледі, бұл блюграссқа тән жоғары энергияны тудырады. Бұл ескі заманғы музыкадан өзгеше, онда барлық музыканттар бірге әуен орындайды, немесе бір аспап жетекшілік етеді, ал қалғандары ырғақтық қолдау көрсетеді.

Аспаптар

Скрипка (сонымен қатар көскөй деп те аталады), бес ішекті банжо, гитара, мандолина және тік бас (соптық бас) жиі резонаторлық гитарамен (добро деп те аталады) және (кейде) гармоникамен немесе еврей арфасымен толықтырылады. Бұл құралдар жиынтығы ауылдық билеу оркестрлерінде пайда болды және ең алғашқы блюграсс топтарының негізін құрады. Италиялықтар жасаған және алғаш рет 16 ғасырда Еуропада қолданылған скрипка Америкаға әкелінген алғашқы аспаптардың бірі болды. Ол кішкентай өлшемі мен жан-жақтылығының арқасында танымал болды. "Қарлығаш" немесе екі саусақпен ойнау стилі Азамат соғысына дейін кең таралған. Бірақ қазір банжо ойнаушылары көбінесе Эрл Скруггс сияқты банжошылар танымал еткен үш саусақпен тарту стилін қолданады. Гитаралар көбінесе ырғақтық мақсаттарда қолданылады. Басқа аспаптар үзілістерде гитараның үстінен соло ойнауы мүмкін, ал гитарашылар да кейде соло орындайды. Бұл құрал 18 ғасырдағы Испанияда пайда болған, бірақ C. F. Martin компаниясы 1830 жылдары оларды өндіруді бастағанға дейін американдық үлгілері болған жоқ. Қазіргі кезде гитара көбінесе flatpicking деп аталатын стильде ойналады, бұл Лестер Флатт сияқты ертедегі блюграсс гитарашылары қолданған бас бармақ және саусақпен тарту стилінен өзгеше. Бас гитарашылар көбінесе пиццикатомен ойнайды, кейде ырғақты күшейту үшін "шлеп" стилін қолданады. Блюграсс бас партиясы әдетте әр аккордтың тамыры мен бесіншісі арасындағы ырғақты алмастырудан тұрады, сондай-ақ бас партиясымен серуендеу де кездеседі. Аспаптар жиынтығы туралы пікірталас үздіксіз жүріп келеді. Дәстүрлі блюграсс орындаушылары Билл Монро тобы, Blue Grass Boys (гитара, мандолина, скрипка, банжо және бас) қолданған құралдар жиынтығының "дұрыс" екеніне сенеді. Дәстүрлі құралдардан ауытқуларға добро, аккордеон, гармоника, фортепиано, автогарп, барабан, электр гитарасы және басқа да кең таралған блюграсс аспаптарының электрлік нұсқалары кіреді, нәтижесінде "жаңа шөп" деп аталатын стиль пайда болды. Осы пікірталасқа қарамастан, Монроның өзі де аспаптармен тәжірибе жасағандығы белгілі; ол бір рет тіпті скрипкалық оркестр, хор және алдын ала жазылған құстар әнінің жазбасын қолданған.

Вокал

Белгілі бір аспаптардан басқа, блюграстың ерекшелігі – екі, үш немесе төрт бөліктен тұратын дауыстық үйлесім, көбінесе ең жоғары дауыста диссонанстық немесе модальды дыбыспен (модальды шеңберге қараңыз), бұл стиль «биік, жалғыз дыбыс» деп сипатталады. Әдетте, дауыстық үйлесімнің реті мен қабаттасуы «стек» деп аталады. Стандартты стек төменде баритон дауысымен, ортада жетекші дауыспен (негізгі мелодияны орындайды) және жоғарыда тенор дауысымен құралады, бірақ стектер өзгертілуі мүмкін, әсіресе әйел дауысы болғанда. Элисон Краусс пен Юнион Стейшн баритон мен тенордан, стандартты мелодиядан октава жоғары жетекші дауыспен әртүрлі үйлесім стектерінің жақсы мысалын ұсынады, оны әйел вокалисі орындайды. Дегенмен, стандартты үш дауыстық аранжировканың нұсқаларын қолдану арқылы олар жанрдың басында қалыптасқан үлгіні ғана қайталап отырды. Стенли ағалары да, Осборн ағалары да жоғары жетекші дауысты, одан төмен тенор мен баритонды қолданды. Стенлилер бұл әдісті Mercury және King рекордтарында көптеген рет қолданды. Бұл стек ең танымал Осборн ағаларымен байланысты, олар оны алғаш рет 1950 жылдардың екінші жартысында MGM Records компаниясымен жұмыс істеген кезде қолданды. Бұл дауыстық аранжировка Осборндардың дыбысының таңбасы болды, Боббидің биік, айқын дауысы стектегі ең жоғары бөлікте естілді. Сонымен қатар, Стенли ағалары да сол лейблмен бірге болған кезде (1949–1952) Columbia Records үшін жазылған бірнеше триоларында жоғары баритондық бөлікті қолданды. Мандолинші Пи Уи Ламберт жоғары баритонды Ральф Стенлидің тенорынан жоғары, ал екі бөлік те Картердің жетекші дауысынан жоғары орындалды. Бұл үш дауыстық аранжировка басқа топтар тарапынан да әртүрлі қолданылды; тіпті Билл Монро 1950 жылы «Алтын жапырақтар түсе бастағанда» әнін жазғанда оны қолданды. 1960 жылдары Флэтт пен Скруггс евангелие әндеріндегі дәстүрлі төрт дауыстық бөліктерге бесінші бөлікті жиі қосты, қосымша бөлік жоғары баритон болды (осы дауыстың қалыпты диапазонында орындалатын баритон бөлігін екі еселеді; Э. П. Таллок [aka Cousin Jake] әдетте осы бөлікті орындады, бірақ кейде оны Керли Секлер орындады).

Тақырыптар

Блюграсс әуендері көбінесе музыка туған елдің халқының күнделікті өмірі туралы баяндамалар түрінде болады. Махаббаттың жоғалуы, адамдар арасындағы қарым-қатынастағы шиеленістер және аймақтағы қаланған өзгерістер (мысалы, тау үстіндегі көмір өндірудің көрінетін салдары) туралы ағымдағы зарлы әндерден бөлек, блюграсс вокалы Аппалачия және басқа да ауылдық аймақтарда қарапайым қаржылық мүмкіндіктермен өмір сүрудің қиын жағдайларын жиі еске түсіреді. Аппалачи көмір өнеркәсібінің ауытқуларына қатысты, әсіресе, блюграсс стилінде наразылық әндері жазылған. Теміржол да танымал тақырып болды, мысалы "Ескі 97-нің құлауы" және "Тоғыз фунт салмақты балға" (Джон Генри туралы аңызбен байланысты) сияқты балладалар.

Жасау

Блюграсс – Америка Құрама Штаттарының Аппалачи аймағындағы ежелгі музыка мен дәстүрлі музыка элементтерінен дамыған ерекше музыкалық форма. Аппалачи аймағы шотланд-американдық көптеген иммигранттардың қоныстанған жері болды, олар өздерінің туған жерлерінің музыкалық дәстүрлерін алып келді. Сондықтан, әсіресе скрипкада ойналатын джигтер мен роликтердің үні дамушы стильге тән болды. Сол кезде афроамерикандық музыканттар Аппалачияға банджоны әкелді. Кейін, 1945 жылы, Эрл Скруггс аспапта үш саусақты ойнау әдісін жасады, ол жаңа блюграсс дыбысының қарқынымен сай келетін жылдам ноталардың тізбегін орындауға мүмкіндік берді. Бұл дәстүрлер негізінен ағылшын және шотланд балладаларынан – көбінесе сүйемелдемесіз айтылатын әңгімелерден – және скрипкамен сүйемелденетін роликтер сияқты би музыкасынан тұрды. Көптеген ескі блюграсс әндері тікелей Британ аралдарынан келген. Аппалачи блюграсс балладаларының бірнешеуі, мысалы, "Pretty Saro", "Pretty Polly", "Cuckoo Bird" және "House Carpenter", Англиядан шыққан және мелодиялық және лирикалық тұрғыдан ағылшын балладасы дәстүрін сақтайды. Аппалачиде танымал блюграсс скрипка әндерінің кейбіреуі, мысалы, "Leather Britches" және "Soldier's Joy", шотланд тамырына ие. "Cumberland Gap" би әуені шотланд балладасы "Bonnie George Campbell" әуенінен алынған болуы мүмкін. Қазір блюграсс деп танылатын музыка көбінесе ауылдық би стилімен – бакданс, жалпақ табанмен билеу немесе тығылып билеу – бірге қолданылды. Блюграсс дыбысы қалаларға тараған сайын, оны тыңдау қызығушылығы артты, әсіресе аудиожазбалар пайда болғаннан кейін. 1948 жылы блюграсс жанры соғыстан кейінгі кантри/вестерн музыка индустриясында пайда болды, бұл кезең қазір "дәстүрлі блюграсс" алтын ғасыры немесе бастауы деп аталады. Блюграсс өзінің алғашқы күндерінен бастап кәсіби және әуесқой музыканттармен бірге жазылып, орындалды. Әуесқой блюграсс музыканттары мен "паркингте таңдау" сияқты трендтерді елемеуге болмайды, бірақ стильдің бағытын белгілеген – гастрольдік музыканттар. Блюграссқа арналған радиостанциялар да стильдің ерекше поджанрларға дамуына ықпал етті.

Жіктеу

Блюграсс бастапқыда халық музыкасы санатына енгізілді, кейіннен «хиллбили» деп өзгертілді. 1948 жылы радио эфирінде көрсету үшін блюграсс «ел және батыс» санатына жатқызылды. Блюграсс музыкасының негізін қалаушылардың төртеуі – Артис, Прайс, Кантуэлл және Розенберг – блюграсс музыкасын 1930-шы жылдар мен 1940-шы жылдардың ортасы аралығында, әлдебір түрінде, стилі мен формасы бойынша пайда болған деп егжей-тегжейлі сипаттады. Дегенмен, «блюграсс» термині музыканы сипаттау үшін ресми түрде 1950-ші жылдардың соңына дейін қолданылмады және 1965 жылға дейін «Музыка индексінде» пайда болған жоқ. «Музыка индексінде» «блюграсс музыкасы» туралы алғашқы жазба оқырмандарды «Кантри музыкасын; Хиллбилли музыкасын қараңыз» дегенге бағыттады. «Музыка индексі» 1986 жылға дейін блюграсс музыкасы үшін осы тізімді сақтап келді. Блюграсс музыкасының «Музыка индексінде» жеке жазбалары алғаш рет 1987 жылы пайда болды. Көптеген блюграсс әндерінің тақырыптық және повестволық тақырыптары халық музыкасын еске түсіреді. Көптеген әндер блюграсс деп есептелсе де, шын мәнінде бұл блюграсс стилінде орындалатын ескі шығармалар, олардың бастапқыда халық немесе ескі уақыт музыкасы ретінде жіктелуі заңды. Блюграсс пен халық музыкасының формалары арасындағы байланыс академиялық тұрғыдан зерттелді. Мысалы, фольклоршы Нил Розенберг, блюграсс әуесқойлары мен музыканттарының көпшілігі дәстүрлі халық әндерімен және ескі уақыт музыкасымен таныс екенін, ал осы әндер жиі концерттерде, фестивальдерде және джем-сессияларда орындалатынын көрсетеді.

Атаудың шығу тегі

"Көк шөп" – Америкадағы Poa туысына жататын шөптерге берілген жалпы атау, ең танымал – Кентукки көк шөбі. Кентуккидің орталық аймағының үлкен бөлігі кейде Bluegrass аймағы деп аталады (дегенмен бұл аймақ Кентукки төбелерінен батысқа қарай орналасқан). "Блюграсс" деген сөз қашан қабылданғаны нақты белгісіз, бірақ шамамен 1950 жылдардың соңында деп есептеледі. Бұл атау 1939 жылы Билл Монро жетекшілігімен құрылған Blue Grass Boys тобының атынан алынған. Осы тамырдан Билл Монро жиі "блюграстың әкесі" деп аталады. Блюграсс музыка стилі 1940 жылдардың ортасынан бастау алады. 1948 жылы Стэнли ағайындылары Blue Grass Boys стилінде "Молли және Тенбрукс" дәстүрлі әнін жазды, бұл блюграсс жеке музыкалық форма ретінде қалыптасқан сәт деп саналады. Монроның 1946-1948 жылдардағы тобында гитарист Лестер Флатт, банджошы Эрл Скруггс, скрипкашы Чабби Уайз және бассист Ховард Уоттс (сондай-ақ "Седрик Рейнвотер" деп те танылған) болды, олар кейде "алғашқы блюграсс тобы" деп аталады. Олар бүгінгі күнге дейін үлгі болып табылатын ерекше дыбыс пен аспаптар құрамын жасады. Кейбір пікірлер бойынша, Blue Grass Boys осы музыканы ойнаған жалғыз топ болғанымен, бұл олардың ерекше дыбысы ғана еді; басқа топтар да осы сияқты орындағанға дейін оны музыкалық стиль деп санау мүмкін емес. 1967 жылы Flatt and Scruggs-тің аспаптық банджо музыкасы "Foggy Mountain Breakdown", "Бонни мен Клайд" фильмінде жиі қолданылғандықтан, бүкіл әлемге танылды. Бірақ, осыған ұқсас ескі уақыт музыка жанры бұрыннан қалыптасқан және фильм оқиғалары кезеңінде кеңінен жазылған, содан кейін CD ретінде шығарылды. Ральф Стэнли жанрдың бастауы мен оның аты туралы пікір білдірді. О, (Монро) бірінші болды. Бірақ сол кезде бұл "блюграсс" деп аталмады. Ол жай ғана "ескі таулы халық музыкасы" деп аталды. 1965 жылы блюграсс фестивальдерін өткізуді бастағанда, барлығы жиналып, шоуға қандай ат қою керектігін білгісі келді. Билл ең үлкен болғандықтан, Кентукки штатының көк шөптік аймағынан шыққандықтан және оның Blue Grass Boys тобы болғандықтан, оны "блюграсс" деп атауға келісті.

Дәстүрлі көк шөп

Дәстүрлі блюграсс 1940-жылдардың соңында Билл Монро және оның Blue Grass Boys тобы қалыптастырған жанрдың дәстүрлі элементтері мен формасына баса назар аударады. Дәстүрлі блюграсс музыканттары халық әндерін және қарапайым дәстүрлі аккордтық тізбектерді тек акустикалық аспаптарда орындайды, бірақ үлкен көрермендер алдындағы сахналық қойылымдарда акустикалық аспаптарды күшейту жиі қолданылады. Көптеген дәстүрлі блюграсс топтарында гитара көбінесе жетекшілік етпейді, оның орнына ырғақ аспабы ретінде тамашаланады, ерекше жағдай – діни негіздегі әндер. Әуендер мен мәтіндер көбінесе қарапайым болады, әдетте G тонында орындалады, ал I IV V аккорд үлгісі кең таралған. Дәстүрлі блюграста аспаптық үзілістер әдетте қысқа болып, әннің бөлімдері арасында орындалады және әдетте әннің әуенінің өзгеруінен туындайды. Сонымен қатар, әр аспаптың жеке үзілісінен тұратын аспаптық форма – брейкдаундар да жиі кездеседі. 1990-жылдардан бері көптеген жас топтар дәстүрлі блюграстың дыбысын және құрылымын жаңартуға тырысып келеді, бұл бағыт неодәстүрлі блюграсс деп аталады.

Прогрессивті көк шөп

The Country Gentlemen тобы 1960 жылы шыққан Country Songs, Old and New альбомымен прогрессивті блюграсс қозғалысын бастады. Олар "The Little Sparrow", "Weeping Willow" және "Ellen Smith" сияқты дәстүрлі балладаларды дәстүрлі блюграсс аспаптарымен үйлестірді, сонымен қатар Монро мен Скругс сияқты салтты орындаушылардан ерекшеленетін, "серпімді" мандолина мен банджоның ерекше үлгілерін қолданды. Радио мен Grand Ole Opry сияқты телешоуларда дәстүрлі блюграсс кантри музыкасымен бірге танымал болғандықтан, 1960 жылдардың басында Американдық фольклорлық музыканың қайта жаңғыруы кезінде колледжтерде және кофейняларда жас және, негізінен Оңтүстік емес, музыканттардың бір тобы осы жанрдың форматын қайта жасай бастады. Бұл әртістер көбінесе рок-н-ролл сияқты басқа да танымал жанрлардан әндерді, элементтерді және аспаптарды енгізді. Flatt and Scruggs тобының банджошысы Earl Scruggs тобының алғашқы күндерінен бастап прогрессивті бейімділікті көрсетті, джазға шабыттанған банджо мен бас дуэттерін және жанрдың бастапқы қатаң, консервативті құрылымын кеңейткен күрделі аккордтық тізбектерді енгізді. 1960 жылдардың соңында Скругс саксофоншы Кинг Кертиспен дуэттерде тәжірибе жасады және топтың репертуарына контрмәдениет белгілісі Боб Диланның әндерін қосты, ал топтасы Лестер Флат, салттық көзқарастағы музыкант, бұл өзгерістерге қарсы болды, нәтижесінде 1969 жылы топ тарап кетті. New Grass Revival 1970 және 1980 жылдары басқа жанрлардан алынған әндермен қатар электрлі аспаптарды қолдана бастады, ал "newgrass" термині "прогрессивті блюграсс" синониміне айналды. Ол 80-90 жылдарда дамып, кейбір жерлерде фолк пен рокқа, ал басқаларында джазға жақындады. Telluride Bluegrass фестивалі, Колорадодағы Лиондағы RockyGrass және Солтүстік Каролинадағы Уилксбородағы MerleFest сияқты фестивальдар блюграсс дәстүрінен тыс әртістерді тарта бастады, блюграсс қауымдастығын Америкадағы басқа да танымал музыкалық аранжировкалармен біріктірді. Блюграсспен мансабын бастаған Джерри Гарсияның қайтысынан және Grateful Dead тобының тарауынан кейін, олардың ізбасарлары болған "jam band" сахнасы прогрессивті блюграсс стильінде ойнайтын көптеген топтарды қабылдады, олар ұзақ, зерттеуші музыкалық импровизацияны қамтыды, олар көбінесе "jamgrass" деп аталды. Бұл стиль 21-ғасырда танымалдылығы артқан Leftover Salmon, The String Cheese Incident, Yonder Mountain String Band, The Infamous Stringdusters, Railroad Earth, Greensky Bluegrass және Billy Strings сияқты көптеген топтарды анықтады. Соңғы жылдары Punch Brothers, Jon Stickley Trio және Nickel Creek сияқты топтар блюграсс аспаптарында ойналатын заманауи классикалық музыкаға ұқсас, жоғары деңгейде аранжировкаланған шығармаларды қамтитын прогрессивті блюграстың жаңа түрін жасады. Бұл топтарда күрделі ырғақтар, аккордтық схемалар және импровизацияланған сололармен үйлесетін гармоникалар бар. Сонымен қатар, Avett Brothers, Mumford & Sons және Trampled by Turtles сияқты бірнеше танымал инди-фолк және фолк-рок топтары блюграсс дәстүрінен алынған ритмикалық элементтер мен аспаптарды өздерінің танымал музыкалық аранжировкаларына енгізді, сондай-ақ Брэнсон негізделген The Petersens тобы да солай істеді.

Халықаралық көк шөп

Құрама Штаттарда туғанмен, мұндай қауымдастықтардың бірі – Халықаралық блюграсс музыка қауымдастығы (IBMA) 1985 жылы құрылды және жыл сайын сыйлықтар тартады. 2012 жылы сыншылар жоғары бағалаған голланд тіліндегі бельгиялық «The Broken Circle Breakdown» фильмінде фламанд музыканттары ойнаған блюграсс музыкасы оқиғаның орталық бөлігін құрады. Халықаралық блюграсс топтарының қатарында Норвегиядан Hayde Bluegrass Orchestra және Ila Auto; Финляндиядан Rautakoura және Steve 'n' Seagulls; Чехиядан Druhá Tráva және Poutníci (осы субжанрдың туған жері, чех блюграсы); Қытайдан Hutong Yellow Weasels және The Randy Abel Stable; Канададан Heartbreak Hill және Foggy Hogtown Boys; Ұлыбританиядан The Beef Seeds, Southern Tenant Folk Union және Police Dog Hogan; сондай-ақ Австралиядан Flying Emus, Mustered Courage және Rank Strangers бар.