Сағаттар тарихы мен түрлері

Кіріспе

Жеке сағаттар

Сағат – адаммен бірге алып жүруге немесе киюге арналған портативті уақыт өлшегіш. Ол адамның қозғалысына қарамастан, тұрақты қозғалысты сақтау үшін жасалған. Білек сағаты білекке тағылатын, сағат белдігі немесе басқа да әртүрлі білезіктермен (металл тізбектер, былғары белдіктер немесе кез келген басқа білезіктер) бекітіледі. Қалта сағаты адамның қалтасында, көбінесе тізбекке ілініп алып жүруге арналған. Сағаттар 16 ғасырда пайда болды. Тарихының көп бөлігінде сағат механикалық құрылғы болды, оның жұмысы сағат механизмімен, серпімді пружинаны күрдеу арқылы және тербелістік тепе-теңдік дөңгелегімен уақытты өлшеуге негізделген. Мұндай сағаттар механикалық сағаттар деп аталады. 1960 жылдары электрондық кварцты сағат ойлап табылды, ол батареямен жұмыс істеді және тербелісті кварц кристалмен уақытты өлшеді. 1980 жылдары кварцты сағаттар механикалық сағаттардың нарығының басым бөлігін иеленді. Тарихи тұрғыдан бұл құбылыс кварц революциясы (Швейцарияда – кварц дағдарысы) деп аталады. 2010 жылдардағы жаңалық – смарт сағаттар, олар компьютерлік электрондық құрылғылар сияқты, білекке тағылатын. Олар көбінесе уақытты өлшеу функциясын қамтиды, бірақ бұл смарт сағаттың мүмкіндіктерінің шағын бөлігі ғана. Әдетте, қазіргі заманғы сағаттар күннің, күндіздің, айдың және жылдың көрсеткіштерін ұсынады. Механикалық сағаттарда ай фазасын көрсету, турбильонның түрлері сияқты қосымша мүмкіндіктер ("құралымдар") жиі кездеседі. Ал электрондық кварцты сағаттар таймерлер, хронографтар және дабыл функциялары сияқты уақытқа қатысты мүмкіндіктерді қамтиды. Сонымен қатар, кейбір заманауи сағаттар (мысалы, смарт сағаттар) калькуляторларды, GPS және Bluetooth технологияларын немесе жүрек соғуын бақылау мүмкіндіктерін қамтиды, ал кейбіреулері уақытты дұрыстау үшін радиосағат технологиясын пайдаланады. Уақытты өлшеу үшін қолданылатын сағаттардың көпшілігі кварцты механизмдерге негізделген. Дегенмен, әдемі өңдеуі, эстетикалық тартымдылығы және сәнді дизайны үшін бағаланатын қымбат коллекциялық сағаттарда, электрондық сағаттардан да күрделі және қымбат болғанына қарамастан, дәстүрлі механикалық механизмдер жиі қолданылады. 2018 жылғы мәліметтер бойынша аукционда сатылған ең қымбат сағат – Patek Philippe Henry Graves Supercomplication, ол 1989 жылға дейін әлемдегі ең күрделі механикалық сағат болып саналды және 2014 жылдың 11 қарашасында Женевада 24 миллион АҚШ долларына (23,237,000 швейцар франкі) сатылды. 2019 жылдың желтоқсанына қарай аукционда сатылған ең қымбат сағат (және білек сағаты) – Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A 010, ол 2019 жылдың 9 қарашасында Женевада 31,19 миллион АҚШ долларына (31 000 000 швейцар франкі) сатылды.

A watch is a portable timepiece intended to be carried or worn by a person. It is designed to keep a consistent movement despite the motions caused by the person's activities. A wristwatch is designed to be worn around the wrist, attached by a watch strap or other type of bracelet, including metal bands, leather straps, or any other kind of bracelet. A pocket watch is designed for a person to carry in a pocket, often attached to a chain. Watches appeared in the 16th century. During most of its history, the watch was a mechanical device, driven by clockwork, powered by winding a mainspring, and keeping time with an oscillating balance wheel. These are called mechanical watches. In the 1960s the electronic quartz watch was invented, which was powered by a battery and kept time with a vibrating quartz crystal. By the 1980s the quartz watch had taken over most of the market from the mechanical watch. Historically, this is called the quartz revolution (also known as the quartz crisis in Switzerland). Developments in the 2010s include smart watches, which are elaborate computer like electronic devices designed to be worn on a wrist. They generally incorporate timekeeping functions, but these are only a small subset of the smartwatch's facilities. In general, modern watches often display the day, date, month, and year. For mechanical watches, various extra features called "complications", such as moon phase displays and the different types of tourbillon, are sometimes included. Most electronic quartz watches, on the other hand, include time related features such as timers, chronographs, and alarm functions. Furthermore, some modern watches (like smart watches) even incorporate calculators, GPS and Bluetooth technology or have heart rate monitoring capabilities, and some of them use radio clock technology to regularly correct the time. Most watches that are used mainly for timekeeping have quartz movements. However, expensive collectible watches, valued more for their elaborate craftsmanship, aesthetic appeal, and glamorous design than for simple timekeeping, often have traditional mechanical movements, despite being less accurate and more expensive than their electronic counterparts. As of 2018, the most expensive watch ever sold at auction was the Patek Philippe Henry Graves Supercomplication, the world's most complicated mechanical watch until 1989, fetching US$24 million (CHF 23,237,000) in Geneva on 11 November 2014. As of December 2019, the most expensive watch ever sold at auction (and wristwatch) was the Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A 010, fetching US$31.19 million (CHF 31,000,000) in Geneva on 9 November 2019.

Шығу тегі

Сағаттар 15 ғасырдағы Еуропада алғаш пайда болған серіппелі, көшмелі сағаттардан дамыған. 16 ғасырда Нюрнберг және Аугсбург қалаларында жасалған алғашқы киілетін уақыт өлшегіштер сағаттар мен сағаттардың арасындағы көшімді өлшемде болды. Нюрнберг сағатшысы Питер Хенлейн (немесе Хенле немесе Хеле) (1485–1542) көбінесе сағатты ойлап тапқан адам ретінде есептеледі. Дегенмен, осы кезеңде басқа неміс сағатшылары да миниатюралық уақыт өлшегіштер жасаған, және Хенлейн бірінші болғанына дәлел жоқ. 17 ғасырға дейін сағаттарды қалтаға салып жүру кеңінен таралған жоқ. Бір дерек бойынша, "сағат" сөзі ежелгі ағылшын тіліндегі "woecce" сөзінен шыққан, ол "күзетші" деген мағынаны білдірген, себебі қала күзетшілері осы технологияны жұмыс кезеңдерін бақылау үшін пайдаланған. Тағы бір болжам бойынша, бұл термин 17 ғасыр теңізшілерінен келген, олар жаңа механизмдерді кемедегі қарауылдарының (қызметтік кезеңдерінің) ұзақтығын өлшеу үшін қолданған.

Даму

Дұрысдықтың артуы 1657 жылы тепе-теңдік дөңгелегіне серіппе қосылуымен болды, бұл өнертабыс сол кезде және содан бері Роберт Гук пен Кристиан Гюйгенс арасында дау тудырды. Бұл жаңалық сағаттардың дәлдігін едәуір арттырып, қателікті күніне бірнеше сағаттан күніне шамамен 10 минутқа дейін төмендетті, нәтижесінде 1680 жыл шамасында Ұлыбританияда және 1700 жыл шамасында Францияда минут тілі сағат бетіне қосылды. Тепе-теңдік дөңгелегінің дәлдігінің артуы қозғалыстың басқа бөліктерінен туындайтын қателерге назар аударды, соның салдарынан екі ғасырлық сағат жасау инновацияларының толқыны басталды. Бірінші жақсарту керек нәрсе – эскапмент болды. Жоғары сапалы сағаттардағы шығыршық эскапменті 1695 жылы Томас Томпсон ойлап тапқан және 1720 жылдары Джордж Грэм жетілдірген цилиндрлік эскапментпен ауыстырылды. Өндірістегі жетістіктер, мысалы Роберт Гук жасаған тіс кесу машинасы, сағат өндірісінің көлемін арттыруға мүмкіндік берді, бірақ оны аяқтау және құрастыру 19 ғасырдың соңына дейін қолмен жасала берді. Тепе-теңдік сағаттарындағы қателердің басты себебі – температура өзгерген кезде серіппенің серпімділігінің өзгеруі еді, бұл мәселені 1765 жылы Пьер Ле Рой ойлап тапқан және Томас Эрншоу (1749–1829) жетілдірген екі металлдан жасалған температураға бейімделген тепе-теңдік шешті. Рычагты эскапмент, ең маңызды технологиялық жетістік, 1754 жылы Томас Мадж ойлап тапса да және 1785 жылы Жосия Эмери жетілдіргенімен, 1800 жылдан бастап, негізінен Ұлыбританияда біртіндеп қолданыла бастады. Британдықтар 17 және 18 ғасырларда сағат жасау саласында үстемдік құрды, бірақ элитаға арналған жоғары сапалы өнімдерге бағытталған өндіріс жүйесін сақтап қалды. 1843 жылы Британдық сағат компаниясы сағаттарды жаппай өндіру техникасын және көшірме құралдар мен машиналарын қолдану арқылы өндірісті жаңғыртты. АҚШ-та Аарон Луфкин Деннисон 1851 жылы Массачусетс штатында ауыстырылатын бөлшектерді пайдаланатын зауыт ашты, ал 1861 жылға қарай сәтті кәсіпорын құрылды, ол «Waltham Watch Company» деп тіркелді.

A rise in accuracy occurred in 1657 with the addition of the balance spring to the balance wheel, an invention disputed both at the time and ever since between Robert Hooke and Christiaan Huygens. This innovation increased watches' accuracy enormously, reducing error from perhaps several hours per day to perhaps 10 minutes per day, resulting in the addition of the minute hand to the face from around 1680 in Britain and around 1700 in France. The increased accuracy of the balance wheel focused attention on errors caused by other parts of the movement, igniting a two century wave of watchmaking innovation. The first thing to be improved was the escapement. The verge escapement was replaced in quality watches by the cylinder escapement, invented by Thomas Tompion in 1695 and further developed by George Graham in the 1720s. Improvements in manufacturing – such as the tooth cutting machine devised by Robert Hooke – allowed some increase in the volume of watch production, although finishing and assembling was still done by hand until well into the 19th century. A major cause of error in balance wheel timepieces, caused by changes in elasticity of the balance spring from temperature changes, was solved by the bimetallic temperature compensated balance wheel invented in 1765 by Pierre Le Roy and improved by Thomas Earnshaw (1749–1829). The lever escapement, the single most important technological breakthrough, though invented by Thomas Mudge in 1754 and improved by Josiah Emery in 1785, only gradually came into use from about 1800 onwards, chiefly in Britain. The British predominated in watch manufacture for much of the 17th and 18th centuries, but maintained a system of production that was geared towards high quality products for the élite. The British Watch Company modernized clock manufacture with mass production techniques and the application of duplicating tools and machinery in 1843. In the United States, Aaron Lufkin Dennison started a factory in 1851 in Massachusetts that used interchangeable parts, and by 1861 a successful enterprise operated, incorporated as the Waltham Watch Company.

Қол сағаттары

Қол сағатының тұжырымы 16 ғасырдағы ең алғашқы сағаттардың өндірісіне дейін жетеді. 1571 жылы Англия королевасы Елизавета I Роберт Дадлиден "қорғалған сағат" деп сипатталған қол сағатын алды. Ең көне сақталған қол сағаты 1806 жылы жасалған және Жозефина де Богарнеге сыйланған. Бастапқыда қол сағаттарын негізінен әйелдер киген, ал ерлер 20 ғасырдың басына дейін қалта сағаттарын пайдаланған. 1810 жылы сағатшы Абрахам Луи Бреге Неаполь королевасы үшін қол сағатын жасады. Швейцарияның алғашқы қол сағатын швейцариялық Patek Philippe компаниясы 1868 жылы Венгрия графинясы Коскович үшін жасаған. Әскерилер қол сағаттарын 19 ғасырдың соңында бастап киді, олар соғыс кезінде маневрлерді синхрондаудың маңыздылығын арттыра түсті, жауға жоспарларын ашпай. Лондондық Garstin компаниясы 1893 жылы "Watch Wristlet" дизайнын патенттеді, бірақ 1880-жылдардан бері ұқсас үлгілерді шығарған болуы мүмкін. Британ армиясының офицерлері 1880 жылдары, мысалы, 1885 жылғы Англо-Бирма соғысы кезінде колониялық әскери науқандарда қол сағаттарын қолдана бастады. Cartier әлі де Santos Dumont сағаттары мен күн көзілдіріктерін сатады. 1905 жылы Ханс Вильсдорф Лондонға көшіп, өзінің ағасы Альфред Дэвиспен бірге Wilsdorf & Davis деген жеке бизнесін құрды, сапалы сағаттарды қолжетімді бағамен ұсынып; 1915 жылы компания Rolex атанды. Вильсдорф қол сағатын ерте қабылдағандардың бірі болды және швейцариялық Aegler фирмасымен қол сағаттарын өндіруге келісім жасады. 1914-1918 жылдардағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың әсері ер адамдардың қол сағатын киюіне қатысты қоғамдық пікірді күрт өзгертті және соғыстан кейінгі кезеңде жаппай нарық ашты. Соғыс кезінде дамыған артиллерияның тікелей атыс тактикасы артиллерияшылар мен артиллерияның артынан еріп келе жатқан жаяу әскердің нақты синхрондалуын қажет етті. Соғыс кезінде жасалған әскери сағаттар қазба соғысының қиындықтарына арналған, жарық дискілері мен сынбайтын шынысы бар. Соғыс министрлігі 1917 жылдан бастап жауынгерлерге қол сағаттарын беруді бастады. Соғыс аяқталған кезде, әскерилердің көбі қол сағатын киді, олар демобилизацияланғаннан кейін бұл сән тез тарады: 1917 жылы "Британдық сағат журналында" "соғысқа дейін ерлер бұл сағатты аз киген, ал қазір униформа киген әрбір ер адам және көптеген азаматтық киім кигендердің қолында осы сағатты көруге болады" деп жазылған. 1930 жылға қарай қол сағаттары нарықтағы үлесі бойынша қалта сағаттарынан 50:1 есе көп болды.

The concept of the wristwatch goes back to the production of the very earliest watches in the 16th century. In 1571 Elizabeth I of England received a wristwatch, described as an "armed watch", from Robert Dudley. The oldest surviving wristwatch (then described as a "bracelet watch") is one made in 1806 and given to Joséphine de Beauharnais. From the beginning, wristwatches were almost exclusively worn by women – men used pocket watches up until the early 20th century. In 1810, the watch maker Abraham Louis Breguet made a wristwatch for the Queen of Naples. The first Swiss wristwatch was made by the Swiss watch maker Patek Philippe, in the year 1868 for Countess Koscowicz of Hungary. Wristwatches were first worn by military men towards the end of the 19th century, having increasingly recognized the importance of synchronizing maneuvers during war without potentially revealing plans to the enemy through signaling. The Garstin Company of London patented a "Watch Wristlet" design in 1893, but probably produced similar designs from the 1880s. Officers in the British Army began using wristwatches during colonial military campaigns in the 1880s, such as during the Anglo Burma War of 1885. Cartier still markets a line of Santos Dumont watches and sunglasses. In 1905, Hans Wilsdorf moved to London and set up his own business, Wilsdorf & Davis, with his brother in law Alfred Davis, providing quality timepieces at affordable prices; the company became Rolex in 1915. Wilsdorf was an early convert to the wristwatch, and contracted the Swiss firm Aegler to produce a line of wristwatches. The impact of the First World War of 1914–1918 dramatically shifted public perceptions on the propriety of the man's wristwatch and opened up a mass market in the postwar era. The creeping barrage artillery tactic, developed during the war, required precise synchronization between the artillery gunners and the infantry advancing behind the barrage. Service watches produced during the war were specially designed for the rigors of trench warfare, with luminous dials and unbreakable glass. The War Office began issuing wristwatches to combatants from 1917. By the end of the war, almost all enlisted men wore a wristwatch (or wristlet), and after they were demobilized the fashion soon caught on: the British Horological Journal wrote in 1917 that "the wristlet watch was little used by the sterner sex before the war, but now is seen on the wrist of nearly every man in uniform and of many men in civilian attire." By 1930, the wristwatch vastly exceeded the pocket watch in market share by a decisive ratio of 50:1.

Автоматты сағаттар

Джон Харвуд 1923 жылы алғашқы сәтті өздігінен оралатын жүйені ойлап тапты. 1930 жылы Харвудтың өзін-өзі орау механизмдеріне патентінің мерзімі бітуіне дайындалып, Glycine негізін қалаушы Эужен Мейлан дерлік кез келген 8,75 линейка (19,74 миллиметр) сағат механизмімен қолданылатын жеке модуль ретінде өздігінен оралатын жүйені әзірлеуді бастады. Glycine 1930 жылдың қазан айында осы модульді сағаттарына енгізіп, автоматты сағаттарды жаппай өндіруді бастады.

Электрлік сағаттар

Эльгин ұлттық сағат компаниясы мен Гамильтон сағат компаниясы алғашқы электр сағатты жасады. Алғашқы электр механизмдері тепе-теңдік дөңгелегін тербелту үшін қуат көзі ретінде батареяны пайдаланды. 1950 жылдары Элгин 725 модельін әзірледі, ал Гамильтон екі модель шығарды: біріншісі – 1957 жылдың 3 қаңтарында шыққан Гамильтон 500, 1959 жылға дейін өндірілді. Бұл модельде контактілік сымдардың орны ауысып қалу мәселесі болды, сондықтан сағаттар түзету үшін Гамильтонға қайтарылды. 500 модельіне қарағанда жақсартылған Hamilton 505 көбірек сенімді болды: контактілік сымдар алынып тасталды және тепе-теңдік жинағындағы реттелмейтін контакт тепе-теңдік дөңгелегіне қуат жеткізді. Басқа көптеген сағат компаниялары да осыған ұқсас конструкцияларды жасады. Уақыт өлшеудің дәлдігін арттыру үшін Bulova компаниясы дәстүрлі тепе-теңдік дөңгелегінің орнына камертондық резонаторды қолданатын электр сағатының тағы бір түрін әзірледі, бұл дәстүрлі тепе-теңдік дөңгелегімен 2,5–4 Гц-тан камертондық конструкциямен 360 Гц-қа дейін өтті.

Кварц сағаттары

1969 жылы Seiko Astron 35SQ және 1970 жылы Omega Beta 21 нысанында кварцты сағаттың коммерциялық қолданысқа енгізілуі сағат технологиясындағы революциялық жаңару болды. Секундына шамамен 5 немесе 6 рет тербелетін тепе-теңдік дөңгелегі орнына, бұл құрылғылар аккумулятормен қуатталатын осциллятор тізбегімен қоздырылатын 8,192 Гц жиілігінде тербелетін кварц кристалды резонаторды пайдаланды. Қазіргі кезде көптеген кварцты сағат осцилляторлары 32,768 Гц жиілікте жұмыс істейді, бірақ кварцты механизмдер 262 кГц дейін жоғары жиіліктермен де жасалған. 1980 жылдардан бері механикалық сағаттарға қарағанда кварцты сағаттар көбірек сатылуда.

Ақылды сағаттар

Timex Datalink қол сағаты 1994 жылы таныстырылды. Timex Datalink смарт-сағаттарының алғашқы үлгілері компьютерден деректерді қабылдау үшін сымсыз деректерді беру мүмкіндігін жүзеге асырды.

Гибридті сағаттар

Гибридтік сағат – бұл дәстүрлі механикалық сағат пен смарт-сағаттың үйлесімі.

Қозғалыс

Сағаттың қозғалысы – уақыттың өтуін өлшейтін және ағымдағы уақытты (сондай-ақ күнді, айды және күнді сияқты басқа да ақпаратты) көрсетуге арналған механизм. Қозғалыс толығымен механикалық, толығымен электрондық (қозғалатын бөліктері жоқ болуы мүмкін) немесе олардың қосындысынан тұруы мүмкін. Бүгінде уақытты анықтауға бағытталған сағаттардың көпшілігі электрондық қозғалыстармен жабдықталған, ал сағат бетіндегі механикалық тілдер уақытты көрсетеді.

Механикалық

Электрондық механизмдермен салыстырғанда, механикалық сағаттар азырақ дәл, көбінесе күніне секундтармен қателік жасайды; олардың орналасуына, температурасына және магниттік өріске сезімтал; оларды өндіру қымбатқа түседі; үнемі күтім мен реттеуді қажет етеді; және бұзылуға бейім. Дегенмен, механикалық сағаттар тұтынушылардың, әсіресе сағаттарды жинаушылардың қызығушылығын тудырады. Скелетті сағаттар механизмді эстетикалық мақсатта көрсету үшін жасалған. Механикалық механизм серіпкенің босап, жиналуын бақылап, шектейтін эскапмент механизмін пайдаланады, қарапайым серіпкені бақыланатын және үнемі энергияны бөліп шығаруға айналдырады. Механизмде сонымен қатар теңгерім дөңгелегі мен теңгерім серіппесі (кейде «шаш серіппесі» деп те аталады) қолданылады, олар маятникті сағаттың маятнигі сияқты, тісті дөңгелектер жүйесінің қозғалысын бақылайды. Турбильон – механикалық механизмдерге қосымша орнатылатын, гравитациялық қиылысты жою немесе азайту үшін қолданылатын эскапменттің айналмалы жақтауы. Турбильонды жасаудың күрделілігіне байланысты, олар қымбатқа түседі және көбінесе құрметті сағаттарда кездеседі. Толық рычагты механизмнің арзан нұсқасы болып табылатын штырьлі эскапмент (өнертапқышы Жорж Фредерик Роскопфтың атымен Роскопф механизмі деп аталады) көптеген швейцариялық өндірушілермен, сондай-ақ Timex компаниясымен кварцтық механизмдермен алмастырылғанша үлкен көлемде өндірілді. 1960 жылы Bulova ұсынған, камертонды сағаттар механикалық сағатты қозғау үшін дәл жиілікте (көбінесе 360 Гц) жұмыс істейтін электромеханикалық механизмді пайдаланады. Электрондық импульсті камертонның діріліне айналдырып, оны айналмалы қозғалысқа жеткізу жұмысы екі кішкентай зергерлік саусақ – тырнақтар арқылы жүзеге асырылады. Камертонды сағаттар электрондық кварцты сағаттардың дамуымен қолданыстан шықты. Дәстүрлі механикалық сағат механизмдері қуат көзі ретінде спиральді серіппе – тұмсық серіппені пайдаланады, оны пайдаланушы сағат тажының айналуы арқылы үнемі қайта орауы керек. Ескі қалта сағаттарын орау үшін кілтті сағаттың артқы жағына енгізіп, бұру қажет болды. Көптеген қазіргі заманғы сағаттар 40 сағатқа жұмыс істеуге арналған, сондықтан оларды күнделікті орау қажет, бірақ кейбіреулері бірнеше күнге, ал кейбіреулері 192 сағаттық тұмсық серіппесімен аптасына бір рет орауды қажет етеді.

Compared to electronic movements, mechanical watches are less accurate, often with errors of seconds per day; are sensitive to position, temperature, and magnetism; are costly to produce; require regular maintenance and adjustments; and are more prone to failures. Nevertheless, mechanical watches attract interest from consumers, particularly among watch collectors. Skeleton watches are designed to display the mechanism for aesthetic purposes. A mechanical movement uses an escapement mechanism to control and limit the unwinding and winding parts of a spring, converting what would otherwise be a simple unwinding into a controlled and periodic energy release. The movement also uses a balance wheel, together with the balance spring (also known as a hairspring), to control the gear system's motion in a manner analogous to the pendulum of a pendulum clock. The tourbillon, an optional part for mechanical movements, is a rotating frame for the escapement, used to cancel out or reduce gravitational bias. Due to the complexity of designing a tourbillon, they are expensive, and typically found in prestigious watches. The pin lever escapement (called the Roskopf movement after its inventor, Georges Frederic Roskopf), which is a cheaper version of the fully levered movement, was manufactured in huge quantities by many Swiss manufacturers, as well as by Timex, until it was replaced by quartz movements. Introduced by Bulova in 1960, tuning fork watches use a type of electromechanical movement with a precise frequency (most often 360 Hz) to drive a mechanical watch. The task of converting electronically pulsed fork vibration into rotary movements is done via two tiny jeweled fingers, called pawls. Tuning fork watches were rendered obsolete when electronic quartz watches were developed. Traditional mechanical watch movements use a spiral spring called a mainspring as its power source that must be rewound periodically by the user by turning the watch crown. Antique pocket watches were wound by inserting a key into the back of the watch and turning it. While most modern watches are designed to run 40 hours on a winding, requiring winding daily, some run for several days; a few have 192 hour mainsprings, requiring once weekly winding.

Автоматты сағаттар

Өздігінен оралатын немесе автоматты сағат – механикалық қозғалыстың негізгі серпімдісін киюшінің табиғи қозғалыстары арқылы кері орайтын сағат. Алғашқы өздігінен оралатын механизмді 1770 жылы Абрахам-Луи Перрель кісенді сағаттар үшін ойлап тапты, ал алғашқы "өздігінен оралатын" немесе "автоматты" білезік сағатын 1923 жылы Джон Харвуд атты британдық сағат шебері ойлап тапты. Бұл сағаттар ешқандай арнайы әрекетсіз өздігінен оралады. Ол иілгіш ротор деп аталатын эксцентрикалық салмақты пайдаланады, ол киюшінің білегінің қозғалысымен бірге айналады. Бұранданың алға-артқа қозғалысы тірек арқылы байланысып, негізгі серпімді автоматты түрде орайды. Өздігінен оралатын сағаттарды әдетте кимегенде немесе киюшінің білек қозғалысы сағатты орау үшін жеткіліксіз болғанда, оны қолмен орап қоюға болады. 2014 жылдың сәуір айында Swatch Group sistem51 білезік сағатын ұсынды. Оның құрамында 51 бөліктен тұратын, жаңаша өздігінен оралатын механизмі және мөлдір тербелісті салмағы бар толығымен механикалық қозғалыс бар. Қазіргі уақытқа дейін бұл толық автоматтандырылған құрастыру желісінде жасалған жалғыз механикалық қозғалыс. Аз бөліктері мен автоматты құрастыру оны қолжетімді механикалық швейцар сағатына айналдырады, оны Роскопф қозғалыстарының мұрагері деп санауға болады, бірақ одан жоғары сапалы.

Электрондық

Электрондық қозғалыс, сондай-ақ кварцтық қозғалыс деп аталады, оның қозғалмалы бөліктері аз немесе мүлдем жоқ, тек кварц кристалы пьезоэлектрлік эффектінің әсерінен тербеліске келеді. Кристаллға өзгермелі электр кернеуі қолданылады, ол пішінін өзгертіп жауап береді, сондықтан бірнеше электрондық компоненттермен бірге ол осциллятор ретінде жұмыс істейді. Ол белгілі бір, өте тұрақты жиілікте резонанс жасайды, ол уақытты өлшеу механизмін дәл бақылау үшін қолданылады. Кварцтық қозғалыстардың көпшілігі негізінен электронды, бірақ сағаттың бетіндегі механикалық тілдерді басқаруға бағытталған, бұл уақытты көрсетудің дәстүрлі аналогтық тәсілін қамтамасыз етеді, бұл көптеген тұтынушылар әлі де артық көреді. 1959 жылы Seiko, Epson компаниясына (Seiko компаниясының еншілес компаниясы және кварц революциясының «миы») кварцтық қол сағатын әзірлеуді бастау туралы тапсырыс берді. Жобаның кодолық атауы 59А болды. 1964 жылғы Токиодағы жазғы Олимпиада ойындарында Seiko портативті кварцтық сағаттың жұмыс істейтін прототипін ұсынды, ол іс-шара кезінде уақытты өлшеу үшін пайдаланылды. Электрондық кварцтық қол сағаттың алғашқы прототиптері (1964 жылғы Токио Олимпиадасындағы Seiko уақытты өлшеу құрылғылары сияқты тек портативті кварцтық сағаттар емес) Швейцарияның Нойшатель қаласындағы CEH зерттеу зертханасында жасалды. 1965 жылдан 1967 жылға дейін 8192 Гц жиілікті шағын кварц осцилляторы, термокомпенсация модулі және үй ішінде жасалған, арнайы интегралды схема (кейінірек Seiko Astron қол сағатында қолданылған гибридтік схемалардан өзгеше) бойынша пионерлік жұмыстар жүргізілді. Нәтижесінде, BETA 1 прототипі 1967 жылы Нойшатель обсерваториясында өткен Халықаралық хронометриялық жарыста уақытты өлшеудің жаңа рекордтарын орнатты. 1970 жылы 18 өндіруші beta 21 қол сағатының өндіріс үлгілерін ұсынды, оның ішінде Omega Electroquartz, сондай-ақ Patek Philippe, Rolex Oysterquartz және Piaget. Кварцтық сағаттардың өндірісіне алғаш рет Seiko 35 SQ Astron кірді, ол 1969 жылдың 25 желтоқсанында сатылымға түсті, содан кейін швейцарлық Beta 21, ал бір жылдан кейін әлемдегі ең дәл қол сағаттарының бірінің прототипі: Omega Marine Chronometer. Технологияны жапондық, американдық және швейцарлық компаниялар дамытқандықтан, ешкім кварцтық қол сағаттың толық механизмін патенттеуге мүмкіндік алмады, осылайша басқа өндірушілер кварцтық сағаттар нарығының қарқынды өсуіне және дамуына қатысуға мүмкіндік алды. Бұл он жылдан кем уақыт ішінде механикалық қол сағаттарының шамамен 100 жылдық үстемдігін аяқтады. Қазіргі кварцтық қозғалыстар өте көп мөлшерде шығарылады, тіпті ең арзан қол сағаттарында да кварцтық қозғалыстар болады. Механикалық қозғалыстар әдетте күніне бірнеше секундқа қате болуы мүмкін болса, баланың қол сағатындағы арзан кварцтық қозғалыс күніне жарты секундқа дейін дәл болуы мүмкін – механикалық қозғалыстан он есе дәл. 1970-ші жылдары Швейцарияда механикалық сағаттар индустриясының консолидациясынан кейін кварцтық қол сағаттарының жаппай өндірісі швейцариялық конгломерат Swatch компаниялар тобының басшылығымен қолға алынды, ол швейцариялық сағаттар мен байланысты өнімдердің өндірісін тік бақылауға ие. Кварцтық қол сағаттары үшін Swatch компаниясының еншілес компаниялары сағат батареяларын (Renata), осцилляторларды (Oscilloquartz, қазір Micro Crystal AG) және интегралды схемаларды (Ebauches Electronic SA, EM Microelectronic Marin деп қайта аталды) шығарады. 1983 жылы SWATCH брендінің жаңа түрі жаңа стилде, дизайн мен маркетингте өзгешеліктерімен ерекшеленді. Бүгінде Swatch Group әлемдегі ең ірі сағат компаниясы болып қала береді. Seiko-ның кварцтық және механикалық қозғалыстарды біріктіруге жасаған күш-жігері 20 жылдық зерттеуден кейін жемісін берді, бұл Seiko Spring Drive-дың 1999 жылы шектеулі ішкі нарықта, ал 2005 жылдың қыркүйегінде әлемге ұсынылуына әкелді. Spring Drive аккумуляторды қолданбай, серіпке қуат алатын дәстүрлі механикалық берілісті пайдалана отырып, уақытты кварц стандарттарында сақтайды, тепе-теңдеме дөңгелегіне мұқтаждық жоқ. 2010 жылы Жапонияның Miyota (Citizen Watch) компаниясы Precisionist немесе Accutron II желісінде пайдалану үшін Bulova үшін ғана шығарылған үш тісті кварц кристалын пайдаланатын жаңадан әзірленген қозғалысты ұсынды, бұл жаңа типтегі кварц сағат, ол өте жоғары жиілікпен (262.144 кГц) жылына +/− 10 секундқа дейін дәл келеді және әр секунд сайын секірмейтін, тегіс қозғалатын секундтық тіліне ие. Радио уақыт сигналы сағаттары – бұл электрондық кварц сағаттың бір түрі, ол атомдық сағаттардағы, GPS навигациялық спутниктерінен, Еуропадағы неміс DCF77 сигналы, АҚШ-тағы WWVB және басқалар сияқты сыртқы уақыт көзімен синхрондалады (уақытты ауыстыру). Мұндай қозғалыстар, басқалардың ішінде, күндізгі уақытты, күнді, жылдың лебіздік статусын және жазғы уақыт күйін (қосулы немесе өшірілген) синхрондастыра алады. Алайда, радио қабылдағышынан басқа, бұл сағаттар барлық басқа жағынан қалыпты кварцтық сағаттар болып табылады. Электрондық сағаттар қуат көзі ретінде электр энергиясын қажет етеді, сондай-ақ кейбір механикалық және гибридтік электрондық-механикалық қозғалыстар да электр энергиясын қажет етеді. Әдетте, электр энергиясы ауыстырылатын батареямен қамтамасыз етіледі. Сағаттарда электр энергиясын алғаш рет пайдалану негізгі серіпке орнына қойылды, осылайша оны шарлау қажеттігін жоюға болады. Электр қуатымен жұмыс істейтін алғашқы сағат, Hamilton Electric 500, 1957 жылы Пенсильвания штатының Ланкастер қаласындағы Hamilton Watch Company компаниясымен шығарылды. Сағат батареялары (қатаң айтқанда, жасушалар, өйткені батарея бірнеше жасушалардан тұрады) осы мақсат үшін арнайы жасалған. Олар өте кішкентай және ұзақ уақыт бойы (бірнеше жыл немесе одан да көп) аз мөлшерде қуатты үздіксіз жеткізеді. Көп жағдайда, батареяны ауыстыру үшін сағат шеберіне немесе сағат сатушысына бару қажет, әсіресе сағат су өткізбейтін болса, себебі батареяны ауыстырғаннан кейін сағаттың су өткізбеу қасиетін сақтау үшін арнайы құралдар мен процедуралар қажет. Күміс оксиді және литий батареялары бүгінде танымал, ал бұрын кең таралған сынап батареялары қоршаған ортаға зиян келтіретін себептерге байланысты енді қолданылмайды. Арзан батареялар сілтілі болуы мүмкін, күміс оксиді жасушаларымен бірдей өлшемде, бірақ қызмет ету мерзімі қысқа. Кейбір күнмен қуатталатын сағаттарда қайта зарядталатын батареялар қолданылады. Кейбір электрондық сағаттар киюшінің қозғалысымен қуаттанады. Мысалы, Seiko-ның кинетикалық қуатпен жұмыс істейтін кварцтық сағаттары киюшінің қолының қозғалысын пайдаланады: айналмалы салмақты бұру арқылы сағатты қуаттау үшін кішкентай генераторды қамтамасыз ететін аккумуляторды зарядтайды, бұл серіпке қуат беретін өзіндік шарлау қозғалысына ұқсас, бірақ электр энергиясы жасалады, механикалық серіпке кернеу емес. Күнмен қуатталатын сағаттар жарықпен қуаттанады. Сағаттың бетіндегі (циферблатындағы) фотоэлектрлік жасуша жарықты электр энергиясына айналдырады, ол қайта зарядталатын батареяны немесе конденсаторды зарядтау үшін қолданылады. Сағаттың қозғалысы қуатын қайта зарядталатын батареядан немесе конденсатордан алады. Егер сағат күн сәулесі сияқты күшті жарыққа үнемі ұшыраса, оны ешқашан батареяны ауыстырудың қажеті болмайды. Кейбір модельдерге энергия апталарына жеткілікті болу үшін бірнеше минут күн сәулесі ғана қажет (мысалы, Citizen Eco Drive). 1970-ші жылдардың басындағы кейбір алғашқы күнмен қуатталатын сағаттар оларды қуаттау үшін қажетті күн жасушаларының массивін орналастыру үшін инновациялық және бірегей дизайнға ие болды (Synchronar, Nepro, Sicura және Cristalonic, Alba, Seiko және Citizen-нің кейбір үлгілері). Өткен ондаған жылдар ішінде күн жасушаларының тиімділігі артқан, ал қозғалыс пен дисплейдің қуат талаптары төмендеген сайын, күнмен қуатталатын сағаттар басқа дәстүрлі сағаттарға ұқсас дизайнмен жасала бастады. Сирек қолданылатын қуат көзі – киюшінің қолы мен қоршаған ортаның арасындағы температураның айырмашылығы (Citizen Eco Drive Thermo-да қолданылғандай).

Electronic movements, also known as quartz movements, have few or no moving parts, except a quartz crystal which is made to vibrate by the piezoelectric effect. A varying electric voltage is applied to the crystal, which responds by changing its shape so, in combination with some electronic components, it functions as an oscillator. It resonates at a specific highly stable frequency, which is used to accurately pace a timekeeping mechanism. Most quartz movements are primarily electronic but are geared to drive mechanical hands on the face of the watch to provide a traditional analog display of the time, a feature most consumers still prefer. In 1959 Seiko placed an order with Epson (a subsidiary company of Seiko and the 'brain' behind the quartz revolution) to start developing a quartz wristwatch. The project was codenamed 59A. By the 1964 Tokyo Summer Olympics, Seiko had a working prototype of a portable quartz watch which was used as the time measurements throughout the event. The first prototypes of an electronic quartz wristwatch (not just portable quartz watches as the Seiko timekeeping devices at the Tokyo Olympics in 1964) were made by the CEH research laboratory in Neuchâtel, Switzerland. From 1965 through 1967 pioneering development work was done on a miniaturized 8192 Hz quartz oscillator, a thermo compensation module, and an in house made, dedicated integrated circuit (unlike the hybrid circuits used in the later Seiko Astron wristwatch). As a result, the BETA 1 prototype set new timekeeping performance records at the International Chronometric Competition held at the Observatory of Neuchâtel in 1967. In 1970, 18 manufacturers exhibited production versions of the beta 21 wristwatch, including the Omega Electroquartz as well as Patek Philippe, Rolex Oysterquartz and Piaget. The first quartz watch to enter production was the Seiko 35 SQ Astron, which hit the shelves on 25 December 1969, swiftly followed by the Swiss Beta 21, and then a year later the prototype of one of the world's most accurate wristwatches to date: the Omega Marine Chronometer. Since the technology having been developed by contributions from Japanese, American and Swiss, nobody could patent the whole movement of the quartz wristwatch, thus allowing other manufacturers to participate in the rapid growth and development of the quartz watch market. This ended – in less than a decade – almost 100 years of dominance by the mechanical wristwatch legacy. Modern quartz movements are produced in very large quantities, and even the cheapest wristwatches typically have quartz movements. Whereas mechanical movements can typically be off by several seconds a day, an inexpensive quartz movement in a child's wristwatch may still be accurate to within half a second per day – ten times more accurate than a mechanical movement. After a consolidation of the mechanical watch industry in Switzerland during the 1970s, mass production of quartz wristwatches took off under the leadership of the Swatch Group of companies, a Swiss conglomerate with vertical control of the production of Swiss watches and related products. For quartz wristwatches, subsidiaries of Swatch manufacture watch batteries (Renata), oscillators (Oscilloquartz, now Micro Crystal AG) and integrated circuits (Ebauches Electronic SA, renamed EM Microelectronic Marin). The launch of the new SWATCH brand in 1983 was marked by bold new styling, design, and marketing. Today, the Swatch Group maintains its position as the world's largest watch company. Seiko's efforts to combine the quartz and mechanical movements bore fruit after 20 years of research, leading to the introduction of the Seiko Spring Drive, first in a limited domestic market production in 1999 and to the world in September 2005. The Spring Drive keeps time within quartz standards without the use of a battery, using a traditional mechanical gear train powered by a spring, without the need for a balance wheel either. In 2010, Miyota (Citizen Watch) of Japan introduced a newly developed movement that uses a 3 pronged quartz crystal that was exclusively produced for Bulova to be used in the Precisionist or Accutron II line, a new type of quartz watch with ultra high frequency (262.144 kHz) which is claimed to be accurate to +/− 10 seconds a year and has a smooth sweeping second hand rather than one that jumps each second. Radio time signal watches are a type of electronic quartz watch that synchronizes (time transfers) its time with an external time source such as in atomic clocks, time signals from GPS navigation satellites, the German DCF77 signal in Europe, WWVB in the US, and others. Movements of this type may, among others, synchronize the time of day and the date, the leap year status and the state of daylight saving time (on or off). However, other than the radio receiver, these watches are normal quartz watches in all other aspects. Electronic watches require electricity as a power source, and some mechanical movements and hybrid electronic mechanical movements also require electricity. Usually, the electricity is provided by a replaceable battery. The first use of electrical power in watches was as a substitute for the mainspring, to remove the need for winding. The first electrically powered watch, the Hamilton Electric 500, was released in 1957 by the Hamilton Watch Company of Lancaster, Pennsylvania. Watch batteries (strictly speaking cells, as a battery is composed of multiple cells) are specially designed for their purpose. They are very small and provide tiny amounts of power continuously for very long periods (several years or more). In most cases, replacing the battery requires a trip to a watch repair shop or watch dealer; this is especially true for watches that are water resistant, as special tools and procedures are required for the watch to remain water resistant after battery replacement. Silver oxide and lithium batteries are popular today; mercury batteries, formerly quite common, are no longer used, for environmental reasons. Cheap batteries may be alkaline, of the same size as silver oxide cells but providing shorter life. Rechargeable batteries are used in some solar powered watches. Some electronic watches are powered by the movement of the wearer. For instance, Seiko's kinetic powered quartz watches use the motion of the wearer's arm: turning a rotating weight which causes a tiny generator to supply power to charge a rechargeable battery that runs the watch. The concept is similar to that of self winding spring movements, except that electrical power is generated instead of mechanical spring tension. Solar powered watches are powered by light. A photovoltaic cell on the face (dial) of the watch converts light to electricity, which is used to charge a rechargeable battery or capacitor. The movement of the watch draws its power from the rechargeable battery or capacitor. As long as the watch is regularly exposed to fairly strong light (such as sunlight), it never needs a battery replacement. Some models need only a few minutes of sunlight to provide weeks of energy (as in the Citizen Eco Drive). Some of the early solar watches of the 1970s had innovative and unique designs to accommodate the array of solar cells needed to power them (Synchronar, Nepro, Sicura, and some models by Cristalonic, Alba, Seiko, and Citizen). As the decades progressed and the efficiency of the solar cells increased while the power requirements of the movement and display decreased, solar watches began to be designed to look like other conventional watches. A rarely used power source is the temperature difference between the wearer's arm and the surrounding environment (as applied in the Citizen Eco Drive Thermo).

Аналогты

Көптеген сағаттар дәстүрлі түрде уақытты аналогты форматта көрсетеді, онда сандары бар циферблатқа кемінде айналатын сағат және ұзынырақ айналатын минут тілі орнатылған. Көптеген сағаттарда ағымдағы минуттың секундын көрсететін үшінші тіл де болады. Кварцты сағаттарда бұл секунд тілі әдетте әр секунд сайын келесі белгіге секіреді. Механикалық сағаттарда секунд тілі үздіксіз жылжитын сияқты көрінеді, бірақ шындығында ол секундтың 1/5-тен 1/10-ға дейінгі кішкентай қадамдармен қозғалады, бұл тепе-теңдік дөңгелегінің соққысына (жартылай периоды) сәйкес келеді. Дуплекстік эскапменті бар сағаттарда тіл тепе-теңдік дөңгелегінің әр екі соққысында (толық период) алға жылжиды, әдетте 1/2 секунд; бұл екі есе дуплекстік эскапменті бар сағаттарда әр төрт соққыда (екі период, 1 секунд) болады. Spring Drive сағаттарының трисинхро регуляторымен шынайы жылдам секунд тіліне қол жеткізіледі. Әдетте үш тіл де механикалық болып, циферблатта физикалық түрде айналады, бірақ кейбір сағаттарда сұйық кристалды дисплеймен имитацияланған "тілдермен" де жасалған. Уақытты аналогты түрде көрсету әшекей немесе коллекциялық бұйым ретінде сатылатын сағаттарда кеңінен таралған. Мұндай сағаттарда түрлі стильдегі тілдер, сандар және аналогты циферблаттың басқа да элементтерінің көптеген нұсқалары қолданылады. Уақытты өлшеуге арналған сағаттарда аналогты дисплей әлі де өте танымал, себебі көптеген адамдар оны цифрлық дисплейден оқуды оңайырақ деп санайды; бірақ уақытты өлшеуге арналған сағаттарда барлық жағдайларда уақытты анық және дәл оқуға басымдық беріледі (жақсырақ таңбаланған сандар, оңай көрінетін тілдер, үлкен циферблаттар және т.б.). Олар әсіресе оң жақта уақытты реттеуге арналған дөңгелекпен (тұтқасымен) сол білезікке арналған, бұл сағатты білезіктен шешпей-ақ уақытты өзгертуді жеңілдетеді. Бұл оң қолды адамдар үшін сол білезікке сағат таққанда дұрыс. Сол қолды адам оң білезігіне сағат тақса, уақытты реттеу немесе сағатты бұрау үшін оны білезіктен шешуі керек. Аналогты сағаттар, сондай-ақ қабырға сағаттары көбінесе 1:50 немесе 10:10 шамасындағы уақытты көрсетеді. Бұл сағаттың жоғарғы жартысында күлімдеген бет сияқты көрініс жасап, өндірушінің атын жасырады. Цифрлық дисплейлер көбінесе 12:08 уақытын көрсетеді, себебі белсенді сегменттердің немесе пиксельдердің санының артуы жағымды сезім тудырады.

Traditionally, watches have displayed the time in analog form, with a numbered dial upon which are mounted at least a rotating hour hand and a longer, rotating minute hand. Many watches also incorporate a third hand that shows the current second of the current minute. In quartz watches this second hand typically snaps to the next marker every second. In mechanical watches, the second hand may appear to glide continuously, though in fact it merely moves in smaller steps, typically one fifth to one tenth of a second, corresponding to the beat (half period) of the balance wheel. With a duplex escapement, the hand advances every two beats (full period) of the balance wheel, typically 1/2 second; this happens every four beats (two periods, 1 second), with a double duplex escapement. A truly gliding second hand is achieved with the tri synchro regulator of Spring Drive watches. All three hands are normally mechanical, physically rotating on the dial, although a few watches have been produced with "hands" simulated by a liquid crystal display. Analog display of the time is nearly universal in watches sold as jewelry or collectibles, and in these watches, the range of different styles of hands, numbers, and other aspects of the analog dial is very broad. In watches sold for timekeeping, analog display remains very popular, as many people find it easier to read than digital display; but in timekeeping watches the emphasis is on clarity and accurate reading of the time under all conditions (clearly marked digits, easily visible hands, large watch faces, etc.). They are specifically designed for the left wrist with the stem (the knob used for changing the time) on the right side of the watch; this makes it easy to change the time without removing the watch from the wrist. This is the case if one is right handed and the watch is worn on the left wrist (as is traditionally done). If one is left handed and wears the watch on the right wrist, one has to remove the watch from the wrist to reset the time or to wind the watch. Analog watches, as well as clocks, are often marketed showing a display time of approximately 1:50 or 10:10. This creates a visually pleasing smile like face on the upper half of the watch, in addition to enclosing the manufacturer's name. Digital displays often show a time of 12:08, where the increase in the number of active segments or pixels gives a positive feeling.

Тактильді

Tissot – швейцариялық сәнді сағаттар жасаушы компания, Silen T қол сағатын шығарды. Бұл сағаттың сенсорлық экраны бар, ол уақытты көзсіз анықтауға көмектесу үшін дірілдейді. Сағаттың жиегінде әр сағат белгісінде көтеріңкі дөңгелектер орналасқан; сағат бетін қысқаша тигізгеннен кейін, оны киген адам саусағын жиек бойымен сағат тілінің бағытымен жүргізеді. Саусақ сағатты көрсететін дөңгелекке жеткенде сағат үздіріссіз дірілдейді, ал минутты көрсететін дөңгелекке жеткенде – үзіліс-үзіліспен дірілдейді. Eone Timepieces – Вашингтон қаласында орналасқан компания, 2013 жылдың 11 шілдесінде Kickstarter сайтында өзінің алғашқы тактильді аналогтық қол сағатын, "Брэдли" аталатын модельді ұсынды. Бұл құрылғы көру қабілеті нашар адамдар үшін негізгі арналған, олар уақытты анықтау үшін сағаттың екі шарлы подшипнігін пайдалана алады, бірақ ол жалпы қолдануға да жарамды. Сағатта екі қозғалмалы, магниттік шарлы подшипник бар. Сағат жиегіндегі бір шарлы подшипник сағатты, ал бетіндегі екіншісі минутты көрсетеді.

Цифрлық

Цифрлық дисплей уақытты сан түрінде көрсетеді, мысалы, 12:08, 12 санын көрсету үшін қысқа көрсеткіш пен сағат дискісінің айналасындағы 8/60 бөлігін көрсетуші ұзын көрсеткіш орнына. Сандар әдетте жеті сегментті дисплей арқылы көрсетіледі. Алғашқы цифрлық механикалық қалта сағаттары 19 ғасырдың соңында пайда болды. 1920 жылдары алғашқы цифрлық механикалық білезік сағаттары пайда болды. 1970 жылы Джордж Х. Тисс негіс салған Hamilton Watch Company және Electro Data компаниялары бірлесіп алғашқы цифрлық электрондық сағатты, Pulsar LED прототипін жасады. Hamilton-ның Pulsar бөлімінің басшысы Джон Бергей, 1968 жылғы 2001: Ғарыш саяхаты ғылыми-фантастикалық фильмі үшін Hamilton-ның өзі жасаған футуристикалық цифрлық сағатынан шабыттанғанын айтты. 1972 жылдың 4 сәуірінде Pulsar 18 каратты алтын корпуста жасалып, 2100 долларға сатылды. Ол жарықдиодты (LED) дисплейге ие болды. Цифрлық LED сағаттары өте қымбат болды және 1975 жылға дейін орташа тұтынушыға қол жетімді болған жоқ, содан кейін Texas Instruments пластик корпуста LED сағаттарын жаппай өндіруге кірісті. Бастапқыда 20 долларға сатылған бұл сағаттар 1976 жылы 10 долларға дейін төмендеді, нәтижесінде Pulsar 6 миллион доллар зиянға ұшырады және Pulsar бренді Seiko-ға сатылды. 1975 жылы британдық Sinclair Radionics компаниясы жасаған және сатқан The Black Watch LED сағаты қиындықтарға толы болды. Өндіріс мәселелері мен қайтарылған (ақаулы) өнімдер компанияны өндірісті тоқтатуға мәжбүр етті. LED дисплейі бар көптеген сағаттарда уақытты бірнеше секунд көрсету үшін пайдаланушы батырманы басуы керек болды, себебі LED-тер тым көп қуатты тұтынды, оларды үнемі қосу мүмкін болмады. Әдетте, LED дисплейінің түсі қызыл болды. LED дисплейі бар сағаттар бірнеше жыл бойы танымал болды, бірақ көп ұзамай LED дисплейлері сұйық кристалды дисплейлермен (LCD) ауыстырылды, олар аз батарея қуатын тұтынады және пайдалануда ыңғайлырақ болды, дисплей әрқашан көрінетін және уақытты көру үшін батырманы басу қажеттігін жойды. Тек қараңғыда ғана дисплейді кішкентай шаммен жарықтандыру үшін батырманы басу қажет еді, кейіннен LED және электролюминесцентті артқы жарықтарды жарықтандыру мүмкіндігі пайда болды. Алты цифрлы LCD дисплейі бар алғашқы LCD сағаты 1973 жылы шыққан Seiko 06LC болды, бірақ төрт цифрлы дисплейі бар ертедегі LCD сағаттардың әртүрлі түрлері 1972 жылы Gruen Teletime LCD Watch және Cox Electronic Systems Quarza сияқты сатылды. 1972 жылы ұсынылған Quarza тікелей күн сәулесінде оқылатын алғашқы Field Effect LCD дисплейіне ие болды және Огайо штатының Кливленд қаласындағы International Liquid Crystal Corporation компаниясы жасады. Швейцарияда Ebauches Electronic SA 1973 жылдың наурыз айында Базельдегі MUBA жәрмеңкесінде уақыт пен күнді көрсеткен сегіз цифрлы LCD сағатының прототипін ұсынды. Бұл сағатта Швейцарияның Brown, Boveri & Cie компаниясы өндірген бұрмаланған нематикалық LCD пайдаланылды, ол 1974 жылы Casio компаниясының CASIOTRON сағаты үшін LCD жеткізушісіне айналды. LCD-нің бір мәселесі - олар поляризацияланған жарықты пайдаланады. Мысалы, егер пайдаланушы поляризацияланған көзілдірік кисе, дисплейдің поляризация жазықтығы көзілдіріктің жазықтығына шамамен перпендикуляр болғандықтан, сағатты оқу қиын болуы мүмкін. Егер дисплейді жарықтандыратын жарық поляризацияланған болса, мысалы, көк аспаннан келсе, дисплейді оқу қиын немесе мүмкін емес болуы мүмкін. 1980 жылдан бастап цифрлық сағат технологиясы айтарлықтай жақсарды. 1982 жылы Seiko теледидар экраны орнатылған Seiko TV Watch сағатын шығарды, ал Casio термометрлі (TS 1000) және 1500 жапон сөзін ағылшын тіліне аударатын цифрлық сағатты жасады. 1985 жылы Casio CFX 400 ғылыми калькуляторлы сағатын ұсынды. 1987 жылы Casio телефон нөмірлерін теруге арналған сағатты (DBA 800) жасады, ал Citizen дауысқа жауап беретін сағатты ұсынды. 1995 жылы Timex пайдаланушыға компьютерден мәліметтерді жүктеуге және оны сағатына сақтауға мүмкіндік беретін сағатты шығарды. Кейбір сағаттар, мысалы Timex Datalink USB, нүктелік матрицалы дисплейлермен жабдықталған. 1980 жылдардың соңынан 1990 жылдардың ортасына дейінгі жоғары технологиялық әуесқойлықтың шарықтану кезеңінен кейін цифрлық сағаттар көбінесе қарапайым, арзан уақыт өлшегіштерге айналды, модельдер арасында аз айырмашылықтар бар.

A digital display shows the time as a number, e. g., 12:08 instead of a shorthand pointing towards the number 12 and a long hand 8/60 of the way around the dial. The digits are usually shown as a seven segment display. The first digital mechanical pocket watches appeared in the late 19th century. In the 1920s, the first digital mechanical wristwatches appeared. The first digital electronic watch, a Pulsar LED prototype in 1970, was developed jointly by Hamilton Watch Company and Electro Data, founded by George H. Thiess. John Bergey, the head of Hamilton's Pulsar division, said that he was inspired to make a digital timepiece by the then futuristic digital clock that Hamilton themselves made for the 1968 science fiction film 2001: A Space Odyssey. On 4 April 1972, the Pulsar was finally ready, made in an 18 carat gold case and sold for $2,100. It had a red light emitting diode (LED) display. Digital LED watches were very expensive and out of reach to the common consumer until 1975, when Texas Instruments started to mass produce LED watches inside a plastic case. These watches, which first retailed for only $20, reduced to $10 in 1976, saw Pulsar lose $6 million and the Pulsar brand sold to Seiko. An early LED watch that was rather problematic was The Black Watch made and sold by British company Sinclair Radionics in 1975. This was only sold for a few years, as production problems and returned (faulty) product forced the company to cease production. Most watches with LED displays required that the user press a button to see the time displayed for a few seconds because LEDs used so much power that they could not be kept operating continuously. Usually, the LED display color would be red. Watches with LED displays were popular for a few years, but soon the LED displays were superseded by liquid crystal displays (LCDs), which used less battery power and were much more convenient in use, with the display always visible and eliminating the need to push a button before seeing the time. Only in darkness would a button needed to be pressed to illuminate the display with a tiny light bulb, later illuminating LEDs and electroluminescent backlights. The first LCD watch with a six digit LCD was the 1973 Seiko 06LC, although various forms of early LCD watches with a four digit display were marketed as early as 1972 including the 1972 Gruen Teletime LCD Watch, and the Cox Electronic Systems Quarza. The Quarza, introduced in 1972 had the first Field Effect LCD readable in direct sunlight and produced by the International Liquid Crystal Corporation of Cleveland, Ohio. In Switzerland, Ebauches Electronic SA presented a prototype eight digit LCD wristwatch showing time and date at the MUBA Fair, Basel, in March 1973, using a twisted nematic LCD manufactured by Brown, Boveri & Cie, Switzerland, which became the supplier of LCDs to Casio for the CASIOTRON watch in 1974. A problem with LCDs is that they use polarized light. If, for example, the user is wearing polarized sunglasses, the watch may be difficult to read because the plane of polarization of the display is roughly perpendicular to that of the glasses. If the light that illuminates the display is polarized, for example if it comes from a blue sky, the display may be difficult or impossible to read. From the 1980s onward, digital watch technology vastly improved. In 1982, Seiko produced the Seiko TV Watch that had a television screen built in, and Casio produced a digital watch with a thermometer (the TS 1000) as well as another that could translate 1,500 Japanese words into English. In 1985, Casio produced the CFX 400 scientific calculator watch. In 1987, Casio produced a watch that could dial telephone numbers (the DBA 800) and Citizen introduced one that would react to voice. In 1995, Timex released a watch that allowed the wearer to download and store data from a computer to their wrist. Some watches, such as the Timex Datalink USB, feature dot matrix displays. Since their apex during the late 1980s to mid 1990s high technology fad, digital watches have mostly become simpler, less expensive timepieces with little variety between models.

Жарықтандырылған

Көптеген сағаттарда жарықтандырылатын дисплейлер болады, сондықтан оларды қараңғыда қолдануға болады. Бұл үшін әртүрлі әдістер қолданылған. Механикалық сағаттардың көбінде тереңдік бояуы (люминесцентті бояу) қолданылады. 20 ғасырдың ортасында бояу құрамына радиоактивті материалдар қосылған, соның арқасында олар жарық көзіне ұшырамастан жарқыраған. Көбінесе радий пайдаланылған, бірақ ол сағаттан тысқары қауіпті болуы мүмкін аз мөлшерде сәулелену шығарған. Оның орнына тритий қолданылды, себебі оның сәулеленуінің энергиясы өте төмен болғандықтан, ол сағат әйнегінен өте алмайды. Дегенмен, тритийдің бағасы жоғары – оны ядролық реакторда жасау қажет, ал жартылай ыдырау мерзімі шамамен 12 жылды құрайды, сондықтан бояу тек бірнеше жыл ғана жарқырап тұрады. Қазіргі кезде тритий арнайы сағаттарда, мысалы, әскери мақсаттар үшін қолданылады (Тритийлік жарықтандыру туралы қараңыз). Басқа мақсаттар үшін аналогты дисплейлерде кейде жарық түсіретін бояу қолданылады, бірақ онда радиоактивті материал болмайды. Бұл дисплей жарыққа ұшырағаннан кейін тез жарқырап, бірақ жылдам сөнетінін білдіреді. Батареясы бар сағаттарда дисплейлерді электр жарығымен жарықтандыру жиі кездеседі. Алайда, жарық электрондық сағат механизмдеріне қарағанда әлдеқайда көп қуат жұмсайды. Батареяны сақтау үшін жарық тек пайдаланушы батырманы басқанда ғана қосылады. Әдетте, батырма босатылғаннан кейін жарық бірнеше секунд бойы жандырылып тұрады, бұл пайдаланушыға қолын сыртқа шығаруға мүмкіндік береді. Кейбір алғашқы сандық сағаттарда LED дисплейлері қолданылған, оларды қараңғыда да, жарықта да оқу оңай болған. Пайдаланушы LED-терді жарықтандыру үшін батырманы басуға тиіс болған, яғни сағатты тіпті күндіз де батырманы баспайынша оқу мүмкін емес еді. Кейбір сағаттарда дисплейді жарықтандыру үшін кішкентай шамдар немесе LED-тер пайдаланылады, бірақ олардың өзінен жарық шықпайды. Бұл жарықтандырудың біркелкі болмауына себеп болады. Басқа сағаттарда дисплейдің фонын біркелкі жарықтандыру үшін электролюминесцентті материал қолданылады, соның арқасында қолдар немесе сандар көрінеді.

Many watches have displays that are illuminated, so they can be used in darkness. Various methods have been used to achieve this. Mechanical watches often have luminous paint on their hands and hour marks. In the mid 20th century, radioactive material was often incorporated in the paint, so it would continue to glow without any exposure to light. Radium was often used but produced small amounts of radiation outside the watch that might have been hazardous. Tritium was used as a replacement, since the radiation it produces has such low energy that it cannot penetrate a watch glass. However, tritium is expensive – it has to be made in a nuclear reactor – and it has a half life of only about 12 years so the paint remains luminous for only a few years. Nowadays, tritium is used in specialized watches, e. g., for military purposes (see Tritium illumination). For other purposes, luminous paint is sometimes used on analog displays, but no radioactive material is contained in it. This means that the display glows soon after being exposed to light and quickly fades. Watches that incorporate batteries often have electric illumination in their displays. However, lights consume far more power than electronic watch movements. To conserve the battery, the light is activated only when the user presses a button. Usually, the light remains lit for a few seconds after the button is released, which allows the user to move the hand out of the way. In some early digital watches, LED displays were used, which could be read as easily in darkness as in daylight. The user had to press a button to light up the LEDs, which meant that the watch could not be read without the button being pressed, even in full daylight. In some types of watches, small incandescent lamps or LEDs illuminate the display, which is not intrinsically luminous. These tend to produce very non uniform illumination. Other watches use electroluminescent material to produce uniform illumination of the background of the display, against which the hands or digits can be seen.

Сөйлеу синтезі

Соқыр немесе көру қабілеті нашар адамдарға арналған сөйлейтін сағаттар қолжетімді. Олар бір түймеге басқанда уақытты дауыстап хабарлайды. Бұл жақын маңайдағы адамдарды алаңдатуы мүмкін немесе естімейтін адамдарға сағат иесі уақытты қарап тұрғанын білдіреді. Мұндай ұятты жағдайды болдырмау үшін тактильді сағаттар көбірек ұсынылады, бірақ тактильді сағатты сенімді түрде оқи алмайтындар үшін сөйлейтін сағаттар жақсырақ.

Қолмен жұмыс істеу

Аналогты дисплейі бар қол сағаттарында әдетте уақытты реттеуге және, механикалық сағаттарда пружинаны күрдеуге арналған кішкентай тұтқа, яғни тәж болады. Көбінесе тәж сағаттың оң жағында орналасқан, осылай оң қолмен жұмыс істейтін адам сол білегіне тағып жүруге ыңғайлы. Сағатты оң білегіне таққанда оны пайдалану қиынға түседі. Кейбір өндірушілер "сол қолды басқару", сондай-ақ "destro" конфигурациялы сағаттарды ұсынады, онда тәж сол жаққа жылдырылады, бұл солқай адамдарға сағатты киюді жеңілдетеді. Сирек кездесетін конфигурация – "bullhead" сағаттары. Bullhead сағаттары көбінесе, бірақ әрқашан емес, хронографтар болып табылады. Бұл конфигурация тәжді және хронографтың батырмаларын сағаттың үстіңгі жағына жылдырады. Bullhead сағаттары көбінесе білегінен тыс хронометр ретінде қолданылатын қол сағаттарының хронографтары болып табылады. Мысалдар: Citizen Bullhead Change Timer және Omega Seamaster Bullhead. Цифрлық сағаттарда әдетте түзетулер жасауға арналған батырмалар болады. Бұл батырмаларды екі білекте де қолдану оңай.

Функциялар

Әдетте, сағаттар күндізгі уақытты көрсетеді, кем дегенде сағат пен минутты, көбінесе секундты да көрсетеді. Көптеген сағаттарда ағымдағы күнді де көрсету мүмкіндігі бар, ал кейбіреулерінде (қалыпты күнтізбе немесе үштік күнтізбе деп аталатындар) апта күні мен айы да көрсетіледі. Дегенмен, көптеген сағаттар уақыт пен күнді көрсетуден асып, көптеген қосымша мәліметтерді ұсынады. Кейбір сағаттарда дабыл қойғыш болады. Басқа, күрделі және қымбат сағаттарда, қапшағай және білезік сағаттарында да, дыбыстық хабарлама беру немесе қайталау функциялары болады, осы арқылы иесі сағаттан шығатын дыбыс арқылы уақытты біле алады. Бұл хабарлама беру мүмкіндігі – нағыз сағаттардың маңызды ерекшелігі және оларды қарапайым уақыт көрсететін құралдардан ажыратады. Бұл мүмкіндік көптеген цифрлық сағаттарда қолжетімді. Күрделі сағаттың уақыт пен күнді көрсетуден басқа бір немесе бірнеше қосымша функциялары бар; мұндай функциялар күрделіліктер деп аталады. Екі танымал күрделілік – хронограф, сағат механизмінің секундомер ретінде жұмыс істеу қабілеті, және ай фазасы күрделілігі, ай фазасын көрсету. Басқа қымбат күрделіліктерге турбильон, мәңгілік күнтізбе, минуттық репетитор және уақыт теңдеуі кіреді. Нағыз күрделі сағатта осы күрделіліктердің көптеген түрлері бірдей болады (мысалы, Patek Philippe-тен Calibre 89 сағатын қараңыз). Кейбір сағаттар Мекке бағытын көрсете алады және барлық күнделікті намаз уақыттары үшін дабыл қоюға мүмкіндік береді. Сағаттарды жинаушылар үшін күрделі сағаттар ерекше қызығушылық тудырады. Кейбір сағаттар UTC немесе GMT үшін екінші 12 сағаттық немесе 24 сағаттық дисплеймен жабдықталған. Хронограф және хронометр деген ұқсас сөздер көбінесе шатастырылады, бірақ олардың мағынасы мүлдем бөлек. Хронограф – секундомер функциясы бар сағат (жоғарыда айтылғандай), ал хронометрлік сағат – белгілі бір жағдайларда өнімділігі үшін өнеркәсіптік стандартты сынақтан өткен уақыт өлшегіш құрал: хронометр – COSC (Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres) ұйымымен сынақтан өткізіліп, сертификатталған белгілі бір дәлдік стандартына сай келетін жоғары сапалы механикалық немесе термокомпенсацияланған механизм. Бұл түсініктер әртүрлі, бірақ бір-бірін жоққа шығармайды; сондықтан сағат хронограф, хронометр, екеуі де немесе екеуі де болмауы мүмкін. GPS және/немесе белсенділік мониторингімен жабдықталған электрондық спорттық сағаттар жалпы фитнес нарығына арналған және коммерциялық сәттілікке жетуге мүмкіндік береді (мысалы, Garmin Forerunner, Garmin Vivofit, Epson). Брайль сағаттарында аналогты дисплейлер болады, сағат бетінің айналасында дөңгелектер орналасқан, олар көзі нашар адамдарға уақытты анықтауға көмектеседі. Олардың цифрлық әлсіз көрушілерге арналған нұсқалары уақытты сөйлейтін синтезделген дауыс қолданады.

Customarily, watches provide the time of day, giving at least the hour and minute, and often the second. Many also provide the current date, and some (called "complete calendar" or "triple date" watches) display the day of the week and the month as well. However, many watches also provide a great deal of information beyond the basics of time and date. Some watches include alarms. Other elaborate and more expensive watches, both pocket and wrist models, also incorporate striking mechanisms or repeater functions, so that the wearer could learn the time by the sound emanating from the watch. This announcement or striking feature is an essential characteristic of true clocks and distinguishes such watches from ordinary timepieces. This feature is available on most digital watches. A complicated watch has one or more functions beyond the basic function of displaying the time and the date; such a functionality is called a complication. Two popular complications are the chronograph complication, which is the ability of the watch movement to function as a stopwatch, and the moonphase complication, which is a display of the lunar phase. Other more expensive complications include Tourbillon, Perpetual calendar, Minute repeater, and Equation of time. A truly complicated watch has many of these complications at once (see Calibre 89 from Patek Philippe for instance). Some watches can both indicate the direction of Mecca and have alarms that can be set for all daily prayer requirements. Among watch enthusiasts, complicated watches are especially collectible. Some watches include a second 12 hour or 24 hour display for UTC or GMT. The similar sounding terms chronograph and chronometer are often confused, although they mean altogether different things. A chronograph is a watch with an added duration timer, often a stopwatch complication (as explained above), while a chronometer watch is a timepiece that has met an industry standard test for performance under pre defined conditions: a chronometer is a high quality mechanical or a thermo compensated movement that has been tested and certified to operate within a certain standard of accuracy by the COSC (Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres). The concepts are different but not mutually exclusive; so a watch can be a chronograph, a chronometer, both, or neither. Electronic sports watches, combining timekeeping with GPS and/or activity tracking, address the general fitness market and have the potential for commercial success (Garmin Forerunner, Garmin Vivofit, Epson,). Braille watches have analog displays with raised bumps around the face to allow blind users to tell the time. Their digital equivalents use synthesised speech to speak the time on command.

Мода

Қол сағаттары мен антикалық қалта сағаттары көбінесе тек уақытты көрсету құралы ретінде емес, әшекей немесе коллекциялық өнер туындысы ретінде бағаланады. Бұл қол сағаттары үшін әртүрлі нарықтардың қалыптасуына әкелді, ол өте арзан, бірақ дәл сағаттардан (тек дұрыс уақытты көрсету мақсатында) бастап, негізінен жеке әшекей ретінде немесе миниатюралық және дәл механикалық инженериядағы жоғары жетістіктердің мысалы ретінде қызмет ететін аса қымбат сағаттарға дейін жетеді. Дәстүрлі түрде, бейресми (іскерлік), жартылай ресми және ресми киімге арналған киім-кешек сағаттары алтыннан жасалған, жұқа, қарапайым және әсемдемесіз болады, бірақ соңғы кезде кейбіреулер қатал, күрделі немесе спорттық сағаттарды да осындай киіммен үйлесімді деп санайды. Кейбір киім-кешек сағаттарының басына кабошон немесе бетіне, безеліне немесе білезігіне қырлы асыл тастар қойылған. Ал кейбіреулері толығымен қырлы сапфирден (корунд) жасалған. Көптеген сәнді дүкендер мен универмагтар әртүрлі арзан, сәнді "костюмдық" сағаттарды (көбінесе әйелдерге арналған) ұсынады, олардың сапасы қарапайым кварцты сағаттарға ұқсас, бірақ дизайны көбірек ерекшеленеді. 1980 жылдары швейцариялық Swatch компаниясы графикалық дизайнерлерді жөндеуге келмейтін сағаттардың жаңа жылдық коллекциясын қайта жасау үшін шақырды. Қол сағаттарының жалған өнімдерінен жасалған сауда, шамамен жылына 1 миллиард долларлық нарық құрайды.

Ғарыш

Астронавттардың ғарышқа ұшып бара жатқанда кездесетін ауырлықсыз орта және басқа да төтенше жағдайларға байланысты арнайы сынақтан өткен сағаттарды қолдану қажет. Ғарышқа жіберілген алғашқы сағат – Петродовец сағат зауытының «Победа» атты орыс сағаты. Ол 1961 жылғы 9 наурызда «Корабль-Спутник 4» ғарыш кемесімен бір рет орбитаға ұшырылды. Сағат рұқсатсыз түрде Чернушка атты иттің білегіне бекітілді. Бұл ит Юрий Гагаринмен бірдей саяхатты, дәл осындай зымыранмен және жабдықпен, Гагариннің ұшуынан бір ай бұрын сәтті аяқтады. 1961 жылғы 12 сәуірде Гагарин тарихи алғашқы ғарышқа ұшуы кезінде «Штурманский» (Штурманские сөзінің транслитерациясы, мағынасы – «навигатор») қол сағатын киді. «Штурманский» сағаты Бірінші Мәскеу зауытында өндірілді. 1964 жылдан бастап Бірінші Мәскеу зауытының сағаттары «Полёт» тауарлық белгісімен белгіленеді, ол «POLJOT» деп транслитерацияланады және орыс тілінде «ұшу» дегенді білдіреді. Бұл сағаттардың көптеген ғарыш сапарларын сәтті аяқтауына деген құрметті білдіреді. 1970 жылдардың соңында Poljot жаңа хронографтық механизмді, 3133-ті ұсынды. 23 таспен және қолмен тоқтатылатын (43 сағаттық жұмыс уақыты) бұл механизм 1970 жылдардың басындағы швейцариялық Valjoux 7734-тің ресейлік модификацияланған нұсқасы болды. «Poljot 3133» сағаттарын Ресей, Франция, Германия және Украинаның ғарышкерлері ғарышқа алып шықты. Валерий Поляковтың қолындағы Poljot 3133 хронографымен жабдықталған сағат тарихтағы ең ұзақ ғарышқа ұшу рекордын орнатты. 1960 жылдар бойында сағаттардың үлкен саны экстремалды температура өзгерістері мен дірілдерге төзімділігі мен дәлдігі үшін сынақтан өтті. Omega Speedmaster Professional сағаты NASA, АҚШ ғарыш агенттігі тарапынан таңдалды және 1969 жылғы Аполлон 11 Айға қонған кезде астронавт Базз Олдриннің кигеніне байланысты кеңінен танылды. 1962 жылы Джон Гленн «Friendship 7» ұшағымен ұшқанда, Heuer Stopwatch сағаты ғарышқа алғашқы швейцариялық сағат ретінде танылды. Breitling Navitimer Cosmonaute сағаты күндізгі және түнгі уақытты шатастырмау үшін 24 сағаттық аналогтық дискпен жабдықталды, себебі бұл көрсеткіштер ғарышта мағынасыз. Бұл сағатты алғаш рет 1962 жылғы 24 мамырда АҚШ астронавты Скотт Карпентер «Aurora 7 Mercury» капсуласында киді. 1994 жылдан бері Fortis Ресей Федерациясының Ғарыш агенттігі бекіткен экипаждық ғарыш миссияларының эксклюзивті жеткізушісі болып табылады. Қытай Ұлттық Ғарыш агенттігінің (CNSA) ғарышкерлері Fiyta ғарыш сағаттарын киеді. 2008 жылғы BaselWorld көрмесінде Seiko компаниясы ғарышқа шығу үшін арнайы жасалған алғашқы сағат – Spring Drive Spacewalk-ты жасағанын жариялады. Timex Datalink сағаты NASA тарапынан ғарыш миссиялары үшін ұшуға сертификатталған және NASA ғарышқа ұшуға жарамды сағаттардың бірі болып табылады. Casio G Shock DW 5600C және 5600E, DW 6900 және DW 5900 сағаттары NASA ғарыш сапарына ұшуға жарамды деп танылған. Timex Datalink сағаттарының түрлі модельдерін космонавттар мен астронавттар екеуі де пайдаланды.

The zero gravity environment and other extreme conditions encountered by astronauts in space require the use of specially tested watches. The first ever watch to be sent into space was a Russian "Pobeda" watch from the Petrodvorets Watch Factory. It was sent on a single orbit flight on the spaceship Korabl Sputnik 4 on 9 March 1961. The watch had been attached without authorisation to the wrist of Chernuchka, a dog that successfully did exactly the same trip as Yuri Gagarin, with exactly the same rocket and equipment, just a month before Gagarin's flight. On 12 April 1961, Gagarin wore a Shturmanskie (a transliteration of Штурманские which actually means "navigator's") wristwatch during his historic first flight into space. The Shturmanskie was manufactured at the First Moscow Factory. Since 1964, the watches of the First Moscow Factory have been marked by the trademark "Полёт", transliterated as "POLJOT", which means "flight" in Russian and is a tribute to the many space trips its watches have accomplished. In the late 1970s, Poljot launched a new chrono movement, the 3133. With a 23 jewel movement and manual winding (43 hours), it was a modified Russian version of the Swiss Valjoux 7734 of the early 1970s. Poljot 3133 were taken into space by astronauts from Russia, France, Germany and Ukraine. On the arm of Valeriy Polyakov, a Poljot 3133 chronograph movement based watch set a space record for the longest space flight in history. Through the 1960s, a large range of watches was tested for durability and precision under extreme temperature changes and vibrations. The Omega Speedmaster Professional was selected by NASA, the U. S. space agency, and it is mostly known thanks to astronaut Buzz Aldrin who wore it during the 1969 Apollo 11 Moon landing. Heuer became the first Swiss watch in space thanks to a Heuer Stopwatch, worn by John Glenn in 1962 when he piloted the Friendship 7 on the first crewed U. S. orbital mission. The Breitling Navitimer Cosmonaute was designed with a 24 hour analog dial to avoid confusion between AM and PM, which are meaningless in space. It was first worn in space by U. S. astronaut Scott Carpenter on 24 May 1962 in the Aurora 7 Mercury capsule. Since 1994 Fortis is the exclusive supplier for crewed space missions authorized by the Russian Federal Space Agency. China National Space Administration (CNSA) astronauts wear the Fiyta spacewatches. At BaselWorld, 2008, Seiko announced the creation of the first watch ever designed specifically for a space walk, Spring Drive Spacewalk. Timex Datalink is flight certified by NASA for space missions and is one of the watches qualified by NASA for space travel. The Casio G Shock DW 5600C and 5600E, DW 6900, and DW 5900 are Flight Qualified for NASA space travel. Various Timex Datalink models were used both by cosmonauts and astronauts.

Суға түсу

Сағат корпусы суға төзімді болуы мүмкін. Бұл сағаттар кейде, егер олар аквалангинг немесе қанығуға арналған суға түсуге жарамды болса, суға түсу сағаттары деп аталады. Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) суға төзімді сағаттарға арналған стандарт шығарды, сонымен қатар көптеген елдер қабылдаған сағаттарда "су өткізбейді" деген терминді пайдалануға тыйым салады. АҚШ-та 1968 жылдан бері сағаттың су өткізбейтінін жарнамалау заңсыз болып табылады, бұл Федералдық сауда комиссиясының "қорғау ерекшеліктерінің бұрмалауына" қатысты ережелеріне сәйкес келеді. Суға төзімділік герметикалық тығыздамалар арқылы қамтамасыз етіледі, ол жағдайға қолданылатын герметикпен бірге судың кірмеуіне көмектеседі. Корпустың материалы да суға төзімділікке ие болу үшін тексерілуі керек. ISO 2281 стандартында суға төзімділік белгісі үшін анықталған сынақтардың ешқайсысы сағатты аквалангингке жарамды деп тануға жеткіліксіз. Мұндай сағаттар күнделікті өмірге арналған және жүзу сияқты жаттығулар кезінде суға төзімді болуы керек. Оларды әртүрлі температура мен қысымда киюге болады, бірақ олар еш жағдайда аквалангинг үшін жасалмаған. Суға түсу сағаттарының стандарттары ISO 6425 халықаралық стандартымен реттеледі. Сағаттар статикалық суда, номиналды (су) қысымның 125%-ынан аспайтын қысымда сынақтан өтеді, яғни 200 метрлік сағат 250 метрлік статикалық су астында тұрғанда суға төзімді болады. Суға төзімділікті сынау, суға түсуге арналмаған сағаттардан түбегейлі өзгеше, себебі әрбір сағат толық сынақтан өтуі керек. ISO 6425 стандарты 100 метрлік тереңдікке дейін суға төзімділік стандарттарынан басқа, механикалық суға түсу сағаттары үшін кемінде сегіз талапты ұсынады (кварцты және цифрлық сағаттарда оқылу талаптары сәл өзгеше). Аралас газбен қанығуға арналған суға түсу сағаттары үшін ISO 6425 стандартының екі қосымша талабына сәйкес болуы тиіс. Сағаттар суға төзімділік дәрежесіне қарай жіктеледі, бұл шамамен келесідей (1 метр = 3.281 фут):

Watch construction may be water resistant. These watches are sometimes called diving watches when they are suitable for scuba diving or saturation diving. The International Organization for Standardization (ISO) issued a standard for water resistant watches which also prohibits the term "waterproof" to be used with watches, which many countries have adopted. In the United States, advertising a watch as waterproof has been illegal since 1968, per Federal Trade Commission regulations regarding the "misrepresentation of protective features". Water resistance is achieved by the gaskets which forms a watertight seal, used in conjunction with a sealant applied on the case to help keep water out. The material of the case must also be tested in order to pass as water resistant. None of the tests defined by ISO 2281 for the Water Resistant mark are suitable to qualify a watch for scuba diving. Such watches are designed for everyday life and must be water resistant during exercises such as swimming. They can be worn in different temperature and pressure conditions but are under no circumstances designed for scuba diving. The standards for diving watches are regulated by the ISO 6425 international standard. The watches are tested in static or still water under 125% of the rated (water) pressure, thus a watch with a 200 metre rating will be water resistant if it is stationary and under 250 metres of static water. The testing of the water resistance is fundamentally different from non dive watches, because every watch has to be fully tested. Besides water resistance standards to a minimum of 100 metre depth rating, ISO 6425 also provides eight minimum requirements for mechanical diver's watches for scuba diving (quartz and digital watches have slightly differing readability requirements). For diver's watches for mixed gas saturation diving two additional ISO 6425 requirements have to be met. Watches are classified by their degree of water resistance, which roughly translates to the following (1 metre = 3.281 feet):

+ Негізгі мақала ISO 6425 Суға төзімділік классы Жарамдылық Ескертулер Суға төзімді немесе 30 м Күнделікті пайдалануға жарамды. Шашыраған суға және жаңбырға төзімді. Суға секіруге, жүзуге, шнорхелмен жүзуге, сумен байланысты жұмыстарға немесе балық аулауға жарамсыз. Суға төзімді 50 м Жүзуге, тау өзенінде рафтингке, шнорхелсіз сумен байланысты жұмыстарға және балық аулауға жарамды. Суға түсуге жарамсыз. Суға төзімді 100 м Серфингке, жүзуге, шнорхелмен жүзуге, желкендеуге және су спортына жарамды. Суға түсуге жарамсыз. Суға төзімді 200 м Кәсіби теңіз қызметіне және су спортының күрделі түрлеріне жарамды. Суға түсуге жарамды. Суға түсуші 100 м Гелий газын қажет етпейтін тереңдікте аквалангинг үшін ISO стандартының ең төменгі деңгейі. Суға түсушілердің 100 м және 150 м сағаттары көбінесе ескі сағаттар болып табылады. Суға түсуші 200 м немесе 300 м Гелий газын қажет етпейтін тереңдікте аквалангингке жарамды. Қазіргі заманғы суға түсуші сағаттарының стандартты классы. Суға түсуші 300+ м гелийге төзімді Қанығуға арналған аквалангингке (гелийге байытылған ортада) жарамды. Гелий қоспасы бар газға арналған сағаттарда осыны көрсететін қосымша белгілер болады. Кейбір сағаттарде метрдің орнына бар қолданылады, оны 10-ға көбейтіп, содан кейін 10-ды алып тастау арқылы метрлік рейтингке шамамен тең нәтиже алуға болады. Сондықтан 5 барлы сағат 40 метрлік сағатқа тең. Кейбір сағаттар атмосферада (атм) бағаланады, бұл шамамен барға тең.

Солтүстік және оңтүстік бағыттарын табу үшін аналогты сағатты пайдаланудың дәстүрлі әдісі бар. Күн 24 сағат ішінде аспанда қозғалады, ал 12 сағаттық сағат дискісіндегі сағат тілі бір толық айналым жасауға он екі сағат жұмсайды. Солтүстік жарты шарда сағатты сағат тілі Күнге қарай бағытталғанша бұрыңыз, онда сағат тілі мен 12 арасындағы ортанқы нүкте оңтүстікті көрсетеді. Оңтүстік жарты шарда бұл әдіс жұмыс істеуі үшін 12 саны Күнге қарай бағытталады, ал сағат тілі мен 12 арасындағы ортанқы нүкте солтүстікті көрсетеді. Жазғы уақыт кезеңінде 12-нің орнына 1 сағатты пайдаланып осы әдісті қолдануға болады. Бұл әдіс тек салыстырмалы түрде жоғары ендікте ғана қолдануға жеткілікті дәлдікке ие.

Кіріспе

Шығу тегі

Даму

Қол сағаттары

Автоматты сағаттар

Электрлік сағаттар

Кварц сағаттары

Ақылды сағаттар

Гибридті сағаттар

Қозғалыс

Механикалық

Автоматты сағаттар

Электрондық

Аналогты

Тактильді

Цифрлық

Жарықтандырылған

Сөйлеу синтезі

Қолмен жұмыс істеу

Функциялар

Мода

Ғарыш

Суға түсу

Навигация