Кіріспе
Грегг стенографиясы – 1888 жылы Джон Роберт Грегг жасаған стенография жүйесі. Фонемалық негізімен ерекшеленетін бұл жүйе, дәстүрлі ағылшын тіліндегі орфографиядан гөрі сөйлеу дыбыстарын басымдыққа қояды, соның арқасында эллипстік пішіндер мен оларды кесіп өтетін сызықтарды қолдану арқылы жылдам жазуға мүмкіндік береді. Грегг стенографиясының дизайны Дюплоян стенографиясы сияқты бұрынғы жүйелерге тән бұрышты сызбаларсыз, тегіс, жалғастырылған (курсив) қозғалыстарды жеңілдетеді, осылайша жазу жылдамдығы мен оқырлылығын арттырады. Жылдар бойы Грегг стенографиясы бірнеше рет қайта қаралып, олардың әрқайсысы жүйені жеңілдету және оның жылдамдығы мен тиімділігін арттыруға бағытталған. Бұл нұсқалар Мерейтойға дейінгі басылымдардан бастап, соңғы Жүзжылдық нұсқаға дейін, әрбір бейімделу әртүрлі қажеттіліктер мен басымдықтарға сәйкес өзгерістер енгізумен қатар, негізгі принциптерді сақтайды. Қазіргі заманғы жазу және диктанттау технологияларының пайда болуына қарамастан, Грегг стенографиясы құнды дағды болып қала береді, әсіресе журналистика және сот хатшысы сияқты жылдам және дәл жазба алуды қажет ететін салаларда. Оның тиімділігі, меңгерілгеннен кейін, минутына 280 сөзден астам жылдамдыққа жете алуға мүмкіндік береді, бұл оның жылдам жазбаша коммуникация құралы ретіндегі әлеуетін көрсетеді. Жүйенің оң және сол қолмен жазушыларға бейімделуі оның әмбебаптығын және цифрлық дәуірдегі маңыздылығын одан әрі көрсетеді.
Gregg shorthand is a system of shorthand developed by John Robert Gregg in 1888. Distinguished by its phonemic basis, the system prioritizes the sounds of speech over traditional English spelling, enabling rapid writing by employing elliptical figures and lines that bisect them. Gregg shorthand's design facilitates smooth, cursive strokes without the angular outlines characteristic of earlier systems like Duployan shorthand, thereby enhancing writing speed and legibility. Over the years, Gregg shorthand has undergone several revisions, each aimed at simplifying the system and increasing its speed and efficiency. These versions range from the Pre Anniversary editions to the more recent Centennial version, with each adaptation maintaining the core principles while introducing modifications to suit varying needs and preferences. Despite the advent of modern recording and dictation technologies, Gregg shorthand remains a valuable skill, particularly in fields requiring fast, accurate note taking, such as journalism and court reporting. Its efficiency, once mastered, allows for speeds upwards of 280 words per minute, demonstrating its potential as a powerful tool for rapid written communication. The system's adaptability to both right and left handed writers further underscores its versatility and enduring relevance in the digital age.
Өмірбаян
Грегг стенографиясы, 1888 жылы Джон Роберт Грегг тапқан, бұл қысқаша жазудың бір түрі. Ол, курсивті ұзын қол сияқты, негізінен эллипстік пішіндер мен оларды екіге бөлетін сызықтарды қолданады. Диктант машиналарын, стенография машиналарын, қолға ұсталатын таспа жазғыштардың, сандық дауыс жазғыштардың, смартфондағы дауыс жазу қосымшаларының пайда болуы және басшылардың жеке компьютерлерде өз хаттарын жазуға бейімделуі бизнес және баяндама салаларында стенографияны қолданудың біртіндеп азаюына әкелді. Грегг стенографиясы көбінесе Питман стенографиясымен салыстырылады, себебі олардың басқа ағылшын стенография жүйелеріне қарағанда айқын артықшылықтары бар. Питман стенографиясы ұқсас дыбыстарды сызықтың қалыңдығы мен орны арқылы ажыратады, ал Грегг стенографиясы сызықтың біркелкі қалыңдығын сақтайды және дыбыстарды ажырату үшін штрихтың ұзындығын пайдаланады. Бастапқыда Джон Роберт Грегг француз тілінде кең таралған, біркелкі қалыңдықпен сызылған және дауыссыздарды көрсететін Дюплоян стенографиясының ағылшын тіліне бейімделуін оқытқан. Алайда, ол Дюплоян жүйелерінің бұрышты контурларының жылдамдыққа кері әсер ететінін анықтады. Грегг стенографиясы курсивті штрихтарымен ерекшеленеді, олар өткір бұрыштардан аулақ болып, тегіс араласады, ал оның символдары ағылшын тілі үшін арнайы жасалған, бұл Дюплоян жүйесінен жақсырақ сәйкес келеді. Мысалы, Грегг стенографиясында "th" дыбысы үшін ерекше символ бар (/θ/ және /ð/), ал Дюплоян жүйелері нүктелі "t" қолданады, бұл жазуды баяулатады.
Жазу
Грегг стенографиясы – фонографиялық жүйе немесе фонемиялық жазу жүйесі, яғни ол ағылшын тілінің орфографиясын емес, сөйлеушінің дыбыстарын жазады және барлық үнсіз әріптерді жіберілді. Сөздің ортасындағы W әрпі келесі дауыстының астына қысқа сызықша түрінде жазылады. Сондықтан, qu диграфы (= /k//w/) әдетте келесі дауыстының астында сызықшасы бар k әрпі ретінде жазылады. Көрсетілген әріптердің көпшілігі – жылдам жазу үшін ең көп қолданылатын сөздердің қысқаша түрі немесе стандартты аббревиатуралары болып табылады. Мысалы, "can" дегенді "кан" деп жазудың орнына, Грегг стенографы тек "k" деп жазады, ал "govern" сөзін – "gv" деп жазады. Фразеография – стенографиялық жазу жылдамдығын арттырудың тағы бір механизмі. Сөздердің арасында қаламды көтерудің жылдамдыққа салғысы зор екендігін ескере отырып, фразеография бірнеше кішірек, бөлек формаларды бір контурға біріктіруден тұрады. Мысалы, "it may be that the" фразасын бір контурда "(tm)ab(th)a(th)" деп жазуға болады. "I have not been able" фразасы "avnba" деп жазылады (оқырманға бұл қысқартылған жазу "I have not been able" сияқты көрінеді, сондықтан фразеография принциптің ұзақ түсіндірмесіне қарағанда әлдеқайда түсінікті). Грегг стенографиясындағы дауысты әріптер топтарға бөлінеді, оларға қосымша белгілерді сирек қою қажет. A әрпі – үлкен шеңбер, ол /æ/ (trap), /ɑː/ (palm) және /eɪ/ (face) дыбыстарын білдіреді. E әрпі – кішкентай шеңбер, ол /ɛ/ (dress), /iː/ (fleece), /ɪ/ (kit) және /ɜːr/ (nurse) дыбыстарын білдіреді. O әрпі – кішкентай ілгек, ол /oʊ/ (goat), /ɒ/ (lot), /ɔː/ (thought) және /ɔːr/ (north) дыбыстарын білдіреді. U әрпі – кішкентай ілгек, ол /ʌ/ (strut), /ʊ/ (foot) және /uː/ (goose) дыбыстарын білдіреді, сондай-ақ сөздің басындағы w әрпін де көрсетеді. "Anniversary" және одан бұрынғы жазбаларда, e, a, o және u дауыстыларының қысқа және ұзақ дыбыстарын астына белгі қою арқылы ажыратуға болады: қысқа дыбыстар үшін нүкте, ал ұзақ дыбыстар үшін төмен қарай бағытталған кішкентай сызықша. Кейбір дифтонгтар үшін арнайы дауысты белгілер бар. "piano" /i//.//æ/ және "repudiate" /i//.//eɪ/ сөздеріндегі ia орталықта нүктесі бар үлкен шеңбер түрінде жазылады. Кейбір сол жақ қолмен жазатын стенографтар Грегг стенографиясын оңнан солға қарай жазуды ыңғайлы деп тапқан.
Нұсқалар
Оның тарихы бойына Грегг стенографиясының әртүрлі түрлері жарық көрді. Барлық нұсқалар бірдей әліпби мен негізгі принциптерді қолданады, бірақ олар қысқарту дәрежесіне және нәтижесінде жылдамдыққа қарай ерекшеленеді. 1916 жылғы нұсқа әдетте ең жылдам және ең қысқартылған нұсқа болып табылады. 90 сериялы Греггтің ең аз қысқарту дәрежесі бар, бірақ ол сонымен қатар Греггтің ең баяу стандартты нұсқасы болып табылады. Әр нұсқаның қысқарту деңгейі әртүрлі болғанымен, көптеген нұсқаларда көбірек қысқартуды қалайтын жазушылар үшін сарапшы және есеп беру нұсқалары бар. Бұл жүйенің көптеген нұсқалары жарық көрді. Осы нұсқалардың бірнешеуіне атаулар берілді: Мерейтой (1929 жылы жарық көрді), Грегг стенографиясы қысқартылған (1949), Алмаз мерейтойы (1963) және 90-серия (1978). Соңғы нұсқасы – 1988 жылы жарық көрген Centennial. 1929 жылға дейін басылып шыққан нұсқалар көбінесе "Мерейтойға дейінгі" деп аталады. Бұл нұсқалар осы мақалада төменде сипатталған. Негізгі басылымдардан басқа, 1924 жылдан 1968 жылға дейін бірнеше қарапайым, жеке қолдануға арналған басылымдар жарық көрді. Олардың ішінде 1935 жылы "Грегханд", ал 1960 және 1968 жылдары "Ноутхэнд" басылымдары бар.
Мерейтой алдындағы Греггтің қысқартуы
Грегг стенографиясы алғаш рет 1888 жылы Англияда Джон Роберт Греггтің «Жарық сызықты фонеография» деген атпен жарық көрді, бірақ ол өте дамымаған күйде болды. Оның қарапайымдылығы мен Питман стенографиясының бұл салада жақсы қалыптасқандығына байланысты, ол үлкен жетістікке жете алмады. Бес жыл өткен соң, 1893 жылы, АҚШ-та жүйе жақсартылған нұсқасымен қолхаттың екінші басылымы жарияланды, ал 1897 жылы «Грегг стенографиясы» деген атпен үшінші басылымы шықты. 1902 жылы жарық көрген төртінші басылымда қысқа жолдар көбейді. 1916 жылы жарық көрген бесінші басылым – бұл ең көп таралған «Төңірек жылдық Грегг» стенографиясы; осы нұсқада ең көп қысқартылған сөздер, тіркестер мен қысқа жолдар бар.
Греггтің қысқартылған жылдығы
1929 жылы Греггтің тағы бір қысқартылған нұсқасы жарық көрді. Бұл жүйе оқушылардың жадын жеңілдету үшін қысқартылған түйіншелердің санын азайтып, сирек қолданылатын қосымшаларды жойды. Ол жүйенің 40 жылдығына арнап 1928 жылы жариялау жоспарланған, бірақ өндіріс кешіккендіктен бір жыл кейін жарық көрді.
Грегг қысқартылған
Греггтің жеңілдетілген стенографиясы 1949 жылы жарық көрді. Бұл жүйе жаттап алу қажетті қысқаша түсініктемелер санын 181-ге дейін азайтты. Осы қысқаша түсініктемелер санын азайтуға қарамастан, 150 ВПМ-ге дейін жылдамдыққа жетуге болатын. Жүйе бизнес стенографтардың қажеттіліктерін тікелей қанағаттандыру үшін жеңілдетілді, оларға 100–120 ВПМ транскрипция жасау ғана қажет болды. Грегг стенографиясының жетілдірілген нұсқасын жасаған Чарльз Ли Суем «The National Shorthand Reporter» журналында: «Біздің жүйеміздің қысқартылған, жеңілдетілген нұсқасы кеңсе стенографтарын оқыту үшін жарияланды және қабылданды, бірақ міндетті түрде репортерлер үшін емес» деп жазды. Ол сондай-ақ: «Жас студенттердің бірі ешқандай қорқынышпен «Жеңілдетілген» нұсқаны оқуға кешікпеуі керек, себебі бұл олардың репортер болу мүмкіндігіне кедерілтеді деп ойламаймын. Бұл жүйе біз, репортерлер, «Төрт жылдық» басылымнан үйренген нұсқамызбен бірдей. Жеңілдетілген нұсқаны үйренгеннен кейін, есеп беру стиліне көшу салыстырмалы түрде оңай және кез келген жазушы оны орындай алады» деді.
Греггтің қысқартылған алмаз юбилейлік басылымы
Алмаз юбилей сериясы 1960-шы және 1970-шы жылдар аралығында (1963–1977) жарық көрді. Ол жеңілдетілген нұсқадан да қарапайым болды және қысқартылған түйірлердің санын 129-ға дейін азайтты. Алмаз юбилейінің студенттері үшін, есеп беру жылдамдығын арттыруды көздегендерге, жылдамдықты одан да жоғары көтеруге мүмкіндік беретін "Эксперт" Алмаз юбилейі басылымы қолжетімді болды.
Греггтің 90 сериялы қысқартуы
90 сериясы (1978–1987) одан да қарапайым нұсқа болды, ол ең аз қысқаша жазу формаларын қолданды және баяндау жылдамдығынан гөрі нақты транскрипцияға басымдық берді. Алғашқы басылымда болмаған бірнеше жаңа аббревиатуралар мен қысқаша жазу формаларын енгізгенімен, ол бірнеше басқа формаларды алып тастады және негізінен бұрынғы басылымдардан қарапайым, ұзын және баяу болды. Осы серия қолданылған кезде тақырыптық жазудың танымалдылығы төмендеді.
Греггтің 100 жылдық жинағы
1988 жылы жарық көрген бұл Грегг стенографиясының ең соңғы түрі. 1916 жылғы мерекелік басылымнан бері жүйенің күрделілігін алдыңғы нұсқадан арттырған жалғыз басылым, оның 132 қысқартылған түрі бар.
Басқа нұсқалар
Жоғарыда аталған Греггтің нұсқалары кәсіби қолданысқа, мысалы, бизнес және сот хаттамасын жасауға арналған. 1927 және 1929 жылдары орта мектеп оқушылары үшін "Греггтің қысқаша жазу нұсқаулығы" жарық көрді. "Әркімнің күнделікті қолдануына арналған қарапайым фонетикалық жазу" атты Грегханд 1935 жылы памфлет түрінде жарияланды. 1960 және 1968 жылғы "Gregg Notehand" басылымдары Греггтің қысқаша жазуының қарапайым түрін пайдаланып, сыныпта және жеке жазбаларды тиімді қалай жасауға болатынына баса назар аударды.