Мэттью Нейтан: британдық әскери қолбасшы және отарлық әкімшісі

Кіріспе

Британдық әскери қызметкер және отар әкімшісі (1862-1939) АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бас хирургы.

Лейтенант-полковник сэр Мэтью Нейтан (3 қаңтар 1862 – 18 сәуір 1939) – британдық әскери қызметкер және отар әкімшісі, Сьерра-Леоне, Алтын жаға, Гонконг, Натал және Квинсленд губернаторы қызметтерін атқарған. 1914-1916 жылдары Ирландияның мемлекеттік хатшысы болды және Бас хатшы Огастин Бирреллмен бірге Пасха көтерілісіне дейінгі жылдары Ирландияны басқаруға жауапты болды.

Ерте өмір және мансап

Нейтан Лондонның Паддингтон ауданында дүниеге келген. Ол еврей тегінен шыққан, кәсіпкер Жона Натан мен Мириам Якоб Натанның екінші ұлы. Оның ағалары – Корольдік артиллерия офицері, сондай-ақ Уолтэм Абби Корольдік ұңғын зауытының басқарушысы болған полковник сэр Фредерик Нейтан және Тринидад пен Тобагодағы отарлық судья болған сэр Натаниел Нейтан. Нейтан Вулвичтегі Корольдік әскери академияда оқыды, онда 1880 жылы Поллок медалін жеңіп алды, содан кейін 1880 жылы Корольдік инженерлер қатарына қабылданды. Ол 1880-1884 жылдары Чатемдегі Әскери инженерлік мектепте білімін жалғастырды. Нейтан Суданға (1884–1885) және Үндістандағы Лушайға (1889–1894) әскери экспедицияларға жіберілді. 1889 жылы капитан шеніне көтеріліп, 1896-1898 жылдар аралығында Отарлық қорғаныс комитетінің хатшысы болды. Нейтан 1898 жылы майор болып тағайындалды.

Колониялық мансап

Натан 1899–1900 жылдары Сьерра-Леоне губернаторының міндетін атқарушы болып тағайындалды. Сол жылдың соңында ол Голд-Косттың губернаторы болып тағайындалды және 1903 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 1902 жылы Натан Голд-Костқа Аккра маңындағы жолдарда пайдалану үшін 543 фунт стерлингтік француздық Гарднер Серполе, парафинмен жұмыс істейтін, бу машинасымен қозғалатын көлікті әкелді. Ол 1902 жылғы 26 маусымда жарияланған Корольдік марапаттар тізімінде Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің кавалер-командоры (KCMG) болып тағайындалды және 1902 жылғы 24 қазанда Букингем сарайында король Эдуард VII-нің қолынан орден алды. 1903 жылы Натан Гонконгтың губернаторы болып тағайындалды және 1907 жылға дейін осы қызметте болды. Өзінің инженерлік тәжірибесін пайдалана отырып, Натан орталық қала құрылысы және қайта жаңарту саясатын енгізді. Ол Коулун түбегіндегі батпақты аймақта маңызды магистраль салды; сол кезде "Натанның ақымақтығы" деп еске алынған бұл магистраль кейіннен ірі сауда орталығына айналып, Натан жолы деп аталды. Осы кезеңде Коулун-Кантон темір жолының құрылысы басталды. 1907 жылы Натан Натал губернаторы болып тағайындалды (1909 жылға дейін). Сол жылы ол лейтенант-полковник шеніне көтерілді. 1909 жылы Англияға оралып, Бас пошта кеңсесінің хатшысы қызметіне кірісті, ол 1911 жылға дейін қызмет етті. 1911–1914 жылдары Ішкі кірістер басқармасының төрағасы болды.

Ирландия бойынша хатшы орынбасары

Нейтан 1914 жылдың соңында, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан және 1914 жылғы «Үй билігі туралы» заңға қол қойылғаннан кейін көп ұзамай, Ирландияның хатшысы болып тағайындалды. Оның тікелей бастығы Бас хатшы Огастин Биррелл болды. Ирландияның Лорд-лейтенанты сол кезде көбінесе рәсімдік лауазым болды, ал Бас хатшы көп уақытын Лондонда өткізді, онда ол кабинет мүшесі болды. Сондықтан, министрдің орынбасары Ирландиядағы әкімшіліктің басшысы болды. Нейтанның жұмысы Ирландия парламенттік партиясымен (IPP) байланысқа түсіп, оларды өзін-өзі басқаруға дайындауды қамтиды. Ол сондай-ақ Ирландияда жауынгерлік жинаумен айналысты және полиция мен әскерилерден жауынгерлік жинауға қарсы және тәуелсіздік көзқарасын қолдайтын іс-әрекеттер туралы, соның ішінде неміс басқыншылығы немесе ирландтық көтерілісті қолдау үшін қару-жарақ жеткізілуі туралы үнемі хабарлар алды. Мемлекеттік қызметте сепаратистердің саны артып келе жатқанына алаңдаған Нейтан оларды Англияға ауыстыруды сұрап билік органдарына хат жазды және ақырында кабинеттен Ирландия еріктілерінің мүшелігін жалғастырса, мемлекеттік қызметкерлер жұмыстан босатылатыны туралы ескерту хатына мақұлдау алды. Ол 1914 жылғы Корольдікті қорғау туралы заңды IPP-нің кеңесіне қарсы, бүлікші деп санаған газеттерді тоқтату үшін пайдаланды. 1916 жылдың 21 сәуірінде Нейтанға қару-жарақ пен оқ-дәрі тасымалдаған неміс кемесі Керри округінің жағалауында тоқтатылғаны және басқа кемеден жағаға келген адам тұтқындалғаны туралы хабарланды. Тұтқындалған адам кейіннен сэр Роджер Кэсмент екені анықталды. Нейтан көтеріліс болдырмаған деп сеніп, лорд-лейтенант лорд Уимборнның көптеген көтерілісшілердің басшыларын тұтқындауға бұйрық беру және Ирландиялық еріктілер мен Ирландиялық азамат армиясымен байланысты үй-жайларды тінту туралы талаптарына қарсы шықты. Нейтан Лондонға, Бас хатшы Бирреллге Вилборнның талаптары туралы телеграмма жіберді. Пасха дүйсенбісінде ол Дублин қамалындағы кеңсесінде болған кезде Пасха көтерілісі басталды және Дублин қамалына шабуыл жасалды. Қарусыз күзетші О'Брайенді Шон Коннолли атып өлтірді. Жанындағы дін қызметкері соңғы қасиетті рәсімдерді жасады. Қамал қақпалары жабылды, көтерілісшілер шабуылға көшпеді, бірақ Нейтан дүйсенбі күні кешке Кураг лагерінен келген әскерлер келгенге дейін дерлік тұтқын болды. Нейтан аптаның қалған бөлігінде қамалда болды (әскерилерді орналастыру үшін шатырларға көшірілді), ол Лондонмен байланыста болды, үкіметті жағдайдан хабардар етіп, Парламенттегі сұрақтарға жауап беруге көмектесті. Көтеріліс 30 сәуірде аяқталды. Сол күні Биррелл отставкаға кетті, ал 3 мамырда Бирреллдің өтініші бойынша Нейтан да отставкаға кетті. 1916 жылғы көтеріліс жөніндегі корольдік комиссия (Хардинге комиссиясы) Биррелл мен Нейтанды, әсіресе көтеріліске дейінгі апталар мен айларда көтерілісшілерге қарсы шаралар қабылдамағаны үшін сынады.

Nathan was appointed Under Secretary for Ireland in late 1914, shortly after the outbreak of World War I and the signing into law of the Home Rule Act 1914. His immediate superior was the Chief Secretary, Augustine Birrell. The Lord Lieutenant of Ireland was then largely a ceremonial position, and the Chief Secretary spent much of his time in London, where he was a member of the cabinet. Therefore, the Under Secretary was effectively the head of the administration in Ireland. Nathan's job involved liaising with the Irish Parliamentary Party (IPP) to prepare them for self government. He was also concerned with recruiting in Ireland, and received regular reports from the police and military about anti recruiting and pro independence activity, including the threat of a German invasion or arms landing in support of an Irish rising. Alarmed at the growing numbers of separatists in the Civil Service, Nathan wrote to the authorities to have them transferred to England, and eventually got cabinet approval for a letter warning civil servants that they would be dismissed if they continued as members of the Irish Volunteers. He used the Defence of the Realm Act 1914 to suppress newspapers that he considered seditious, against the advice of the IPP In general, however, he avoided any action that might provoke violence. On 21 April 1916, Nathan was informed that a German boat had been stopped off the coast of County Kerry carrying arms and ammunition and that a man had been arrested after coming ashore from another vessel. The man arrested was subsequently identified as Sir Roger Casement

A mobilization of the Irish Volunteers fixed for Easter Sunday was cancelled the day before. Nathan, believing that a rising had been averted, rejected the insistent urging of the Lord Lieutenant, Lord Wimborne, to order the arrest of a large number of rebel leaders and the necessity of raiding premises associated with the Irish Volunteers and the Irish Citizen Army. Nathan cabled Birrell, the Chief Secretary, in London regarding Wilborne's demands. On Easter Monday, while he was in his office in Dublin Castle, the Easter Rising broke out and Dublin Castle itself was attacked. An elderly unarmed sentry, Constable O'Brien, was shot dead by Sean Connolly. A passing priest administered the last rites. The Castle gates were closed, and the rebels did not press the attack, but Nathan was a virtual prisoner until troops arrived from the Curragh Camp on Monday evening. Nathan remained in the Castle for the rest of the week (being moved to the stables to accommodate the military), where he kept in contact with London, keeping the government up to date with the situation and helping to answer questions in Parliament. The Rising came to an end on 30 April. The same day, Birrell offered his resignation, and on 3 May, at Birrell's request, Nathan also resigned. The Royal Commission on the 1916 Rebellion (the Hardinge commission) was critical of Birrell and Nathan, in particular their failure to take action against the rebels in the weeks and months before the Rising.

Кейінгі мансап

Нейтан қызметтен кеткеннен кейін Зейнетақы министрлігінің хатшысы болып тағайындалды және 1919 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1920 жылы ол Квинслендтің губернаторы болып тағайындалып, 1925 жылға дейін осы қызметте болды. Бұл оның колониялық қызметтегі соңғы лауазымы еді. Өз қызметінің барысында Нейтан британдықтардың Квинслендке көшіп келуін белсенді түрде ілгерілетумен айналысты. 1922 жылы ол Генри Казелли Ричардспен бірге Ұлы Барьер Рифі комитетін құрды. 1922–1925 жылдары Квинсленд университетінің канцлері болды және 1925 жылы құрметті LL.D. дәрежесімен марапатталды. Губернаторлық қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін Нейтан Квинслендтен Англияның Сомерсет аймағына зейнетке шықты, онда 1939 жылы Уэст Кокер ауылында қайтыс болды. Ол Лондонның Уилсден еврей зиратында жерленген.

Оның есімімен аталған жерлер

Коулун түбегіндегі басты сауда артериясы – Натан жолы (әлдеқашан "Алтын миль" деп те аталады) оның құрметіне аталған. Австралияда Брисбенде (Квинсленд штатының астанасы) "Натан" және "Натан Хайтс" көшелері, сондай-ақ Канберра қаласының Дикин ауданындағы Натан көшесі оның есімімен аталады. Оңтүстік Африканың Питермарицбург қаласындағы Маритцбург колледжінің 2-сынып оқушыларына арналған "Натан Хаус" пансионаты оның құрметіне аталған. Оңтүстік Африканың Скоттбург қаласында Сэр Мэтью Натанның есімімен аталған көше бар.