Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1965 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы – Атлант мұхитындағы дауыл маусымының қазіргі шектерін пайдаланған алғашқы маусым, ол 1 маусымнан 30 қарашаға дейін. Бұл мерзім әдетте әр жылдың Атлант бассейнінде тропикалық циклонның көп бөлігі пайда болатын кезеңін көрсетеді. Маусым орташадан сәл төмен болды, 10 тропикалық циклон пайда болып, тропикалық дауылға дейін күшейді. Төрт дауыл қысқасып, дауылға айналды. Бір жүйе Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 3-ші немесе одан жоғары санатқа жетіп, күшті дауылға айналды. Бірінші жүйе, атаусыз тропикалық дауыл, маусым айында Мексика шығанағының оңтүстігінде пайда болды. Дауыл Орталық Америка арқылы солтүстікке қарай жылжыды, бірақ аймақта ешқандай зиян келтіргені белгілі емес. Ол Флорида Панахендесіне соқтығып, АҚШ-тың оңтүстігінің көп бөлігінде аз зиян келтірді. Тропикалық циклогенез екі айдан астам уақытқа тоқтады, содан кейін 21 тамызда Анна пайда болды. Дауыл Солтүстік Атлант мұхитында құрлықтан алыс болып, ешқандай әсер етпеді. Бетси даулы осы маусымдағы ең күшті және ең қиратушы дауыл болды. Бетсиден Багам аралдарында, Флоридада және Луизианада, әсіресе Нью-Орлеан аймағында кең ауқымды зиян келгені хабарланды. Бұл АҚШ тарихында кем дегенде 1 миллиард доллар (1965 жылғы АҚШ доллары) көлемінде шығынға әкелген алғашқы дауыл болды. Кэрол даулы қыркүйек айының ортасынан қазан айының басына дейін Атлант мұхитының шығысында екі аптадан астам уақыт бойы шарлады. Кэролдың құрлыққа тигізген әсері минималды болды. Қыркүйек айының соңында Дебби тропикалық даулы Кариб теңізінің солтүстік-батысында пайда болды және Мексика шығанағына жетуден бұрын аймақты баяу аралап өтті. Дауыл Луизиананың жағалауынан таралып, АҚШ-тың Мексика шығанағының жағалауында аз ғана әсер қалдырды. Соңғы тропикалық циклон, Елена даулы, 12 қазанда пайда болды. Елена бір аптаға жуық теңізде болды және құрлықта ешқандай зиян келтірмеді. Жалпы алғанда, 1965 жылғы Атлант мұхитындағы дауылдар 76 адамның қаза болуына және 1,68 миллиард долларлық зиянға әкелді, мұның барлығы дерлік Бетси даулының салдарынан болды.

Маусым қорытындысы

Бұл Атлантика мұхитындағы дауыл маусымы 1 маусымда басталып, 30 қарашада аяқталған тұңғыш рет болды, бұл – қазіргі заманғы маусым шегі. Барлығы 13 тропикалық депрессия қалыптасты, бұл Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасының 1950–2005 жылдардағы орташа көрсеткішінен (11) аздап төмен. Осы төрт тропикалық дауылдың төртеуі дауыл статусына жетті. Дауыл солтүстік-шығысқа қарай бұрыла бастады және 15 маусымның басында, шамамен 1100 UTC-де, ең жоғары күшіне жетті. 15 маусымда 1100 UTC-де дауыл Флорида штатының Санта-Роза-Бич жағажайына сол күшпен құрлыққа шықты. Ішкі аймақтарда дауыл солтүстік-шығысқа қарай жалғасты және 16 маусымда 0000 UTC-де Оңтүстік Каролинада экстратропикалық дауылға айналды. Флорида шығанағының жағалауындағы су деңгейі қалыптыдан жоғары болды. Дауыл Alligator Point-та сағатына 85-105 км/сағ (50-60 миль/сағ) жылдамдықпен соққан желдерді әкелді, сонымен қатар желдің күшімен Сент-Джордж аралындағы екі коттедждің шатыры ұшып кетті, ал бірнеше шағын қайықтар батып немесе жағаға шығарылды. Флоридада екі торнадо пайда болды, олардың бірі Live Oak қаласындағы үйлер мен жылжымалы үйлерге зақым келтірді. Дауыл басқа бірнеше штатқа да жаңбыр әкелді.

Бетси дауылы

27 тамызда тропикалық бұзылыс тропикалық депрессияға айналды, ол Виндвард аралдарынан шығысқа қарай қашықта болды. Бети 8 қыркүйекте Мексика шығанағына еніп, 10 қыркүйекте 4-санатты дауылға дейін күшейді, желдің жылдамдығына жетті. Алайда, Бети Луизиана штатының Гранд-Айл қаласына шамамен 0400 UTC-де жағалауға тигеннен кейін одан әрі күшеюі тоқтатылды. Луизианадағы қатты жел мен толқынды теңіз кең ауқымда зақым келтірді. Дауылдық толқын Нью-Орлеандағы бөгеттерді суға батырып, қаланың көп бөлігін су басты. Штат бойынша 22 000-нан астам үй зақымдалды немесе қирады, ал 168 000 адам электр қуатысыз қалды. Дауыл салдарынан 17 000-нан астам адам жарақат алды және 58 адам қаза тапты.

Қыркүйек айының басында тропикалық дауыл

28 тамызда Солтүстік Америкадан шығысқа қарай Атлант мұхитының батысына қарай суық фронт жылжыды. 31 тамызда Солтүстік Атлантикада экстратропикалық төмен қысым пайда болды, ол үш күннен кейін трогқа айналды. 4 қыркүйекте Ньюфаундлендтен оңтүстікке қарай 800 миль (1,285 км) жерде тағы бір экстратропикалық дауыл пайда болды. Бір күннен кейін желдің күші дауылдық деңгейге жетті және 6 қыркүйекте солтүстікке орналасқан биік қысымдық белдеудің әсерімен батысқа бұрылды. 7 қыркүйекте дауыл жел өрісі көбірек симметриялық болғаннан кейін тропикалық дауылға айналды. Сол күні жақын жердегі кемелерде дауылдың жел жылдамдығы тіркелді. Дауыл шығысқа және солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, бұрынғы жолынан өтті. 10 қыркүйекте тропикалық дауыл тағы да экстратропикалық дауылға айналды, ол кейін Ньюфаундлендтен оңтүстік-шығысқа қарай өтті. Дауыл Атлант мұхитының солтүстік бөлігінен өтіп, 13 қыркүйекте Ирландияның оңтүстік-батысында ыдырады. Содан кейін Карол жылдамдығын төмендетіп, солтүстікке қарай бұрыла бастады. 20 қыркүйекте әскери-теңіз күштерінің барлау ұшуы айналымды растады және дауылдық желдерді өлшеді. Осылайша, Карол 20 қыркүйекте 1800 UTC-де дауылға дейін жаңартылды. Солтүстік-шығысқа бұрылғаннан кейін, Карол 25 қыркүйекте қайтадан дауылға айналды. Азор аралдарының солтүстік-батысынан өтіп бара жатқанда, Корво аралындағы метеостанция тұрақты жел жылдамдығын және желдің кенеттен соғу жылдамдығын тіркеді. Дауылдың қалдықтары оңтүстік-шығысқа, содан кейін оңтүстікке бұрылып, 3 қазан күні Канар аралдарының жанында ыдырады.

Дебби тропикалық дауыл

24 қыркүйекте Кариб теңізінің солтүстік-батысындағы төмен қысым аймағы тропикалық депрессияға айналды. Депрессия Гондурас аймақтарына жергілікті түрде қатты жаңбыр әкелді, солтүстік-батысқа қарай жылжыды. Бірнеше сағаттан кейін "Дебби" солтүстік-шығыс Юкатан түбегіне соқты. 26 қыркүйектің таңында Мексика шығанағына шыққаннан кейін, дауыл "бұрынғыдан әлсіреген" деп сипатталды, себебі конвективті белсенділік ұйымдасқандығын көрсетпеді. Аймақта көптеген жолдар мен кәсіпорындар да жабылды. Мобил қаласындағы ғана зиян 25 миллион долларға бағаланды.

Зейнеткерлік

Бетси атауы дауылдың кеңдігі мен салдарының ауырлығына байланысты маусым аяқталғаннан кейін қолданудан алынып тасталды. Сонымен қатар, 1954 жылғы Кэрол дауылынан кейін 10 жылдық үзілістен соң атау тізіміне қайта енгізілген Кэрол атауы 1969 жылдың көктемінде мұңғыл түрде зейнеткерлікке жіберілді. Олардың орнына 1969 жылғы маусымда қолдану үшін Бланш және Камилл атаулары қосылды.

Маусымдық әсерлер

Бұл – 1965 жылғы Атлантикалық дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, соқтығысу ұзақтығы, ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы өлімдер (жақша ішінде) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес өлімге жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қаза болғандардың саны дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысымдық аймақ ретінде болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1965 жылғы АҚШ долларымен көрсетілген.