Кіріспе

Левант және Месопотамияның ірі тілдер тобы – Қанаан тілдері, кейде Қанаан диалектілері деп аталады. Олар Солтүстік-Батыс семит тілдерінің үш кіші тобының бірі, ал қалғандары – арамей және аморлық тілдері. Бұл жақын туысқан тілдер Левант және Месопотамияда пайда болған, және ежелгі семит тілінде сөйлейтін халықтар қолданған. Бұл халықтар бүгінгі Израиль, Иордания, Синай түбегі, Ливан, Сирия, Палестина, сондай-ақ Оңтүстік-Батыс Түркияның (Анатолия), Батыс және Оңтүстік Ирактың (Месопотамия) және Сауд Арабиясының Солтүстік-Батыс бөлігінде қоныстанған. Қанаандықтарға кең мағынада еврейлер (израильдіктер, яһудилер және самариялықтар), амалектер, аммониттер, аморлықтар, едомдықтар, экрониттер, гиксостар, финикиялықтар (карфагендіктерді қоса), моабиттер, сутейлер және кейде угариттер кіреді. Қанаан тілдері біздің заманымыздың 2-шы ғасырына дейін күнделікті қолданыста болды. Еврей тілі – бүгінде тірі қалған жалғыз Қанаан тілі. Ол көптеген яһудилердің арасында Орта ғасырларға дейін және қазіргі күнге дейін діни және әдеби тіл ретінде үздіксіз қолданылып келеді, сондай-ақ диаспорадағы еврей қауымдастықтары арасындағы сауда үшін пайдаланылды. Бұған қоса, самариялықтар үшін де діни тіл ретінде қолданылып келеді. Еврей тілін күнделікті қолданыстағы тұрмыстық тіл ретінде яһуди саяси және мәдени белсенділері қайта жаңғыртты, әсіресе Еуропа және Палестинадағы сионистердің жандандыру және дамыту жұмыстары арқасында, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында ол күнделікті сөйленетін тілге айналды. 20-шы ғасырдың ортасына қарай, қазіргі еврей тілі Палестинадағы яһудилердің негізгі тіліне айналып, кейіннен Израиль мемлекетінің ресми тілі болып жарияланды.

Солтүстік Қанахан

Финикия (оның ішінде пуникалық/карфагендік). Басты дереккөздер – Ахирам саркофагындағы жазу, Ешмуназар II саркофагы, Табнит саркофагы, Киламуа жазуы, Мелкарт сиптері және басқа да Библ патшалық жазулары. Кейінгі пуника тілі үшін: Плауттың «Пуанул» пьесасының бесінші әрекетінің басында.

Оңтүстік Қанахан

Амон тілі – Киелі кітапта еске алынған аммондықтардың жойылып кеткен қанаандық диалектісі. Едом тілі – Киелі кітапта және египеттік мәтіндерде еске алынған едомдықтардың жойылып кеткен қанаандық диалектісі. Еврей тілі – қанаандық тілдердің арасында әлі де қолданыстағы жалғыз тіл және қайта жаңғырылған өлі тілдің ең табысты мысалы. Моаб тілі – Киелі кітапта еске алынған моавлықтардың жойылып кеткен қанаандық диалектісі. Басты дереккөздері – Меша тасы және Эль-Керак тасы.