Кіріспе

Форт Клатсоп – Льюис және Кларк экспедициясының Орегон аймағында, Колумбия өзенінің сағасына жақын жерде 1805–1806 жылдардың қысындағы лагері. Асториядан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 5 миль (8 км) жерде, Льюис және Кларк өзенінің жағасында, Клатсоп жазығының солтүстік шетінде орналасқан бұл форт, Корпус Открытияның Сент-Луиске қайтып оралғанға дейінгі соңғы лагері болды. Льюис пен Кларк экспедициясы 1806 жылдың көктемінде Сент-Луиске қайтудан бұрын Форт Клатсопта қыстады. Экспедиция фортты салуға үш аптадан астам уақыт жұмсады, ол 1805 жылдың 8 желтоқсанынан бастап 1806 жылдың 23 наурызындағы аттанғанға дейін олардың лагері ретінде пайда болды. Қазіргі таңда бұл орын Льюис және Кларк ұлттық тарихи паркінің бір бөлігі болып сақталған, 2004 жылға дейін ол Форт Клатсоп ұлттық ескерткіші деп аталды. Алғашқы Форт Клатсоп аймақтың ылғалды климатының салдарынан тозып, құлдырады, бірақ 1955 жылы Уильям Кларктың күнделіктеріндегі суреттерге сүйене отырып, 150 жылдығына орай қайта жаңартылды. Көшірме елу жыл бойы тұрды, бірақ 2005 жылдың қазан айының басында, Форт Клатсоптың 200 жылдығына бірнеше апта қалғанда, өрттен қирады. 2006 жылы 700-ге жуық еріктілердің күшімен жаңа, қарапайым және дөңгеленген форт салынды, ол 9 желтоқсанда салтанатты түрде ашылды. Қазіргі уақытта бұл орынды Ұлттық парксервис басқарады.

Өмірбаян

1803 жылы Томас Джефферсон Франциядан Луизиананы сатып алуды аяқтады. Аймақтың көп бөлігі еуропалықтар тарапынан зерттелмегендіктен, Джефферсон өзінің хатшысы Мериуэтер Льюис пен Уильям Кларк басқаратын экспедиция ұйымдастырды. Джефферсон экспедиция алдына бірнеше мақсат қойды, ең маңыздысы – жердің құрамында қандай өсімдіктер, жануарлар мен табиғи ресурстар бар екенін анықтау. Сонымен қатар, Джефферсон аймақтағы жергілікті американдықтармен (үндістермен) жақсы қарым-қатынас орнатуды көздеді. Бұған қоса, Джефферсон Атлант мұхитынан Тынық мұхитына дейінгі сапар уақытын қысқартатын, Тынық мұхитына су жолы табуға үлкен қызығушылық танытты.

Қалдықтың орналасуы мен құрылымы

1805 жылдың қарашасының соңында, қазіргі Вашингтон штатында бірнеше күн өткізгеннен кейін, Льюис пен Кларк жергілікті Клатсоп үндістерінің ұсынысымен Колумбия өзенінің бойындағы жерге көшуді ұсынды. Топ бұл мәселе бойынша дауыс беруге шешім қабылдады, оған барлығы қатысты, соның ішінде жас үнді қызы Сакагавея және африкалық құл Йорк. Топқа үш мүмкіндік ұсынылды: Колумбия өзенінің Вашингтон жағында қалып, балық пен жаңбырлы ауа райымен күресу, өзенге қарай жылжу немесе Клатсоп үндістерінің кеңесін тыңдап, өзеннің оңтүстігіндегі аймалды зерттеу. Экспедиция жергілікті үндістердің кеңесімен келісіп, қысты өзеннің оңтүстік жағалауында өткізуді жоспарлады. Льюис бүкіл топты көшірмей тұрып, аймақты зерттеуді шешті. Ол бес серігімен бірге Кларк пен қалған топты қалдырып, аймақты барлауға кетті. Льюис Клатсоптар айтқан көптеген бұғыларды таба алмағанына ашуланды. Ал Кларк жолдасынан бірнеше күн хабар алмағандықтан алаңдады. Льюис кеткен кезде топ киімдерін жөндеу сияқты шаруашылық жұмыстарын істеді, олар ұзақ және қиын сапар кезінде тозығы жеткен еді. Соңында Льюис қыстауға жарамды жер тапқанын хабарлады. 1805 жылдың 7 желтоқсанында "Кору корпусы" Льюис таңдаған жерге сапар бастады. Келгеннен кейін ерлер әртүрлі топтарға бөлінді: Кларк тұз іздеу үшін Тынық мұхитына басты, ал Льюис қалғандарын екі топқа бөлді. Бір топ аң аулаумен, екіншісі бекініс салу үшін ағаш кесумен айналысты. Бекініс құрылысы үздіксіз жауын мен желдің салдарынан баяу жүрді, бұл жұмыс жағдайын қиын етті. 23 желтоқсанда адамдар шатыры жоқ болса да, бекініске көшуді бастады. Келесі күні, Рождество қарсаңында, барлығы көшіп келді. Рождество күні бекініс жергілікті үнді тайпасының құрметіне "Форт Клатсоп" деп аталды. Бұғы мен елік еті тез бұзылып кетті, бірақ терілерінен киім мен мокасин жасалды. Сапардың маңыздылығын түсінген Льюис уақытының көп бөлігін Форт Клатсопта саяхатты жазып, жануарлар дүниесі, жер бедері және басқа да ерекшеліктері туралы жазбалар жасаумен өткізді. Льюис сондай-ақ аймақтың карталарын жасады, бұл Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы болашақ қоныс салушыларға өте пайдалы болды. Соңында Льюис пен Кларк Клатсоп үндістерімен, оларды сенімсіз және ұрлық жасауға бейім деп санайтын тайпамен, кейде сауда жасады. Нәтижесінде, топтың Колумбия өзені бойындағы уақыты тек қысты өткізу және күш жинау үшін пайда болды. Ерлер түрлі аурулардан, соның ішінде жұқпалы сырқаттар мен тыныс алу проблемаларынан зардап шекті және олардың кетуіне барлығының жағдайы жақсарады деп ойлады.

Кету

Монотонды қыс соңына қарай, Клатсоп фортында өткізген уақыттарында, адамдар шығысқа қайтуға асығып-сапығып жүрді. Барлығы ауру, тынышсыздық күшейді, ал елік етінен жасалған тағам көңілге жақпайтын болды. Оның үстіне, еліктерді табу да қиындап бара жатты. Бастапқыда Мериуэтер Льюис шығу күнін 1 сәуір деп белгілеген, бірақ кейін 20 наурызға жылдырды. Ақырында, нашар ауа райының салдарынан олар осы күндерден екі күн кейін ғана жолға шықты. Льюис пен Кларк фортты пайдаланбады, себебі жақын арада оны қайтадан көруді жоспарламағандықтан шығысқа бет бұрды. Аймақтағы мол жауын-шашынның әсерінен бастапқы Клатсоп форты 19 ғасырдың ортасына қарай тозды. Клацоптар фортты қауіпсіздік және басқа да мақсаттар үшін пайдалы база ретінде пайдаланды, бірақ одан ағаштарын да алып кетті. Көп ұзамай бұл аймақ Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы тері саудасының маңызды орталығына айналды. Форттың Тынық мұхиты мен Колумбия өзеніне жақын орналасқандығы тері саудасы үшін өте қолайлы жағдай жасады, ол Льюис пен Кларк кеткеннен кейін жылдар ішінде қарқынды дамыды. Америка тері компаниясы және Гудзон шығанағы компаниясы сияқты көптеген тері сауда компаниялары аймақтағы штаб-пәтерлерін салды. Осы уақытқа дейін фортты екі рет қайта жаңартуға тырысты. Біріншісі 1955 жылы салынды және 50 жыл бойы тұрды. Бірақ 2005 жылдың 3 қазанының кешкі сағаттарында өрт салдарынан толығымен қирады. Федералдық, штаттық және жергілікті билік өкілдері оны қайта құруға бірден уәде берді. 911 операторының өрттің Льюис және Кларк өзенінің үстіндегі тұман ғана екендігіне сендіргені өрт сөндірушілердің 15 минутқа кешігіп келгеніне себеп болды, бұл құрылыстың бір бөлігін сақтау мүмкіндігіне әсер еткен болуы мүмкін. Тергеушілер өртке қасақана жасалғандық белгілерін таппады. Өрт солдаттардың тұрғын үйінің бірінде, күні бұрын ашық ошақта жалын болған жерде басталды. 1955 жылғы қайта құрылысты салуға 18 ай уақыт кетті, ал түпнұсқаны салуға кеткен 3,5 аптадан әлдеқайда ұзақ болды. Өрттен кейін көп ұзамай екінші көшірмесі салынды және 2006 жылы аяқталды. Шығынға қарамастан, өрт осы орынға археологиялық қызығушылықты қайта жақтандырды, себебі көшірме тұрғанда қазба жұмыстарын жүргізу мүмкін болмады. Сонымен қатар, жаңа көшірме 1955 жылғы көшірмеде қолжетімсіз болған түпнұсқа форт туралы жаңа мәліметтерді пайдалана отырып салынды. 2006 жылғы көшірмеде өрттен қорғау жүйесі де орнатылған. Форттың көшірмесі түпнұсқаның нақты орнында емес, себебі түпнұсқа фортының қалдықтары табылған жоқ. Дегенмен, ол нақты орнына өте жақын деп есептеледі.