Кіріспе

Американдық актриса (1925–2006)
американдық саясаткер

Лоис Морин Стейплтон (21 маусым 1925 – 13 наурыз 2006) – американдық актриса. Ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде «Оскар» сыйлығы, «Алтын глобус» сыйлығы, BAFTA сыйлығы, Primetime Emmy сыйлығы және екі Tony сыйлығы, сондай-ақ «Грэмми» сыйлығына ұсынылған. Ол «Жалғыз жүректер» (1958), «Аэропорт» (1970) және «Интерьерлер» (1978) фильмдері үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі» номинациясына ұсынылды, ал «Қызылдар» (1981) фильміндегі рөлі үшін жеңіске жетті. «Қызылдар» үшін Стейплтон BAFTA сыйлығын да «Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі» номинациясы бойынша жеңіп алды. Ол бес рет «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылып, «Аэропорт» үшін жеңіп алды. Оның басқа да танымал фильмдері: «Bye Bye Birdie» (1963), «Plaza Suite» (1971), «The Fan» (1981), «Cocoon» (1985), «The Money Pit» (1986) және «Nuts» (1987). Ол жеті рет «Эмми» сыйлығына ұсынылып, «Адамдарға апаратын жолдар» (1967) телефильмі үшін бір сыйлықты жеңіп алды. Стейплтон 1946 жылы «The Playboy of the Western World» пьесасымен Бродвейдегі дебютін жасады және 1951 жылы «The Rose Tattoo» пьесасы үшін «Ең үздік әйел актриса» номинациясы бойынша Tony сыйлығын, ал 1971 жылы «The Gingerbread Lady» пьесасы үшін «Ең үздік әйел актриса» номинациясы бойынша Tony сыйлығын жеңіп алды. Ол тағы төрт рет Tony сыйлығына ұсынылып, 1981 жылы Америка театр залының құрметті мүшесі атанды. Ол «EGOT-қа жақын» болды, өйткені актерлік шеберлігі үшін үш жүлдеге (Triple Crown of Acting) ие болды, барлық маңызды өнер сыйлықтарын жеңіп алды, тек «Грэмми» сыйлығын алуға үміткер болды, ол үшін 1975 жылы ұсынылған.

Ерте өмір

Степлтон Нью-Йорк штатының Троя қаласында Джон П. Степлтон мен Айрин (туған есімі Уолш) отбасында дүниеге келді және қатаң ирланд-американдық католик отбасында өсті. Оның әкесі алкоголизмнен зардап шекті, ал ата-анасы оның бала кезінде ажырасып кетті.

Мансап

Степлтон 18 жасында Нью-Йорк қаласына көшіп келді, сатушы қыз, қонақүй кеңсесінің кызметкері болып жұмыс істеді және ақысын төлеу үшін модель болды, тіпті суретші Рафаэль Сойер үшін де. Анна Магна тілінің шектеулі болуына байланысты рөлден бас тартқандықтан, Степлтон 1951 жылы Теннесси Уильямстың «Роза татуировкасы» спектакліндегі рөлі үшін «Тони» сыйлығын жеңіп алды (бірақ Магнаның ағылшын тілі жақсарды және ол фильмдегі рөлді ойнап, «Оскар» сыйлығын жеңіп алды). Степлтон Уильямстың басқа да туындыларында ойнады, соның ішінде «Күміспен толы жиырма жеті вагон» және «Орфей төмен түседі» (және оның фильмге бейімделуі «Құқықсыз жан», оның досы Марлон Брандо қатысқан), сондай-ақ «Салқын жел мен жылы» (1959 жылы «Тони» номинациясы) және Лилиан Хеллманның «Аспан астындағы ойыншықтар» (1960), онда ол тағы бір «Тони» сыйлығына ие болды. Ол 1968 жылы Нил Саймонның «Плаза люксі» үшін «Тони» сыйлығына ұсынылды және 1971 жылы Саймонның «Жылытқыш әйел» рөлі үшін екінші «Тони» сыйлығын жеңіп алды. Кейінгі Бродвей рөлдеріне Элизабет Тейлормен бірге «Біріктер» спектакліндегі рөлі үшін «Тони» номинациясы және Джессика Тэндидің орнын толтырушы ретінде «Джин ойыны» кірді. Степлтонның кинодағы мансабы шектеулі болғанымен, оған бірден табыс әкелді, оның «Lonelyhearts» (1958) фильміндегі дебюті «Үздік екінші рөлдегі әйел актер» номинациясын «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарына ие етті. Ол 1963 жылы «Bye Bye Birdie» фильмінің нұсқасында Дик Ван Дайк, Джанет Ли, Пол Линд және Энн Маргретпен бірге Мама Мэй Петерсон рөлінде ойнады. Степлтон Дик Ван Дайктің анасының рөлін ойнады, тіпті ол Ван Дайктен 5 ай 22 күн ғана үлкен болса да. Ол қайтадан «Аэропорт» үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды («Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды, 1970). Оның кейінгі туындылары «Джонни Даңгер» (1984), «Кокон» (1985) және оның жалғасы «Кокон: Қайту» (1988) болды. Степлтон «Едемнің жолдары» фильміндегі рөлі үшін 1968 жылы «Эмми» сыйлығын жеңіп алды және «Авонлеа» (1996), «Мисс Роуз Уайт» (1992), «Б. Л. Стайкер» (1989), «Барлық корольдің адамдары» (1959), «Стардуст балы» (1975), «Жынысу» (1977) және «Крафт театры» (1959) фильмдері үшін тағы алты номинацияға ие болды. Ол Нью-Йорктегі әйгілі Актерлер студиясының түлегі болды, оны Ли Страсберг басқарды, онда ол Степлтоннан бір жас кіші Мэрилин Монромен дос болды. Ол Монроның талантына таң қалды және Монроға көбінесе «ақымақ блонд» рөлінен басқа рөлдерді ойнауға рұқсат берілмегеніне өкінді. Степлтон өзін бақытты санады: «Менде ешқашан мұндай проблема болған емес. Сахнада маған қарап: «Ол актриса екеніне сенемін» дейтін». Студиядағы ең есте қаларлық көріністердің бірі Степлтон мен Монроның бірге «Анна Кристи» спектаклінде ойнаған кездері болды. Страсбергпен байланысқа қарамастан, Степлтон Мира Ростованы өзінің ең ықпалды актерлік ұстазы деп есептеді. Ол Ростовамен және Ростованың тағы бір шәкірті Монтгомери Клифтпен бірге «Теңіз гагарасы» (1954) спектаклінде Бродвейден тыс сахнада ойнады. Сонымен қатар, Санфорд Мейснер өзінің «Актерлік өнер туралы Санфорд Мейснер» кітабында Степлтонды «тамаша актриса» деп атады. Екеуі «Салқын жел мен жылы» спектаклінде бірге ойнады. Ол 1975 жылы «Күлкілі құсты өлтіру» әнін оқығаны үшін «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. 1979 жылы NBC-нің «Saturday Night Live» бағдарламасының 4-ші маусымының 19-шы эпизодын жүргізді.

Жеке өмір және өлім

Степлтонның бірінші күйеуі продюсер Кермит Блумгарденнің бас менеджері Макс Аллентук болса, екінші күйеуі драматург Дэвид Рэйфиль еді, одан ол 1966 жылы ажырасты. Бірінші күйеуінен оның бір ұлы, Дэниел, және бір қызы, Кэтрин дүниеге келді. Оның қызы Кэтрин Аллентак «1942 жылғы жаз» фильмінде "Агги" рөлімен бір ғана рет түсті (Стаплтонның өзі де фильмде маңызды емес, тізімге енбеген рөлде ойнады, бірақ тек оның дауысы ғана естіледі; ол кадрға түспеді). Оның ұлы Дэниел Аллентак – деректі фильмдер режиссері. Степлтон көп жыл бойы қорқыныш пен алкоголизмнен күресті, бір сұхбатта ол: «Көркемдік перде түсті де, мен араққа бет бұрдым» деді. Сондай-ақ, ол бақытсыз балалық шағының оның әлсіздігіне, соның ішінде ұшудан, ұшақтардан және лифттерден қорқуға себеп болғанын айтты. Өмірі бойы темекі шеккен Степлтон 2006 жылы Массачусетс штатының Ленокс қаласындағы үйінде созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол «All In the Family» сериалының жұлдызы Жан Степлтонмен (әкесінің бойындағы есімін кәсіби мақсатында қолданған) әкесі арқылы туыс емес еді.

Фильм

Жыл Атау Рөл Ескертулер1955 Бродвейге апаратын басты көше Маурин Стейплтон Түнгі премьера, тізімге енбеген1958 Жалғыз жүректер Фэй Дойл «Үздік қосалқы әйел роль үшін» Оскар сыйлығына ұсынылған«Үздік қосалқы әйел роль үшін» Алтын глобус сыйлығына ұсынылған – фильм1960 Қашқын Вее Талбот1961 Көпірден көрініс Беатрис Карбоне1963 Сайысқа қош салайық Мама Мей Петерсон1969 Трилогия Мэри О'Меган («Жұмақтың жолдарында» бөлімі)1970 Әуежай Инес Герреро «Үздік қосалқы әйел роль үшін» Алтын глобус сыйлығы«Үздік қосалқы әйел роль үшін» Оскар сыйлығына ұсынылған«Үздік қосалқы әйел роль үшін» BAFTA сыйлығына ұсынылған1971 «42-ші жылдың жазы» Хермидің анасы Дауыс, тізімге енбегенPlaza Suite Карен Нэш «Үздік қосалқы әйел роль үшін» Алтын глобус сыйлығына ұсынылған – фильм1978 Интерьерлер Перл Лос-Анджелес киносыншыларының қауымдастығының «Үздік қосалқы әйел рольі» сыйлығыНью-Йорк киносыншыларының қауымдастығының «Үздік қосалқы әйел рольі» сыйлығы«Үздік қосалқы әйел роль үшін» Оскар сыйлығына ұсынылған«Үздік қосалқы әйел роль үшін» Алтын глобус сыйлығына ұсынылған«Үздік қосалқы әйел рольі үшін» Ұлттық киносыншылар сыйлығына ұсынылған1979 Жоғалған және табылған Джемми«Жүгірген адам құлайды» Миссис Шандиг1981 Дұрыс жолда Мэри, сөмкесі бар әйел«Желдеткіш» Бель Голдман«Қызыл түстер» Эмма Голдман «Үздік қосалқы әйел рольі үшін» Оскар сыйлығы«Үздік қосалқы әйел рольі үшін» BAFTA сыйлығыЛос-Анджелес киносыншыларының қауымдастығының «Үздік қосалқы әйел рольі» сыйлығыҰлттық киносыншылар қауымдастығының «Үздік қосалқы әйел рольі» сыйлығы«Үздік қосалқы әйел рольі үшін» Алтын глобус сыйлығына ұсынылғанНью-Йорк киносыншыларының қауымдастығының «Үздік қосалқы әйел рольі» сыйлығы (екінші орын)1984 Джонни Қауіпті Ма Келли1985 Кокон Марилин Лакетт1986 Ақша шұңқыры ЭстельКосмостық көз Ана Жер дауысы«Жақындық» Вера1987 Sweet Lorraine Лиллиан ГарберЖұмақта жасалған Лиза НотсРоуз Кирк1988 Кокон: Қайта оралу Марилин «Мэри» Лакетт«Жер планетасында уақыт өткізу» Гелий шарларын сатушы1992 Өтті кетті Мэри Сканлан1994 Соңғы жақсы уақыт Ида Катлер«Ананы ауыстыру» Миссис Кавур1997 Махаббатқа тәуелді Нана1998 Вилбур Фоллс Вилбур Фоллс Жоғары мектебінің хатшысы2003 Тіршілік пен тамақтану Миссис ЛундтСоңғы фильмдегі рөл

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескертулер1954MedicЭвелин ШтраусЭпизод: 10-күнThe Philco Television PlayhouseҚызыЭпизод: Ана1955The Philco Television PlayhouseМырза ДжонсонЭпизод: Шілдедегі оқиға1956Armstrong Circle TheatreМырза Элизабет СтейгервальдЭпизод: H. R. 8438: Жоғалған баланың тарихыThe Alcoa HourВи МиллерЭпизод: Өлтіруге рұқсат жоқ (II)Studio One in HollywoodРейчел ДжонсонЭпизод: Рейчел1958Kraft TheatreСэди БеркЭпизод: Патшаның барлық адамыЭмми сыйлығына «Ең үздік жеке орындаушы актриса» номинациясы1959Playhouse 90ПиларЭпизод: Кім үшін қоңырау соғылады1960CBS Repertoire WorkshopТессиЭпизод: Тесси Малфитано және Антон Вальдек1961Car 54, Where Are You?Цыган әйеліЭпизод: Цыган қарғысыNaked CityАбби БикЭпизод: Ooftus Goofus1962Naked CityРут КуланЭпизод: Мені бақытты өлу үшін өлтір!The DuPont Show of the WeekПрофессор Гретхен Анна ТельманЭпизод: Сатқындық1964East Side/West SideМолли КаванағЭпизод: Бір шыны су1967Among the Paths to EdenМэри О’Миган(TV фильм)Эмми сыйлығына «Драмалық түріндегі ең үздік жеке орындаушы актриса» номинациясы1969Mirror, Mirror Off the WallРути Максвелл(TV фильм)1974Tell Me Where It HurtsКонни(TV фильм)1975Queen of the Stardust BallroomБеа Ашер(TV фильм)Эмми сыйлығына «Арнайы бағдарламадағы ең үздік актриса» номинациясы1976The Lively ArtsАманда Уингфилд «Шыны үй» шығармасы бойыншаЭпизод: Теннесси УильямсCat on a Hot Tin RoofBig Mama(TV фильм)1977The GatheringКейт(TV фильм)Эмми сыйлығына «Драмалық немесе комедиялық арнайы бағдарламадағы ең үздік актриса» номинациясы1979Letters from FrankБетти Миллер(TV фильм)The Gathering, Part IIКейт Торнтон(TV фильм)Saturday Night LiveӨзі (қосымша)Эпизод: "Maureen Stapleton/Linda Ronstadt and Phoebe Snow"1982The Electric GrandmotherӘже(TV фильм)Little Gloria Happy at LastЭмма Кизлич медбике(TV фильм)1983Great PerformancesАқ патшайымЭпизод: Алиса Адам жерінде1984Sentimental JourneyРути(TV фильм)Family SecretsМэгги Лукауэр(TV фильм)1985Private SessionsДоктор Лиз Болгер(TV фильм)1988The ThornsПеггиМиссис ХамильтонЭпизод: Басқа қызметшіЭпизод: ҚызметшіLiberace: Behind the MusicФрансис Либерасе(TV фильм)1989B. L. StrykerТәте СьюЭпизод: Тәте СьюЭмми сыйлығына «Драмалық сериалдағы ең үздік қонақ актриса» номинациясыThe EqualizerЭмили РатерфордЭпизод: The Caper1992Last WishИда Роллин(TV фильм)Мисс Роуз УайтТанта Перла(TV фильм)Эмми сыйлығына «Мини-сериалдағы немесе фильмдегі ең үздік қосалқы актриса» номинациясыLincolnСара Буш Линкольн (дауысы)(TV фильм)1995Road to AvonleaМэгги МакФиЭпизод: What a Tangled Web We WeaveЭмми сыйлығына «Драмалық сериалдағы ең үздік қонақ актриса» номинациясы