Вивиен Ли: Британдық актрисаның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Британдық актриса (1913–1967)

Вивиан Ли (/ˈvɪviən liː/; туған аты Вивиан Мэри Хартли; 5 қараша 1913 – 8 шілде 1967), 1947 жылдан бастап Леди Оливье атағымен танымал болған британдық актриса. Ол «Желмен бірге кеткендер» (1939) фильміндегі Скарлетт О’Хара рөлі мен «Жедел атпен келген трамвай» (1951) фильміндегі Бланш Дюбуа рөлі үшін екі рет «Оскар» сыйлығын «Үздік әйел рөлі» номинациясында жеңіп алды. Бұл рөлді ол 1949 жылы Лондонның Вест-Энд сахнасында да ойнаған еді. Сонымен қатар, «Товарич» (1963) Бродвей мюзиклындағы жұмысы үшін «Тони» сыйлығына ие болды. Мансабында белсенділік пен үзіліс кезеңдері болғанымен, 1999 жылы Америка кино институты Лиді классикалық Голливуд киносының ең ұлы әйел киножұлдыздарының 16-сы ретінде таныды. Драма мектебін бітіргеннен кейін, Ли 1935 жылы төрт фильмде эпизодтық рөлдерде ойнады, ал 1937 жылы «Англия үстінен от» фильмінде басты рөлге ие болды. Әдемілігімен танымал болған Ли кейде оның сыртқы келбеті актерлік өнерін толыққанды көрсетуге кедерілтіретінін сезінді. Экрандағы актриса ретінде әйгілі болғанына қарамастан, Ли негізінен сахнада ойнады. 30 жылдық мансабында ол Ноэль Ковард пен Джордж Бернард Шоу комедияларының басты кейіпкерлерінен бастап, Офелия, Клеопатра, Джульетта және Леди Макбет сияқты Шекспирдің классикалық кейіпкерлеріне дейін түрлі рөлдерді сомдады. Өмірінің соңында кейіпкерлік рөлдерде бірнеше фильмде ойнады. Сол кезде көпшілік Лиді 1940 жылдан 1960 жылға дейін оның күйеуі болған Лоренс Оливьемен байланыстырды. Ли мен Оливье көптеген сахналық қойылымдарда бірге ойнады, көбінесе Оливье режиссерлік жасады, сондай-ақ үш фильмде түсті. Ол жұмыс істеуге қиын адам ретінде танылды, және өмірінің көп бөлігінде биполярлық бұзылыспен және созылмалы туберкулезбен күресті, ол алғаш рет 1940 жылдардың ортасында анықталды және ақырында 53 жасында қайтыс болуына себеп болды.

19131934: Ерте өмір және актерлік дебют

Ли Вивиан Мэри Хартли 1913 жылғы 5 қарашада Британдық Үндістанда, Дарджилингтегі Санкт-Пол мектебінің аумағында дүниеге келді. Ол британдық брокер Эрнест Ричард Хартли мен оның әйелі Гертруда Мэри Франсис (қыздығы Якджи; ол анасының қыздық аты Робинсонды да қолданды) есімді жалғыз баласы болды. Оның әкесі 1882 жылы Шотландияда туған, ал анасы 1888 жылы Дарджилингте дүниеге келді. Ол, мүмкін, ирланд, парсы және армян тегінен шыққан болуы мүмкін. Гертрудтың ата-анасы Үндістанда тұратын Майкл Джон Якджи (1840 жылы туған), тәуелсіз азаматтығы бар англо-индиялық ер адам және 1857 жылғы Үндістан көтерілісі кезінде қаза тапқан ирландтық отбасынан туған Мэри Тереза Робинсон (1856 жылы туған) еді. Ол балалар үйінде өскен және сол жерде Якджимен танысқан. Олар 1872 жылы үйленіп, бес балаға ие болды, олардың ең кішісі Гертруд болды. 1917 жылы Эрнест Хартли Бангалорға, Үнді кавалериясының офицері ретінде ауыстырылды, ал Гертруда мен Вивиан Оотакамундта қалды. Үш жасында Вивиан анасының әуесқой театрының сахнасында алғаш рет өнер көрсетіп, "Little Bo Peep" әнін орындады. Гертруда Хартли қызының әдебиетке деген қызығушылығын арттыруға тырысып, оған Ханс Кристиан Андерсен, Льюис Кэрролл және Рудиард Киплингтің шығармаларын, сондай-ақ грек мифологиясы мен үнді халық ертегілерін таныстырды. Алты жасында Вивианды анасы Дарджилингтегі Лорето монастырінен Лондонның оңтүстік-батысындағы Роемптон қаласында орналасқан Қасиетті Жүрек монастырына (қазіргі Волдингэм мектебі) жіберді. Оның достарының бірі болашақ актриса Морин О'Салливан болды, ол одан екі жас үлкен еді. Вивиан оған "үлкен актриса" болу арманымен бөлісті. Әкесі оны мектептен алып, төрт жыл бойы ата-анасымен бірге Еуропаның түрлі мектептеріне, атап айтқанда Динарға (Бретань, Франция), Биаррицке (Франция), Италияның Ривьерасындағы Сан-Ремодағы Қасиетті Жүрекке және Парижге барып оқыды. Ол француз және итальян тілдерін жетік меңгерді. 1931 жылы отбасы Британияға оралды. Ол Лондонның Вест-Энде көрсетілген О'Салливанның "A Connecticut Yankee" фильмін көрді және ата-анасына актриса болу арманы туралы айтты. Содан кейін әкесі Вивианды Лондонның Корольдік драмалық өнер академиясына (RADA) қабылдады. 1931 жылы Вивиан өзінен 13 жас үлкен Герберт Ли Холманмен, адвокатпен танысты. Ол "театрлық адамдарды" жақтырмаса да, олар 1932 жылғы 20 желтоқсанда үйленді. Вивиан Холманмен танысқаннан кейін актерлік өнерге деген қызығушылығы мен ынтасы төмендегендіктен RADA-дағы оқуын тоқтатты. 1933 жылғы 12 қазанда Лондонда ол Сюзанна есімді қызын дүниеге келтірді, кейін ол Сюзанна Фаррингтон аталды.

Leigh was born Vivian Mary Hartley on 5 November 1913 in British India on the campus of St. Paul's School in Darjeeling, Bengal Presidency. She was the only child of Ernest Richard Hartley, a British broker, and his wife, Gertrude Mary Frances (née Yackjee; she also used her mother's maiden name of Robinson). Her father was born in Scotland in 1882, while her mother, a devout Catholic, was born in Darjeeling in 1888 and might have been of Irish, Parsi Indian and Armenian ancestry. Gertrude's parents, who lived in India, were Michael John Yackjee (born 1840), an Anglo Indian man of independent means, and Mary Teresa Robinson (born 1856), who was born to an Irish family killed during the Indian Rebellion of 1857 and grew up in an orphanage, where she met Yackjee; they married in 1872 and had five children, of whom Gertrude was the youngest. In 1917, Ernest Hartley was transferred to Bangalore as an officer in the Indian Cavalry, while Gertrude and Vivian stayed in Ootacamund. At the age of three, Vivian made her first stage appearance for her mother's amateur theatre group, reciting "Little Bo Peep". Gertrude Hartley tried to instill an appreciation of literature in her daughter and introduced her to the works of Hans Christian Andersen, Lewis Carroll and Rudyard Kipling, as well as stories of Greek mythology and Indian folklore. At the age of six, Vivian was sent by her mother from Loreto Convent, Darjeeling, to the Convent of the Sacred Heart (now Woldingham School) then situated in Roehampton, south west London. One of her friends there was future actress Maureen O'Sullivan, two years her senior, to whom Vivian expressed her desire to become "a great actress". She was removed from the school by her father, and travelling with her parents for four years, she attended schools in Europe, notably in Dinard (Brittany, France), Biarritz (France), the Sacred Heart in San Remo on the Italian Riviera, and in Paris, becoming fluent in both French and Italian. The family returned to Britain in 1931. She attended A Connecticut Yankee, one of O'Sullivan's films playing in London's West End, and told her parents of her ambitions to become an actress. Shortly after, her father enrolled Vivian at the Royal Academy of Dramatic Art (RADA) in London. Vivian met Herbert Leigh Holman, known as Leigh Holman, a barrister 13 years her senior, in 1931. Despite his disapproval of "theatrical people", they married on 20 December 1932 and she terminated her studies at RADA, her attendance and interest in acting having already waned after meeting Holman. On 12 October 1933 in London, she gave birth to a daughter, Suzanne, later Suzanne Farrington.

1935-1939: Ерте мансап және Лоуренс Оливье

Лидің достары оған «Жоғалып жатқан нәрселер» фильмінде мектеп оқушысы рөлінде шағын рөл ойнауды ұсынды, бұл оның кинодағы дебюті болды, бірақ эпизодтық роль болғандықтан титрлерде көрсетілмеді. Ол «Вивиан Холман» актриса атына лайық емес деп санайтын Джон Глиддонды агент ретінде тартты. Оның көптеген ұсыныстарын қабылдамай, ол өзінің кәсіби аты ретінде «Вивиан Ли» деген атты қабылдады. Глиддон оны Александр Кордаға киноактриса ретінде ұсынды, бірақ Корда оның әлеуеті жоқ деп санады. 1935 жылы ол Сидней Кэрролл режиссерлік еткен «Құрметтілік маскасы» пьесасында ойнады және өте жақсы пікірлер алды, содан кейін сұхбаттар мен газет мақалалары жарық көрді. «Daily Express» газетіндегі мақалалардың бірінде сұхбаттасушы «оның беті бірден өзгерді» деп атап өтті, бұл оның көңіл-күйінің күрт өзгеруі туралы алғашқы рет ашық айтылды. Болашақ лауреат ақын Джон Бетджеман оны «ағылшын қыздарының мәні» деп сипаттады. Корда оның премьералық көрсетіліміне қатысып, қателігін мойындады және оны кино келісімшартына қол қойды. Пьеса бағдарламасында Кэрролл оның есімін «Вивиен» деп өзгертті. 1960 жылы Ли өзінің алғашқы сыншылардың мақтауы мен кенеттен танымал болуына қатысты екіталайлығын еске түсіріп: «Кейбір сыншылар мені керемет актриса деп айтуға асықты. Мен мұны ақымақтық деп ойладым, себебі ол маған үлкен жауапкершілік жүктеді, мен оны көтере алмадым. Олардың алғашқы пікірлерінде айтқандарын орындауға менің жылдар бойы үйренуім керек болды. Мен мұны өте ақымақтық деп санаймын. Мен сол сыншыны жақсы еске аламын және оны ешқашан кешірген емеспін». 1935 жылдың күзінде және Лидің тікелей талабы бойынша Джон Бакмастер оны Савой Грилліндегі Лоренс Оливьемен таныстырды, онда ол және оның бірінші әйелі Джилл Эсмонд «Ромео мен Джульетта» спектаклінен кейін әдетте тамақтанатын. Оливье Лиді мамыр айының басында «Құрметтілік маскасы» спектаклінде көрген және оның өнерімен құттықтаған. Оливье мен Ли «Англияның үстінен от» (1937) фильмінде ғашықтар рөлінде ойнағанда, Оливье әлі де Эсмондқа үйленген, ал Ли Холманға үйленген болатын. Осы кезеңде Ли Маргарет Митчеллдің «Желмен бірге кеткендер» романын оқыды және өзінің американдық агентіне оны фильмді жоспарлап отырған Дэвид О. Селзникке ұсынуды тапсырды. Ол журналистке: «Мен өзімді Скарлетт О’Хара рөлінде көремін», - деді, ал «The Observer» газетінің кино сыншысы C. A. Lejeune сол кезеңдегі әңгімелесуді еске алды, онда Ли «барлығымызды таң қалдырды», Оливье «Ретт Батлер рөлін ойнамайды, бірақ мен Скарлетт О’Хара рөлін ойнаймын. Күте тұрыңыз» деген мәлімдеме жасады. Оның салыстырмалы тәжірибесіздігіне қарамастан, Ли Оливьенің «Гамлет» спектаклінде Офелия рөліне таңдалды, ол Данияның Эльсинор қаласындағы Old Vic театрында қойылды. Оливье кейін ол сахнаға шығуға дайындалып жатқанда, оның көңіл-күйі күрт өзгергенін есіне алды. Ол ешқандай себепсіз оған айқайлай бастады, содан кейін бірден үндемей, кеңістікке қадалып қарады. Ол ешқандай қиындықсыз рөлін орындады, ал ертесіне ол оқиғаны есіне түсірмей, қалыпты жағдайға оралды. Оливье оның мұндай мінез-құлқына алғаш рет куә болды. Олар бір-бірімен бірге өмір сүре бастады, өйткені олардың әрқайсысының жұбайлары ажырасуға келіспеді. Сол кездегі киноиндустрияның моральдық стандарттарына сәйкес, олардың қарым-қатынасын жұрттан жасыру қажет болды. Ли Роберт Тейлор, Лайонел Барримор және Морин О’Салливанмен бірге «Оксфордтағы янк» (1938) фильмінде ойнады, бұл оның АҚШ-та назар аударған алғашқы фильмдерінің бірі болды. Турақтау кезінде ол қиын және ақылға сыймас адам ретінде танылды, себебі ол өзінің екінші рөліне риза болмады, бірақ негізінен оның ашық әрекеттері дивидендтер төлеп жатқан сияқты көрінді. Тәуекелге ұшыраған сот процесінен кейін Корда оның агентіне оның мінез-құлқы жақсармаса, оның келісімшарты жаңартылмауы туралы ескертуді тапсырды. Оның келесі рөлі Чарльз Логтонмен бірге «Лондонның жаяу жүргіншілері», сонымен қатар «Сент-Мартиннің жолағы» (1938) фильмінде болды. Оливье өзінің кинодағы мансабын кеңейтуге тырысты. Ұлыбританиядағы табысына қарамастан, ол Америка Құрама Штаттарында көп танылмады, ал оны американдық көрермендерге таныстыруға жасалған бұрынғы әрекеттер сәтсіз аяқталды. Самуэль Голдвиннің «Утерлинг-Хайтс» (1939) фильмінде Хитклиф рөлін ұсынған соң, ол Лиді Лондонда қалдырып, Голливудқа сапар шекті. Голдвин және фильмнің режиссері Уильям Уайлер Лиге Изабелланың қосалқы рөлін ұсынды, бірақ ол бас тартты, ол Мерл Оберонға берілген Кэти рөлін артық көрді.

Leigh's friends suggested she take a minor role as a schoolgirl in the film Things Are Looking Up, which was her film debut, albeit uncredited as an extra. She engaged an agent, John Gliddon, who believed that "Vivian Holman" was not a suitable name for an actress. After rejecting his many suggestions, she took "Vivian Leigh" as her professional name. Gliddon recommended her to Alexander Korda as a possible film actress, but Korda rejected her as lacking potential. She was cast in the play The Mask of Virtue, directed by Sydney Carroll in 1935, and received excellent reviews, followed by interviews and newspaper articles. One such article was from the Daily Express, in which the interviewer noted that "a lightning change came over her face", which was the first public mention of the rapid changes in mood that had become characteristic of her. John Betjeman, future poet laureate, described her as "the essence of English girlhood". Korda attended her opening night performance, admitted his error, and signed her to a film contract. In the playbill, Carroll had revised the spelling of her first name to "Vivien". In 1960, Leigh recalled her ambivalence towards her first experience of critical acclaim and sudden fame, commenting that "some critics saw fit to be as foolish as to say that I was a great actress. And I thought, that was a foolish, wicked thing to say, because it put such an onus and such a responsibility onto me, which I simply wasn't able to carry. And it took me years to learn enough to live up to what they said for those first notices. I find it so stupid. I remember the critic very well and have never forgiven him." In the autumn of 1935 and at Leigh's insistence, John Buckmaster introduced her to Laurence Olivier at the Savoy Grill, where he and his first wife Jill Esmond dined regularly after his performance in Romeo and Juliet. Olivier had seen Leigh in The Mask of Virtue earlier in May and congratulated her on her performance. Olivier and Leigh began an affair while acting as lovers in Fire Over England (1937), while Olivier was still married to Esmond and Leigh to Holman. During this period, Leigh read the Margaret Mitchell novel Gone with the Wind and instructed her American agent to recommend her to David O. Selznick, who was planning a film version. She remarked to a journalist, "I've cast myself as Scarlett O'Hara", and The Observer film critic C. A. Lejeune recalled a conversation of the same period in which Leigh "stunned us all" with the assertion that Olivier "won't play Rhett Butler, but I shall play Scarlett O'Hara. Wait and see." Despite her relative inexperience, Leigh was chosen to play Ophelia to Olivier's Hamlet in an Old Vic Theatre production staged at Elsinore, Denmark. Olivier later recalled an incident when her mood rapidly changed as she was preparing to go onstage. Without apparent provocation, she began screaming at him before suddenly becoming silent and staring into space. She was able to perform without mishap, and by the following day she had returned to normal with no recollection of the event. It was the first time Olivier witnessed such behaviour from her. They began living together, as their respective spouses had each refused to grant either of them a divorce. Under the moral standards then enforced by the film industry, their relationship had to be kept from public view. Leigh appeared with Robert Taylor, Lionel Barrymore and Maureen O'Sullivan in A Yank at Oxford (1938), which was the first of her films to receive attention in the United States. During production, she developed a reputation for being difficult and unreasonable, partly because she disliked her secondary role but mainly because her petulant antics seemed to be paying dividends. After dealing with the threat of a lawsuit brought over a frivolous incident, Korda instructed her agent to warn her that her option would not be renewed if her behaviour did not improve. Her next role was in Sidewalks of London, also known as St. Martin's Lane (1938), with Charles Laughton. Olivier had been attempting to broaden his film career. He was not well known in the United States despite his success in Britain, and earlier attempts to introduce him to American audiences had failed. Offered the role of Heathcliff in Samuel Goldwyn's production of Wuthering Heights (1939), he travelled to Hollywood, leaving Leigh in London. Goldwyn and the film's director, William Wyler, offered Leigh the secondary role of Isabella, but she refused, preferring the role of Cathy, which went to Merle Oberon.

1939: "Желмен бірге кеткендер"

Голливуд кеңінен жарияланған іздеу жүргізіп жатқан болатын, Дэвид О. Селзниктың «Желмен бірге кеткендер» (1939) фильмінде Скарлетт О’Хара рөлін ойнауға актриса табу үшін. Дэвид О. Селзник сол айда оның «Англия үстінде от» және «Оксфордтағы америкалық» фильмдеріндегі ойынын көрді және ол өте жақсы деп ойлады, бірақ ол «тыныш британдық» болғандықтан Скарлетт рөліне жарамайды деді. Дегенмен, Ли Оливьермен бірге болу және Дэвид Селзникті өзінің рөлге лайықты екеніне көндіру үшін Лос-Анджелеске сапар шекті. Майрон Селзник те Оливьердің өкілі болды және ол Лимен кездескенде, оның ағасы іздеген қасиеттерге ие екенін сезінді. Аңыз бойынша, Майрон Селзник Ли мен Оливьерді Атланта депосының өртелуі түсіріліп жатқан жерге алып барды және сахнада кездесуді ұйымдастырды, онда ол Лиді кіші ағасына мазақтап: «Эй, гений, Скарлетт О’Харамен таныс» деп таныстырды. Келесі күні Ли Селзникке бір көрініс оқыды, ол режиссер Джордж Кукормен экрандық сынақ ұйымдастырды және әйеліне: «Ол Скарлетт үшін күтпеген кандидат және өте жақсы көрінеді. Біреудің құлағына естімеуіңізді тілеймін: бұл Паулетт Годдард, Жан Артур, Джоан Беннетт және Вивьен Лиге дейін тарылды» деп хат жазды. Режиссер Джордж Кукор келісіп, Лидің «керемет жабайылығын» мақтады. Ол көп ұзамай Скарлетт рөлін алды. Ли үшін түсірілім қиын болды. Кукор жұмыстан босатылып, оның орнына Виктор Флеминг тағайындалды, онымен Ли жиі дауласты. Ол және Оливия де Гавиланд түндері мен демалыс күндері Кукормен жасырын кездесіп, рөлдерін қалай ойнауға болатыны туралы кеңес алды. Ли Кларк Гейблмен, оның әйелі Кароль Ломбардпен және Оливия де Гавиландпен дос болды, бірақ ол Лесли Ховардпен қақтығысты, ол бірнеше эмоционалды сахналарды ойнауға міндетті болды. Кейде Лиге аптасына жеті күн жұмыс істеуге тура келді, көбінесе түнгі уақытта, бұл оның күйзелісін арттырды және ол Нью-Йоркте жұмыс істейтін Оливьерге сағынды. 2006 жылы Оливьердің өмірбаянында келтірілген Оливия де Гавиланд Лиді «Желмен кеткендер» фильмінің түсірілімі кезінде оның маниялық мінез-құлқы туралы айыптаулардан қорғады: «Вивьен өте кәсіби, өте тәртіпті болды. Оның екі үлкен алаңы болды: өте қиын рөлде ең жақсы жұмыс жасау және Нью-Йорктегі Ларриден [Оливьерден] бөлек болу». «Желмен бірге кеткендер» Лиге бірден назар аударды және атақ әкелді, бірақ ол: «Мен кино жұлдызы емеспін, мен актрисамын. Кино жұлдызы болу – жалған өмір, жалған құндылықтар мен жариялылық үшін өмір сүру. Актрисалар ұзақ жылдар бойы өнер көрсетеді және әрқашан ойнауға тамаша рөлдер табылады» деді. Ол сондай-ақ Нью-Йорк кино сыншыларының үздік әйел актер сыйлығын жеңіп алды.

Hollywood was in the midst of a widely publicised search to find an actress to portray Scarlett O'Hara in David O. Selznick's production of Gone with the Wind (1939). David O. Selznick watched her performances that month in Fire Over England and A Yank at Oxford and thought that she was excellent but in no way a possible Scarlett because she was "too British". Leigh travelled to Los Angeles, however, to be with Olivier and to try to convince David Selznick that she was the right person for the part. Myron Selznick also represented Olivier and when he met Leigh, he felt that she possessed the qualities that his brother was searching for. According to legend, Myron Selznick took Leigh and Olivier to the set where the burning of the Atlanta Depot scene was being filmed and stage managed an encounter, where he introduced Leigh, derisively addressing his younger brother, "Hey, genius, meet your Scarlett O'Hara." The following day, Leigh read a scene for Selznick, who organized a screen test with director George Cukor and wrote to his wife, "She's the Scarlett dark horse and looks damn good. Not for anyone's ear but your own: it's narrowed down to Paulette Goddard, Jean Arthur, Joan Bennett and Vivien Leigh". The director, George Cukor, concurred and praised Leigh's "incredible wildness". She secured the role of Scarlett soon after. Filming proved difficult for Leigh. Cukor was dismissed and replaced by Victor Fleming, with whom Leigh frequently quarrelled. She and Olivia de Havilland secretly met with Cukor at night and on weekends for his advice about how they should play their parts. Leigh befriended Clark Gable, his wife Carole Lombard and Olivia de Havilland, but she clashed with Leslie Howard, with whom she was required to play several emotional scenes. Leigh was sometimes required to work seven days a week, often late into the night, which added to her distress, and she missed Olivier, who was working in New York City. Quoted in a 2006 biography of Olivier, Olivia de Havilland defended Leigh against claims of her manic behaviour during the filming of Gone with the Wind: "Vivien was impeccably professional, impeccably disciplined on Gone with the Wind. She had two great concerns: doing her best work in an extremely difficult role and being separated from Larry [Olivier], who was in New York." Gone with the Wind brought Leigh immediate attention and fame, but she was quoted as saying, "I'm not a film star—I'm an actress. Being a film star—just a film star—is such a false life, lived for fake values and for publicity. Actresses go on for a long time and there are always marvellous parts to play." who also won a New York Film Critics Circle Award for Best Actress.

1940-1949: Оливьемен неке және алғашқы ынтымақтастық

1940 жылдың ақпан айында Джилл Эсмонд Лоренс Оливьемен ажырасуға келісті, ал Ли Холман Вивьенмен ажырасуға келісті, бірақ олар Ли өмірінің соңына дейін достық қарым-қатынаста болды. Эсмонд Оливьеден туған ұлы Таркиннің қамқорлығына ие болды. Холманға Лимен туған қызы Сюзанның қамқорлығы берілді. 1940 жылдың 31 тамызында Оливье мен Ли Санта-Барбарадағы Сан-Исидро ранчосында үйленді. Қатысқандар – үй иелері Рональд және Бенита Колман мен куәгерлер, Катарин Хепберн және Гарсон Канин ғана болды. Ли экрандық сынақтан өтті және Оливьемен бірге Альфред Хичкок режиссерлік еткен «Ребекка» фильмінде ойнауға үміттенеді, онда Оливье басты рөлді сомдайтын еді. Дэвид Селзник Лидің экрандық сынағын қарап, «ол шыншылдық, жас және әділдік тұрғысынан дұрыс емес сияқты» деген пікір білдірді. Бұл пікірді Хичкок пен Лидің ұстазы Джордж Кукор да қолдады. Селзник оның Оливье басты рөлде бекітілгенге дейін рөлге құлшыныс танытпағанын байқады, сондықтан ол Джоан Фонтейнды таңдады. Ол оған 1940 жылғы «Гордость и предубеждение» фильмінде Оливьеге қосылуға рұқсат бермеді, ал Гри Гарсон Ли қалаған рөлді ойнады. «Ватерлоо көпірі» (1940) фильмінде Оливье мен Ли ойнауы тиіс еді, бірақ Селзник Оливье орнына Metro Goldwyn Mayer-дің ең танымал актері Роберт Тейлорды қосты. Оның жоғары жарнамасы Голливудтағы оның мәртебесін көрсетті, ал фильм көрермендер мен сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Оливьелер Бродвей сахнасында «Ромео мен Джульетта» қойылымын қойды. Нью-Йорк баспасөздері Оливье мен Ли қарым-қатынасының басталуындағы зинақорлықты жариялады және олардың соғысқа көмектесу үшін Ұлыбританияға қайтып оралмауына қатысты этикалық мәселелерді көтерді. Сыншылар «Ромео мен Джульетта» туралы теріс пікір білдірді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің редакторы Брукс Аткинсон: «Ли ханым мен Оливье мырза әдемі болғанымен, өз рөлдерін жақсы орындамайды» деп жазды. Кінә көбінесе Оливьеге таңылды, бірақ Ли де сынға ұшырады, Бернард Гребаниер оның «дауысының жұқа, дүкенші қызға тән сапасы» туралы айтты. Бұл жұбайлық тарап жобаға 40 000 доллар салып, барлық жинақтарын инвестициялады, ал сәтсіздік олар үшін қаржылық апатқа айналды. Оливьелер «That Hamilton Woman» (1941) фильмін түсірді, онда Оливье Горацио Нельсон, ал Ли Эмма Хамильтон рөлінде ойнады. Америка Құрама Штаттары соғысқа әлі кірмегендіктен, бұл фильм американдық көрермендер арасында британдықтарға деген ықыласты ояту мақсатында түсірілген Голливуд фильмдерінің бірі болды. Фильм АҚШ-та танымал болды және Кеңес Одағында үлкен жетістікке жетті. Уинстон Черчилль Франклин Рузвельт қатысқан көрсетілім ұйымдастырды, соңында топқа былай деді: «Мырзалар, мен бұл фильм сіздерді қызықтырады деп ойладым, ол сіздер қатысқан оқиғаларға ұқсас үлкен оқиғаларды көрсетеді». Оливьелер Черчилльдің сүйіктілері болып қалды, өмірінің соңына дейін оның шақыруымен кештерге және басқа да шараларға қатысты. Ли туралы ол: «Жұбиға, ол керемет» деген пікір білдірді. Оливьелер 1943 жылдың наурыз айында Ұлыбританияға оралды, ал Ли сол жылы аймақтағы қарулы күштерге арналған ревюдің бөлігі ретінде Солтүстік Африканы аралады. Ол соғысқа көмектесу үшін ерікті болып жұмыс істеу үшін аптасына 5000 доллар тұратын студиялық келісімшарттан бас тартқаны хабарланды. 1944 жылы оның сол өкпесінде туберкулез анықталды және ол бірнеше апта ауруханада жатты, содан кейін жазылғандай болды. Ли «Цезарь мен Клеопатра» (1945) фильмін түсіріп жатқанда жүкті екенін біліп, түсік жасады. Ли уақытша терең депрессияға түсті, оның ең төменгі шегіне жеткенде, ол жерге құлап, истерикалық жылап, қиқымдады. Бұл биполярлық бұзылудың алғашқы үлкен шабуылы болды. Оливье кейінірек бірнеше күнге созылған гиперактивтілік, содан кейін депрессия және жарылғыш шабуылдың белгілерін байқады, содан кейін Ли оқиғаны есіне алмай, қатты ұялып, өкінді. Дәрігердің рұқсатымен Ли 1946 жылы актерлік өнерді қайта бастады, ол Лондонда Торнтон Уайлдердің «Біздің теріміздің қабығы» қойылымында табысты ойнады; бірақ оның осы кезеңдегі фильмдері, «Цезарь мен Клеопатра» (1945) және «Анна Каренина» (1948) үлкен коммерциялық табысқа жете алмады. Бұл кезеңдегі барлық британдық фильмдерге Голливудтың британдық фильмдерді бойкоттауы кері әсер етті. 1947 жылы Оливье рыцарь атағына ие болды және Ли оны Букингем сарайына ертіп барды. Ол леди Оливье атанды. Ажырасқаннан кейін, рыцарьтың әйеліне берілетін дәрежеге сәйкес, ол Вивьен, леди Оливье ретінде танылды. 1948 жылы Оливье Old Vic Theatre директорының кеңесіне кірді, ол және Ли театрға қаражат жинау үшін Австралия мен Жаңа Зеландияға алты айлық турға шықты. Оливье «Ричард III» басты рөлінде ойнады, сондай-ақ Лимен бірге «The School for Scandal» және «Біздің теріміздің қабығы» қойылымдарында өнер көрсетті. Тур үлкен жетістікке жетті, және Ли ұсынылған рөлдерді орындау үшін шаршағандықтан, бір аптаға оның дублерімен ауыстырылды, бірақ ол әдетте оған қойылған талаптарға төтеп берді, Оливье оның «баспасөзді әдемілеу» қабілетін атап өтті. Компания мүшелері кейінірек жұбайлар арасындағы көптеген дау-жанжалды еске алды, өйткені Оливье тур кезінде оған қойылған талаптардан наразы болды. Ең қызықты жанжал Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласында болды, Лидің аяқ киімдері табылмай, ол сахнаға оларсыз шығудан бас тартты. Оливье оған қарапайым тілде айғайлап, бетінен ұрып, қатты қиналып, оның осылайша жазалауын көрген Ли оған жауап ретінде соққы берді. Содан кейін ол қарызға алынған туфлилермен сахнаға шықты және бірнеше секунд ішінде «жасын сүртіп, сахнада жарқын күлімдеді». Турдың соңында екеуі де шаршап, ауырған. Оливье журналистке: «Сіз білмеуіңіз мүмкін, бірақ сіз өлі денелермен сөйлесіп тұрсыз» деді. Кейін ол «Австралияда Вивьенді жоғалттым» деген пікір білдірді. Турдың сәттілігі Оливьелерді алғашқы рет Вест-Эндте бірге өнер көрсетуге ынталандырды, олар бірге ойнаған рөлдерді қоса, Лидің тілегі бойынша трагедияда ойнауға ниеттенген «Антигона» қойылымын қосты.

In February 1940, Jill Esmond agreed to divorce Laurence Olivier, and Leigh Holman agreed to divorce Vivien, although they maintained a strong friendship for the rest of Leigh's life. Esmond was granted custody of Tarquin, her son with Olivier. Holman was granted custody of Suzanne, his daughter with Leigh. On 31 August 1940, Olivier and Leigh were married at the San Ysidro Ranch in Santa Barbara, California, in a ceremony attended only by their hosts, Ronald and Benita Colman and witnesses, Katharine Hepburn and Garson Kanin. Leigh had made a screen test and hoped to co star with Olivier in Rebecca, which was to be directed by Alfred Hitchcock with Olivier in the leading role. After viewing Leigh's screen test, David Selznick noted that "she doesn't seem right as to sincerity or age or innocence", a view shared by Hitchcock and Leigh's mentor, George Cukor. Selznick observed that she had shown no enthusiasm for the part until Olivier had been confirmed as the lead actor, so he cast Joan Fontaine. He refused to allow her to join Olivier in Pride and Prejudice (1940), and Greer Garson played the role Leigh had wanted for herself. Waterloo Bridge (1940) was to have starred Olivier and Leigh; however, Selznick replaced Olivier with Robert Taylor, then at the peak of his success as one of Metro Goldwyn Mayer's most popular male stars. Her top billing reflected her status in Hollywood, and the film was popular with audiences and critics. The Oliviers mounted a stage production of Romeo and Juliet for Broadway. The New York press publicised the adulterous nature of the beginning of Olivier and Leigh's relationship and questioned their ethics in not returning to the UK to help with the war effort. Critics were hostile in their assessment of Romeo and Juliet. Brooks Atkinson for The New York Times wrote: "Although Miss Leigh and Mr. Olivier are handsome young people, they hardly act their parts at all." While most of the blame was attributed to Olivier's acting and direction, Leigh was also criticised, with Bernard Grebanier commenting on the "thin, shopgirl quality of Miss Leigh's voice". The couple had invested almost all of their combined savings of $40,000 in the project, and the failure was a financial disaster for them. The Oliviers filmed That Hamilton Woman (1941) with Olivier as Horatio Nelson and Leigh as Emma Hamilton. With the United States not yet having entered the war, it was one of several Hollywood films made with the aim of arousing a pro British sentiment among American audiences. The film was popular in the United States and an outstanding success in the Soviet Union. Winston Churchill arranged a screening for a party that included Franklin D. Roosevelt and, on its conclusion, addressed the group, saying, "Gentlemen, I thought this film would interest you, showing great events similar to those in which you have just been taking part." The Oliviers remained favourites of Churchill, attending dinners and occasions at his request for the rest of his life; and, of Leigh, he was quoted as saying, "By Jove, she's a clinker." The Oliviers returned to Britain in March 1943, and Leigh toured through North Africa that same year as part of a revue for the armed forces stationed in the region. She reportedly turned down a studio contract worth $5,000 a week in order to volunteer as part of the war effort. In 1944, she was diagnosed as having tuberculosis in her left lung and spent several weeks in hospital before appearing to have recovered. Leigh was filming Caesar and Cleopatra (1945) when she discovered she was pregnant, then had a miscarriage. Leigh temporarily fell into a deep depression that hit its low point with her falling to the floor, sobbing in an hysterical fit. This was the first of many major bipolar disorder breakdowns. Olivier later came to recognise the symptoms of an impending episode—several days of hyperactivity followed by a period of depression and an explosive breakdown, after which Leigh would have no memory of the event, but would be acutely embarrassed and remorseful. With her doctor's approval, Leigh was well enough to resume acting in 1946, starring in a successful London production of Thornton Wilder's The Skin of Our Teeth; but her films of this period, Caesar and Cleopatra (1945) and Anna Karenina (1948), were not great commercial successes. All British films in this period were adversely affected by a Hollywood boycott of British films. In 1947, Olivier was knighted and Leigh accompanied him to Buckingham Palace for the investiture. She became Lady Olivier. After their divorce, according to the style granted to the divorced wife of a knight, she became known socially as Vivien, Lady Olivier. By 1948, Olivier was on the board of directors for the Old Vic Theatre, and he and Leigh embarked on a six month tour of Australia and New Zealand to raise funds for the theatre. Olivier played the lead in Richard III and also performed with Leigh in The School for Scandal and The Skin of Our Teeth. The tour was an outstanding success and, although Leigh was plagued with insomnia and allowed her understudy to replace her for a week while she was ill, she generally withstood the demands placed upon her, with Olivier noting her ability to "charm the press". Members of the company later recalled several quarrels between the couple as Olivier was increasingly resentful of the demands placed on him during the tour. The most dramatic altercation occurred in Christchurch, New Zealand, when her shoes were not found and Leigh refused to go onstage without them. Olivier screamed an obscenity at her and slapped her face, and a devastated Leigh slapped him in return, dismayed that he would hit her publicly. Subsequently, she made her way to the stage in borrowed pumps, and in seconds, had "dried her tears and smiled brightly onstage". By the end of the tour, both were exhausted and ill. Olivier told a journalist, "You may not know it, but you are talking to a couple of walking corpses." Later, he would observe that he "lost Vivien" in Australia. The success of the tour encouraged the Oliviers to make their first West End appearance together, performing the same works with one addition, Antigone, included at Leigh's insistence because she wished to play a role in a tragedy.

1949-1951 жж.: "Жұмбақ есімді трамвай" драмалық және кинолық рөлдері

Ли одан кейін Теннеси Уильямстың «Жұмбақ есімді трамвай» драмасының Вест-Энд сахналық қойылымында Бланш Дюбуа рөлін іздеді және Уильямс пен пьесаның продюсері Айрин Мейер Селзник оны «Скандал мектебі» мен «Антигона» пьесаларындағы ойынынан кейін ойнатуға шешім қабылдады; Оливье режиссерлік жұмыстың орындалуын қадағалауға келісті. Пьесада зорлау көрінісі, сондай-ақ еркектердің расмиліксіз қарым-қатынасы мен гомосексуализмге сілтемелер болды, сондықтан ол дау тудыруы мүмкін еді; оның қолайлылығы туралы БАҚ-тағы пікірталас Лидің алаңдауын күшейтті. Дегенмен, ол бұл туындының маңыздылығына сенді. 1949 жылдың қазан айында Вест-Эндте «Трамвай» қойылымы ашылғанда, Дж. Б. Пристли пьесаны және Лидің ойынын сынады, ал сахналық өнерді жиі сынға түсіретін Кеннет Тайнан Лидің британдық актерлердің «сахнада тиімді эмоциялар білдіру үшін тым әдепті» болғандықтан дұрыс таңдалмағанын айтты. Оливье мен Лидің көңілі қалды, себебі пьесаның коммерциялық табысының бір бөлігі көрермендердің олардың ойынша, ашық көріністерге толы оқиғаны көруге келгеніне байланысты болды, ал олар грек трагедиясын көрсетуді жоспарлаған еді. Пьесаның сондай-ақ, Ноэль Ковард сияқты, Лиді «керемет» деп сипаттаған жақтастары болды. 326 қойылымнан кейін Ли рөлінен бас тартты және жақын арада фильмдегі нұсқасында Бланш Дюбуа рөлін қайта ойнауға шақырылды. «Жұмбақ есімді трамвай» үшін 100 000 доллар гонорар алған Ли 1951 жылы ең көп ақы төленген британдық актриса атанды; оның серіктесі Марлон Брандо Стэнли Ковальски рөлі үшін 75 000 доллар алды. Казан бастапқыда Джессика Тэндиді, содан кейін Оливия де Хэвиллендті Лиден артық көрген, бірақ ол Лондон сахнасында Бланш рөлінде сәтті болғанын білді. Кейін ол оны актриса ретінде жоғары бағаламағанын, «оның таланты шағын» деп есептегенін айтты. Алайда, жұмыс барысында ол «мен таныған актрисалардың арасындағы ең зор жетістікке ұмтылысын» көрді. Егер ол өнерін жақсартуға көмектесетініне сенсе, сынған шыны үстінен жүгіріп өтер еді. Ли үшін бұл рөл қиын болды және ол Лос-Анджелес Таймс газетіне: «Мен Бланш Дюбуа театрында тоғыз ай болдым. Енді ол менің үстемдігімде» деді. Оливье оны Голливудқа қатарласып, Уильям Уайлердің «Кэрри» (1952) фильмінде Дженнифер Джонспен бірге ойнады. Лидің «Жұмбақ есімді трамвайдағы» рөлі мақтауға ие болды, сондай-ақ екінші рет «Үздік актриса» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын, британдық кино және телеарна академиясының (BAFTA) «Үздік британдық актриса» сыйлығын және Нью-Йорк киносыншыларының «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. Теннеси Уильямс Лидің рөлге «мен ойлағанның бәрін және мен ешқашан армандамаған нәрсені» әкелгенін айтты. Лидің өзі кейіпкермен байланысына қатысты аралас сезімдерде болды; кейінірек ол Бланш Дюбуа рөлін ойнаудың «мені ақымақтыққа итергенін» айтты.

Leigh next sought the role of Blanche DuBois in the West End stage production of Tennessee Williams's A Streetcar Named Desire and was cast after Williams and the play's producer Irene Mayer Selznick saw her in The School for Scandal and Antigone; Olivier was contracted to direct. The play contained a rape scene and references to promiscuity and homosexuality, and was destined to be controversial; the media discussion about its suitability added to Leigh's anxiety. Nevertheless, she believed strongly in the importance of the work. When the West End production of Streetcar opened in October 1949, J. B. Priestley denounced the play and Leigh's performance; and the critic Kenneth Tynan, who was to make a habit of dismissing her stage performances, commented that Leigh was badly miscast because British actors were "too well bred to emote effectively on stage". Olivier and Leigh were chagrined that part of the commercial success of the play lay in audience members attending to see what they believed would be a salacious story, rather than the Greek tragedy that they envisioned. The play also had strong supporters, among them Noël Coward, who described Leigh as "magnificent". After 326 performances, Leigh finished her run, and she was soon assigned to reprise her role as Blanche DuBois in the film version of the play. efn|Leigh's fee of $100,000 for A Streetcar Named Desire made her the highest paid British actress in 1951; her costar, Marlon Brando, was paid $75,000 for his role as Stanley Kowalski. Kazan had favoured Jessica Tandy and later, Olivia de Havilland over Leigh, but knew she had been a success on the London stage as Blanche. He later commented that he did not hold her in high regard as an actress, believing that "she had a small talent." As work progressed, however, he became "full of admiration" for "the greatest determination to excel of any actress I've known. She'd have crawled over broken glass if she thought it would help her performance." Leigh found the role gruelling and commented to the Los Angeles Times, "I had nine months in the theatre of Blanche DuBois. Now she's in command of me." Olivier accompanied her to Hollywood where he was to co star with Jennifer Jones in William Wyler's Carrie (1952). Leigh's performance in A Streetcar Named Desire won glowing reviews, as well as a second Academy Award for Best Actress, a British Academy of Film and Television Arts (BAFTA) Award for Best British Actress, and a New York Film Critics Circle Award for Best Actress. Tennessee Williams commented that Leigh brought to the role "everything that I intended, and much that I had never dreamed of". Leigh herself had mixed feelings about her association with the character; in later years, she said that playing Blanche DuBois "tipped me over into madness".

1951-1960: Психикалық аурумен күресу

1951 жылы Лондонда Ли мен Лоренс Оливье Клеопатра туралы екі пьесаны қойды: Уильям Шекспирдің «Антоний мен Клеопатра» және Джордж Бернард Шоудың «Цезарь мен Клеопатра». Олар әр түнді басқа пьесамен ауыстырып, жақсы пікірлерге ие болды. 1952 жылы олар қойылымдарды Нью-Йоркке алып барды, онда Зигфелд театрында бір маусым өнер көрсетті. Сын-пикирлер де жағымды болды, бірақ киносыншы Кеннет Тайнан Лидің таланты орташа екенін және Оливье оның өзінен құрбандық етуге мәжбүр болғанын айтып, оларды ашуландырды. Тайнанның сөзі тағы бір құлдырауға жақын болды; сәтсіздіктен қорқып, ұлылыққа жетуді қалаған Ли оның пікірлеріне ден қойып, басқа сыншылардың жағымды пікірлерін елемеді. 1953 жылдың қаңтарында Ли Питер Финчпен бірге «Филдер жүрісін» түсіру үшін Цейлонға сапарлады. Түсірілім басталғаннан кейін көп ұзамай ол нервтік күйзеліске ұшырады, соның салдарынан Paramount Pictures оны Элизабет Тейлормен алмастырды. Оливье оны Ұлыбританиядағы үйіне қайтарды, онда Ли оған Финчті сүйетінін және онымен қарым-қатынаста болғанын айтты. Бірнеше ай бойы ол бірте-бірте қалпына келді. Осы оқиғаның нәтижесінде Оливьерлердің достары оның проблемалары туралы білді. Дэвид Нивен оның «өте, өте ақылдан асып кеткенін» айтты. Ноэль Ковард күнделігінде «1948 жылдан бері жағдай нашарлап келе жатқанына» таң қалды. Лидің Финчпен романтикалық қарым-қатынасы 1948 жылы басталды және бірнеше жыл бойы жалғасып, оның психикалық денсаулығы нашарлаған кезде аяқталды. 1953 жылы Ли Оливьемен бірге «Ұйқыдағы ханзада» ролін ойнауға жеткілікті күш жинады, ал 1955 жылы олар Стратфорд-на-Авонда Шекспирдің «Түркізінші түнде», «Макбет» және «Титус Андроник» пьесаларын қойды. Олар залды толып тұрған көрермендерге ойнады және көбінесе жақсы пікірлер алды, Лидің денсаулығы тұрақты болып көрінді. Джон Гильгуд «Түркізінші түнде» пьесасын қойып, «бәлкім, мен әлі де сол құдайлық пьесаны жақсы нәрсеге айналдыра аламын, әсіресе егер ол маған оның кішкентай ханымды (өзінен ақылды, бірақ туған актриса емес) қорқыныш пен қауіпсіздігінен шығаруға мүмкіндік берсе. Ол өте сенімді, ал ол мүлдем батыл емес және өзінің шеберлігін асырып жіберуден қорқады» деді. 1955 жылы Ли Анатоль Литвактың «Құрқыр көк теңіз» фильмінде түсті; Кеннет Мор фильм түсіру кезінде Лимен химиясы нашар екенін сезінді. 1956 жылы Ли Ноэль Ковардтың «Оңтүстік теңіздің бұрышы» пьесасында басты рөлді ойнады, бірақ жүкті болғаннан кейін өндірістен бас тартты. Бірнеше аптадан кейін ол түсік жасатып, бірнеше ай бойы депрессияға түсті. Ол Оливьеге «Титус Андроник» пьесасымен Еуропалық турнеге қосылды, бірақ турне Лидің Оливьеге және труппаның басқа мүшелеріне қарсы жиі шабуылдарымен бұзылды. Лондонға оралғаннан кейін, оның бұрынғы күйеуі Ли Холман, оған әлі де күшті әсер ете алатын, Оливьерлермен бірге тұрып, оны тыныштандыруға көмектесті. 1959 жылы ол Ноэль Ковардтың «Лулуға қарау!» комедиясында сәттілікке жеткенде, The Times газетінде жұмыс істейтін сыншы оны «әдемі, тартымды және шыншыл, ол кез келген жағдайдың шебері» деп сипаттады. Некелері аяқталғанын ескере отырып, Ли 1960 жылы актер Джек Меривалмен қарым-қатынас бастады, ол Лидің медициналық жағдайынан хабардар болды және Оливьеге оны күтіп алатынына уәде берді. Сол жылы олар Оливьемен ажырасып, Оливье көп ұзамай актриса Джоан Плоурайтке үйленді. Өзінің өмірбаянында Оливье Лидің ауруынан туған жылдардағы қиындықтар туралы былай деді: «Ол өте зұлым монстрмен, маниактық депрессиямен, өлімге әкелетін, үнемі қатайған спиральдармен күресіп, өзінің ерекше ақыл-ойынан тысдығын сақтады. Оның шын психикалық жағдайын менден басқа барлық адамнан жасыру қабілеті, ол үшін мен оған көмектесе алмаймын деп күтуге болмайды». Оның бірінші күйеуі Ли Холман да онымен көп уақыт өткізді. Меривал оны 1961 жылдың шілдесінен 1962 жылдың мамырына дейін Австралия, Жаңа Зеландия және Латын Америкасы бойынша гастрольдік сапарға алып жүрді, және Ли Оливьемен назар аудармай-ақ жағымды пікірлерге ие болды. Депрессиялық сезімдерге қарамастан, ол театр саласында жұмыс істеуді жалғастырды және 1963 жылы «Товарих» ролі үшін Музыкалық фильмдегі ең үздік әйел актер сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ «Миссис Стоунның римдік көктемі» (1961) және «Ақымақтардың кемесі» (1965) фильмдерінде де түсті. Лидің «Ақымақтардың кемесі» фильміндегі соңғы түсірілімі бір мезгілде жеңіске жетіп, оның ауруының тамырын қағып жатқандығын көрсетті. Фильмге түскен продюсер және режиссер Стэнли Крамер Лидің түсірілімге қатысуын жоспарлаған, бірақ бастапқыда оның осал психикалық және физикалық жағдайынан хабарсыз болған. Кейін оның жұмысын еске алғанда, Крамер оның қиын рөлді ойнауға батылдығын еске алды: «Ол ауру болды, ал фильмді түсіруге батылдығы, оны түсіруге батылдығы – сенуге келмейтін нәрсе». Лидің ойыны паранойямен толы болды және басқа актерлермен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін шабуылдарға әкелді, бірақ Симон Синьоре және Ли Марвин оған мейіріммен және түсініктікпен қарады. Бір ерекше жағдайда зорлау көрінесінде, Ли қатты ызаланып, Марвинды тікұшақ етіп, оның бетіне із қалдырды. Ли «Ақымақтардың кемесіндегі» басты рөл үшін L'Étoile de Cristal сыйлығын жеңіп алды. Оның қазасы 8 шілдеде жарияланды, және орталық Лондондағы барлық театрлардың шамдары бір сағатқа сөндірілді. Лидің католик қызметі Лондондағы Сент-Мэри шіркеуінде, Кадоган көшесінде өтті. Оның қоштасу рәсіміне британдық сахна мен экранның көрнекті тұлғалары қатысты. Оның өсиетіне сәйкес, Ли Голдерс Грин крематориында өртеліп, оның күлі Англияның Шығыс Сассекстегі Блэкбойс маңындағы Тикераж Миллдегі көлге шашылды. Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінде еске алу рәсімі өтті, соңғы құрмет сөзді Джон Гильгуд оқыды. 1968 жылы Ли АҚШ-та «Оңтүстік Калифорния университеті кітапханаларының достары» ұйымымен марапатталған алғашқы актриса болды. Салтанатты шара еске алу рәсімі ретінде өткізілді, оның фильмдерінен үзінділер көрсетілді және Джордж Кукор сияқты әріптестерінен құрмет сөздер айтылды, ол Лидің «Желмен кеткендер» фильміне түсірілген сынақтарын көрсетті, бұл сынақтар 30 жылдан бері алғаш рет көрсетілді.

In 1951 in London, Leigh and Laurence Olivier performed two plays about Cleopatra, William Shakespeare's Antony and Cleopatra and George Bernard Shaw's Caesar and Cleopatra, alternating the play each night and winning good reviews. They took the productions to New York, where they performed a season at the Ziegfeld Theatre into 1952. The reviews there were also mostly positive, but film critic Kenneth Tynan angered them when he suggested that Leigh's was a mediocre talent that forced Olivier to compromise his own. Tynan's diatribe almost precipitated another collapse; Leigh, terrified of failure and intent on achieving greatness, dwelt on his comments and ignored the positive reviews of other critics. In January 1953, Leigh travelled to Ceylon to film Elephant Walk with Peter Finch. Shortly after filming commenced, she had a nervous breakdown and Paramount Pictures replaced her with Elizabeth Taylor. Olivier returned her to their home in Britain, where, between periods of incoherence, Leigh told him she was in love with Finch and had been having an affair with him. Over a period of several months, she gradually recovered. As a result of this episode, many of the Oliviers' friends learned of her problems. David Niven said she had been "quite, quite mad". Noël Coward expressed surprise in his diary that "things had been bad and getting worse since 1948 or thereabouts". Leigh's romantic relationship with Finch began in 1948, and waxed and waned for several years, ultimately flickering out as her mental condition deteriorated. Also in 1953, Leigh recovered sufficiently to play The Sleeping Prince with Olivier, and in 1955 they performed a season at Stratford upon Avon in Shakespeare's Twelfth Night, Macbeth and Titus Andronicus. They played to capacity houses and attracted generally good reviews, Leigh's health seemingly stable. John Gielgud directed Twelfth Night and wrote, " perhaps I will still make a good thing of that divine play, especially if he will let me pull her little ladyship (who is brainier than he but not a born actress) out of her timidity and safeness. He dares too confidently but she hardly dares at all and is terrified of overreaching her technique and doing anything that she has not killed the spontaneity of by overpractice." In 1955, Leigh starred in Anatole Litvak's film The Deep Blue Sea; co star Kenneth More felt he had poor chemistry with Leigh during the filming. In 1956, Leigh took the lead role in the Noël Coward play South Sea Bubble, but withdrew from the production when she became pregnant. Several weeks later, she miscarried and entered a period of depression that lasted for months. She joined Olivier for a European tour of Titus Andronicus, but the tour was marred by Leigh's frequent outbursts against Olivier and other members of the company. After their return to London, her former husband, Leigh Holman, who could still exert a strong influence on her, stayed with the Oliviers and helped calm her. In 1959, when she achieved a success with the Noël Coward comedy Look After Lulu!, a critic working for The Times described her as "beautiful, delectably cool and matter of fact, she is mistress of every situation". Considering her marriage to be over, Leigh began a relationship with actor Jack Merivale in 1960, who knew of Leigh's medical condition and assured Olivier that he would care for her. That same year, she and Olivier divorced and Olivier soon married actress Joan Plowright. In his autobiography, Olivier discussed the years of strain they had experienced because of Leigh's illness: "Throughout her possession by that uncannily evil monster, manic depression, with its deadly ever tightening spirals, she retained her own individual canniness—an ability to disguise her true mental condition from almost all except me, for whom she could hardly be expected to take the trouble." Her first husband Leigh Holman also spent considerable time with her. Merivale joined her for a tour of Australia, New Zealand and Latin America that lasted from July 1961 until May 1962, and Leigh enjoyed positive reviews without sharing the spotlight with Olivier. Though she was still beset by bouts of depression, she continued to work in the theatre and, in 1963, won a Tony Award for Best Actress in a Musical for her role in Tovarich. She also appeared in the films The Roman Spring of Mrs. Stone (1961) and Ship of Fools (1965). Leigh's last screen appearance in Ship of Fools was both a triumph and emblematic of her illnesses that were taking root. Producer and director Stanley Kramer, who ended up with the film, planned to star Leigh but was initially unaware of her fragile mental and physical state. Later recounting her work, Kramer remembered her courage in taking on the difficult role, "She was ill, and the courage to go ahead, the courage to make the film—was almost unbelievable." Leigh's performance was tinged by paranoia and resulted in outbursts that marred her relationship with other actors, although both Simone Signoret and Lee Marvin were sympathetic and understanding. In one unusual instance during the attempted rape scene, Leigh became distraught and hit Marvin so hard with a spiked shoe that it marked his face. Leigh won the L'Étoile de Cristal for her performance in a leading role in Ship of Fools. Her death was publicly announced on 8 July, and the lights of every theatre in central London were extinguished for an hour. A Catholic service for Leigh was held at St. Mary's Church, Cadogan Street, London. Her funeral was attended by the luminaries of British stage and screen. According to the provisions of her will, Leigh was cremated at the Golders Green Crematorium and her ashes were scattered on the lake at her summer home, Tickerage Mill, near Blackboys, East Sussex, England. A memorial service was held at St Martin in the Fields, with a final tribute read by John Gielgud. In 1968, Leigh became the first actress honoured in the United States by "The Friends of the Libraries at the University of Southern California". The ceremony was conducted as a memorial service, with selections from her films shown and tributes provided by such associates as George Cukor, who screened the tests that Leigh had made for Gone with the Wind, the first time the screen tests had been seen in 30 years.

Мұра

Ли заманының ең әдемі актрисаларының бірі саналды, режиссерлері оның көптеген фильмдерінде осыны ескерді. Оны актриса ретінде танылуына сұлулығы кедергі болды деп ойлағанын сұрағанда ол: "Адамдар егер сен лайықты көрінсең, актерлік өнерге қабілетсізсің деп ойлайды, ал мен актерлік өнерге ғана қызығам, сондықтан сұлулық үлкен кемшілік болуы мүмкін, егер ойнайтын рөлге ұқсағың келсе, ол міндетті түрде өзіңе ұқсамайды". Лоуренс Оливье сыншылардың "оның керемет сұлулығына әсер етіп, бағаларын бұрмаламауларын" тіледі. Гарсон Канин олардың пікірін бөлісіп, Лиді "көп жағдайда сұлулығы оның актерлік жетістіктерін жасыратын әдемі әйел" деп сипаттады. "Керемет сұлулар сирек керемет актрисалар болады, себебі оларға мұндай қажеттілік болмайды. Вивьен ерекше еді: амбициялы, табанды, адал, көбінесе шабыттандыратын". Ли өзінің шеберлігін жетілдіру және қабілеттеріне қатысты пікірлерді сейілту үшін "мүмкіндігінше көп түрлі рөлдерді" ойнағанын түсіндірді. Ол комедияны драмадан гөрі ойнау қиын деп санайды, себебі ол нақты уақытты талап етеді және актерлік дайындықтың бір бөлігі ретінде комедияға көбірек мән беру керек деп айтты. Мансабының соңында, Ноэль Ковардтың комедияларынан Шекспирдің трагедияларына дейін, ол: "Адамдарды күлдіруге қарағанда жылату оңайырақ" деп атап өтті. Оның атақ-даңқы артып, ол "Time" журналының мұқабасында Скарлетт ретінде пайда болды. 1969 жылы сыншы Эндрю Саррис фильмнің табысының басты себебі Лидің "шабыттандырған актерлік таңдауы" болғанын айтты, ал 1998 жылы "ол біздің санамызда және естеліктерімізде статикалық емес, динамикалық күш ретінде сақталады" деп жазды. Кинотарихшы және сыншы Леонард Мальтин фильмді барлық уақыттағы ең ұлы туындылардың бірі деп сипаттап, 1998 жылы Лидің рөлін "тамаша орындағанын" жазды. Оның Вест-Эндтегі "Жұмбақ есімді трамвай" қойылымы, театр сыншысы Филис Хартноллдың пікірінше, "актриса ретінде бұрынғыдан да зор күш-қуатын көрсетуінің дәлелі" болды, бұл оның британдық театрдың ең үздік актрисаларының бірі саналуына себеп болды. Кейінгі фильм нұсқасын талқылап, Паулин Кейл Ли мен Марлон Брандоның "фильмге түсірілген ең керемет екі ойналым" көрсеткенін және Лидің ойнағаны "нағыз қорқыныш пен аяушылықты тудыратын сирек ойналымдардың бірі" екенін жазды. Оның ең үлкен сыншысы Кеннет Тинан 1955 жылы Оливьемен бірге "Тит Андроник" қойылымындағы Лидің ойнағанын сынай келе, "ерінің денесінде зорлануға дайын екенін естігенде, көбік резеңкеге қарағанда аздап ашуланғандай көрінеді" деп қысым жасады. Ол сондай-ақ 1955 жылы Леди Макбет рөлін қайта орындауын сынға алды, оның ойнағаны мағынасыз және рөлге қажетті ашудың жетіспейтінін айтты. Бірақ, ол қайтыс болғаннан кейін Тинан пікірін өзгертіп, бұрынғы сын-пікірін "өзінің жасаған ең үлкен қателіктерінің бірі" деп сипаттады. Ол Лидің интерпретациясы, онда Леди Макбет Макбетті баурап алу үшін жыныстық тартымдылығын пайдаланады, "әдеттегі шайқас балтасынан" кейіпкерді бейнелеуден гөрі көбірек түсінікті екенін сендірді. 1983 жылы Кеннет Тинанның жесірі күйеуінің Лиге қарсы өшпенділік науқанын "толыққанды қажетсіз" деп бағалады. Оливье оны қызғаныш деп есептеді, бірақ Ли оның пікірлеріне қатты әсер етті. 1969 жылы Лондонның Ковент-Гардендегі Сент-Полс актёрлер шіркеуіне Лиге арналған тақташа орнатылды. 1985 жылы оның суреті Ұлыбританияның пошта маркаларының сериясына енді, сонымен қатар сэр Альфред Хичкок, сэр Чарли Чаплин, Питер Селлерс және Дэвид Нивен "Британдық кино жылы" мерекесіне қатысты. 1996 жылғы сәуірде ол "Centenary of Cinema" маркалық сериясында (сэр Лоуренс Оливьемен бірге) пайда болды, ал 2013 жылғы сәуірде оның туғанына 100 жыл толуын атап өтуге арналған тағы бір серияға енді. 1999 жылы Лондондағы Британ кітапханасы Оливьеге тиесілі қағаздарды сатып алды. "Лоуренс Оливье мұрағаты" деп аталатын жинақта Лидің көптеген жеке қағаздары, оның ішінде Оливьеге жазған көптеген хаттары бар. Лидің хаттары, фотосуреттері, келісімшарттары мен күнделіктері оның қызы, миссис Сюзан Фарингтонға тиесілі. 1994 жылы Австралияның Ұлттық кітапханасы "L & V O" монограммасы бар және Оливьелерге тиесілі деп саналатын фотоальбомды сатып алды, онда 1948 жылы Австралияда болған сапарында түсірілген жұптың 573 фотосуреті бар. Қазір ол Австралиядағы сахналық өнер тарихының бір бөлігі ретінде сақталады. 2013 жылы Лидің хаттары, күнделіктері, фотосуреттері, кино және театр сценарийлеріне қосымша жазбалары мен көптеген марапаттары Лондонның Виктория және Альберт мұражайына қосылды. Сондай-ақ 2013 жылы Ли Корольдық поштаның "Ұлы британдықтар" мерекелік маркалық сериясына енген он адамның қатарында болды.

Leigh was considered to be one of the most beautiful actresses of her day, and her directors emphasised this in most of her films. When asked if she believed her beauty had been an impediment to being taken seriously as an actress, she said, "People think that if you look fairly reasonable, you can't possibly act, and as I only care about acting, I think beauty can be a great handicap, if you really want to look like the part you're playing, which isn't necessarily like you." and Laurence Olivier said that critics should "give her credit for being an actress and not go on forever letting their judgments be distorted by her great beauty." Garson Kanin shared their viewpoint and described Leigh as "a stunner whose ravishing beauty often tended to obscure her staggering achievements as an actress. Great beauties are infrequently great actresses—simply because they don't need to be. Vivien was different; ambitious, persevering, serious, often inspired." Leigh explained that she played "as many different parts as possible" in an attempt to learn her craft and to dispel prejudice about her abilities. She believed that comedy was more difficult to play than drama because it required more precise timing and said that more emphasis should be placed upon comedy as part of an actor's training. Nearing the end of her career, which ranged from Noël Coward comedies to Shakespearean tragedies, she observed, "It's much easier to make people cry than to make them laugh." and as her fame escalated, she was featured on the cover of Time magazine as Scarlett. In 1969, critic Andrew Sarris commented that the success of the film had been largely due to "the inspired casting" of Leigh, and in 1998, wrote that "she lives in our minds and memories as a dynamic force rather than as a static presence". Film historian and critic Leonard Maltin described the film as one of the all time greats, writing in 1998 that Leigh "brilliantly played" her role. Her performance in the West End production of A Streetcar Named Desire, described by the theatre writer Phyllis Hartnoll as "proof of greater powers as an actress than she had hitherto shown", led to a lengthy period during which she was considered one of the finest actresses in British theatre. Discussing the subsequent film version, Pauline Kael wrote that Leigh and Marlon Brando gave "two of the greatest performances ever put on film" and that Leigh's was "one of those rare performances that can truly be said to evoke both fear and pity." Her greatest critic was Kenneth Tynan who ridiculed Leigh's performance opposite Olivier in the 1955 production of Titus Andronicus, commenting that she "receives the news that she is about to be ravished on her husband's corpse with little more than the mild annoyance of one who would have preferred foam rubber." He was also critical of her reinterpretation of Lady Macbeth in 1955, saying that her performance was insubstantial and lacked the necessary fury demanded of the role. After her death, however, Tynan revised his opinion, describing his earlier criticism as "one of the worst errors of judgment" he had ever made. He came to believe that Leigh's interpretation, in which Lady Macbeth uses her sexual allure to keep Macbeth enthralled, "made more sense than the usual battle axe" portrayal of the character. efn|In a 1983 interview after his death, Kenneth Tynan's widow derided her husband's vindictive campaign against Leigh as "completely unnecessary". Olivier dismissed it as jealousy; Leigh, however, was adversely affected by his comments. In 1969, a plaque to Leigh was placed in the Actors' Church, St Paul's, Covent Garden, London. In 1985, a portrait of her was included in a series of United Kingdom postage stamps, along with Sir Alfred Hitchcock, Sir Charlie Chaplin, Peter Sellers and David Niven to commemorate "British Film Year". In April 1996, she appeared in the Centenary of Cinema stamp issue (with Sir Laurence Olivier) and in April 2013 was again included in another series, this time celebrating the 100th anniversary of her birth. The British Library in London purchased the papers of Olivier from his estate in 1999. Known as The Laurence Olivier Archive, the collection includes many of Leigh's personal papers, including numerous letters she wrote to Olivier. The papers of Leigh, including letters, photographs, contracts and diaries, are owned by her daughter, Mrs. Suzanne Farrington. In 1994, the National Library of Australia purchased a photograph album, monogrammed "L & V O" and believed to have belonged to the Oliviers, containing 573 photographs of the couple during their 1948 tour of Australia. It is now held as part of the record of the history of the performing arts in Australia. In 2013, an archive of Leigh's letters, diaries, photographs, annotated film and theatre scripts and her numerous awards was acquired by the Victoria and Albert Museum in London. Also in 2013, Leigh was among the ten people selected by the Royal Mail for their "Great Britons" commemorative postage stamp issue.

Танымал мәдениетте

Лийді американдық актриса Морган Бриттани "Саранкшының күні" (1975), "Гейбл мен Ломбард" (1976) және "Скарлетт О’Хара соғысы" (1980) фильмдерінде сомдады. Ағылшын актрисасы Джулия Ормонд "Менің Мэрилинмен өткен аптам" (2011) фильмінде Лидің рөлін ойнады. Лийді сондай-ақ Кэти МакГиннес Netflix мини-сериалы "Голливуд" (2020) фильмдерінде бейнеледі.