Кіріспе

Желілік қуатқа қосылуға арналған жалғағыш, тұрмыстық және жеңіл коммерциялық ортада қолданылады.

Айнымалы ток (AC) қуаттық ашалар мен розеткалар құрылғыларды электр қуатымен жабдықтау үшін желілік электр қуатына қосады. Аша – электрмен жұмыс істейтін құрылғыға, көбінесе кабель арқылы қосылатын жалғағыш. Розетка (сондай-ақ ұя немесе шығу тесігі деп те аталады) орнында бекітіледі, көбінесе ғимараттардың ішкі қабырғаларында, және айнымалы ток электр тізбегіне қосылады. Ашаны розеткаға енгізу ("қосу") құрылғыға осы тізбектен қуат алуға мүмкіндік береді. Портативті құрылғыларға арналған ашалар мен қабырғаға орнатылатын розеткалар 1880 жылдары шам розеткаларына қосылуларды алмастыру үшін қолжетімді болды. Содан кейін ыңғайлылық пен электр жарақатынан қорғау үшін көптеген түрлері жасалды. Электр ашалары мен розеткалары кернеу және ток мөлшері, пішіні, өлшемі және жалғағыш түрі бойынша бір-бірінен ерекшеленеді. Әлемде әртүрлі стандарттағы ашалар мен розеткалар қолданылады, ал көптеген ескірген розетка түрлері әлі де ескі ғимараттарда кездеседі. Техникалық стандарттарды үйлестіру электр құралдарын өндіру мен импорттауды жеңілдету және саяхатшылардың ыңғайлылығы үшін кейбір аша түрлерін үлкен аймақтарда пайдалануға мүмкіндік берді. Кейбір көпстандартты розеткалар бірнеше түрдегі ашаларды пайдалануға мүмкіндік береді. Үйлесімсіз розеткалар мен ашаларды адаптерлердің көмегімен пайдалануға болады, бірақ олар әрқашан толық қауіпсіздік пен тиімділікті қамтамасыз етпейді.

Қосылымдардың жалпы сипаттамасы

Бір фазалы розеткаларда электрмен жабдықтау тізбесіне екі ток өткізгіш қосылым бар, және қауіпсіздік үшін жерге қосылуға арналған үшінші тірек болуы мүмкін. Шайқауыш – бұл еркек жалғауыш, әдетте розеткадағы тесіктерге және әйел контактілеріне сәйкес келетін шығыңқы тіректерге ие. Кейбір шайқауыштарда тек жерге қосылу үшін қолданылатын әйел контактісі де болуы мүмкін. Әдетте, розеткадағы ашық тіректерге немесе терминалдарға энергия жіберілмейді. Энергиямен жабдықтаушы розетканың ойыс контактілерінен өзге, розетка және шайқауыш жүйелері электр тогының соқтығысуы немесе жабдыққа зақым келтіру қаупін азайту үшін қосымша қауіпсіздік мүмкіндіктерімен жабдылған.

Тарих

Коммерциялық электр қуаты алғаш рет 1880 жылдары енгізілгенде, ол негізінен жарықтандыру үшін қолданылды. Басқа да портативті құрылғылар (мысалы, шаң сорғыштар, электр желдеткіштер, үтіктер және маска жасауға арналған қыздырғыштар) шам розеткаларына қосылды. 1885 жылы британдық нарықта екі тістікпен жабдықталған және қабырғаға орнатылатын розетка форматы қолжетімді болды. Шамамен 1910 жылға қарай, алғашқы үш тістікпен жабдықталған, жерге қосылған (тоқтан қорғалған) ашалар пайда болды. Уақыт өте келе, қауіпсіздікті жақсартулар біртіндеп нарыққа енгізілді. Ашалар мен қабырға розеткаларының алғашқы ұлттық стандарты 1915 жылы қабылданды.

Қауіпсіз жанасудан қорғау

Электр тогынан соққы және өрт қаупін азайту мақсатында штепсельдер мен розеткалардың дизайны қадамдық түрде дамыды. Штепсельдер тірі бөліктермен дене тілеуін болдырмау үшін жасалған. Розеткалар көмекейге енгізілген болуы мүмкін, ал штепсельдер осы көмекейге тығыз орналасу үшін жасалған, бұл пайдаланушының тірі қондырғылармен жанасу қаупін азайтады. Контактілік қондырғылардың бір бөлегі изоляциямен қапталған, осылайша розеткаға ендіру немесе шығару кезінде қуатты металлдың көрінуі шектеледі. Розеткаларда сыртқы заттардың қуатты контактілерге енуін тоқтату үшін автоматты жалюзилер болуы мүмкін. Розеткалар көбінесе оның артындағы қабырғадағы электр сымдарымен кездейсоқ тілеуге жол бермейтін қоршауға орнатылады. Кейбіреулерінде пайдаланылмаған кезде розетканы жабатын ендірілген қақпақ (мысалы, иілгіш қақпақ) немесе розетканы өшіруге арналған қосқыш болады.

Ашықтан токтан қорғау

Кейбір айырларда ток күші артық болса, тізбекті үзуге арналған қорғағыш құрылғы орнатылған.

Жерге тұйықтау

Жерге қосу үшін үшінші байланыс, қосылған құрылғының оқшаулануының бұзылуына қарсы қорғау мақсатында қарастырылған. Кейбір ерте замандағы жерге қосылмаған розетка және айырбас түрлері жерге қосу тірегін қосу үшін қайта қарастырылды немесе жерге қосылған түрлеріне ауыстырылды. Айырбас көбінесе осылай жасалған, жерге қосу байланысы, қуат тізбегіне қосылмас бұрын тікелей қосылады. Тағайындалған IEC құрылғысы класы, жерге қосу немесе оған балама қорғаныс талаптарымен анықталады. I кластағы жабдыққа айырбас және розеткада жерге қосу байланысы қажет, ал II кластағы жабдық жерге қосылмайды және пайдаланушыны қос оқшаулаумен қорғайды.

Поляризациялау

Қоректендіру сымдарында "нейтральды" өткізгіш болған жағдайда, плагиннің поляризациясы жабдықтағы ерекшелікті сақтап, қауіпсіздікті арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, құрылғылар қосқыштардың желілік жағын үзуді қамтамасыз ете алады немесе электр тогының соғу қаупін азайту үшін бұрандалы розетканың корпусын нейтральға қосуға болады. Кейбір конструкцияларда поляризацияланған плагиндерді поляризацияланбаған розеткалармен қосу мүмкін емес. Мысалы, NEMA 1 плагиндерінде нейтраль тілі қыздыру тілінен сәл енді, сондықтан оны тек бір бағытта ғана енгізуге болады. Екі контур өткізгішінің де жерге қатысты маңызды потенциалы бар сым жүйелері поляризацияланған плагиндерден пайда көре алмайды.

Қосымша құрылғылар

Штепсельдер мен қуат сымдары өндірушімен белгіленген номиналды кернеу мен тоққа ие. Жүктемеге сәйкес келмейтін штепсельді немесе қуат сымын пайдалану қауіпті болуы мүмкін. Мысалы, жоғары ток қажет ететін құрылғыны, қажетті ток деңгейінен төмен ұзартқыш сымға қосу өртке әкелуі мүмкін. Кейде 120 В / 240 В екі кернеулі құрылғыларды қосу үшін қолданылатын сымдар тек 125 В үшін арналған, сондықтан саяхатшылар кернеу көрсеткіші сәйкес келетін сымдарды ғана пайдалануы керек.

Ұзарту

Сокеттердің санын немесе қамту аймағын кеңейту үшін әртүрлі әдістерді пайдалануға болады.

Ұзарту сымдары

Ұзарту сымдары (ұзарту сымдары) құрылғының қуат сымына қол жеткізу қиын болғанда уақытша қосылымдар үшін қолданылады. Олар икемді кабельдегі жалғыз розетка немесе бірнеше розеткасы бар электр таспасы түрінде болуы мүмкін. Электр таспасында қосымша коммутаторлар, кернеуден қорғау немесе тоқтан қорғау функциялары да болуы мүмкін.

Көп сокетлі адаптерлер

Көп ұялы адаптерлер (немесе "бөлгіштер") бір ұяға екі немесе одан көп ашаны қосуға мүмкіндік береді. Олар қолданылатын ел мен аймаққа байланысты әртүрлі конфигурацияларда және түрлі қуаттылық рейтингтерімен шығарылады. Бұл бір ұяға бірнеше электр тұтынушы құрылғыны қосуға мүмкіндік береді және көбінесе төмен қуатты құрылғылар үшін (телевизорлар, үстел шамдары, компьютерлер және т.б.) қолданылады. Олардың қуаттылығы әдетте 6 А 250 В, 10 А 250 В немесе 16 А 250 В болып белгіленеді. Бұл адаптердің жалпы қуаттылық көрсеткіші, ол қолданылған ұялар санына қарамастан, максималды жалпы жүктемені ампермен көрсетеді (мысалы, егер 16 А 250 В адаптерде төрт ұя болса, әрқайсысы 2 А тұтынатын төрт құрылғыны қосу қауіпсіз, себебі жалпы жүктеме 8 А құрайды. Ал егер әрқайсысы 10 А тұтынатын екі құрылғы қосылса, 20 А жүктеме схеманы артық жүктейді). Кейбір елдерде осы адаптерлерге тыйым салынған және оларды дүкендерден таба алмайсыз, себебі оларды артық жүктеу өртке алып келуі мүмкін, немесе қабырғаға орнатылған ұяларға тым көп механикалық күш түсіруі мүмкін. Адаптерлер керамикалық, бакелиттен немесе басқа да пластик материалдардан жасалуы мүмкін.

Универсалды розеткалар

"Универсалды" немесе "көпстандартты" розеткалар әртүрлі типтегі айырларды (тығындарды) қабылдауға арналған. Кейбір елдерде олар розеткалардың қауіпсіздік стандарттарын бұзады. Қауіпсіздік жақтастары, АҚШ армиясы және розетка өндірушісі универсалды розеткалар мен адаптерлердің қауіпсіздік мәселелерін атап көрсетеді, оларға кернеудің сәйкес келмеуі, тоқ өткізгіш тіреулердің ашық қалғандығы, жерге дұрыс қосылмауы немесе артық жүктемеден немесе қысқа тұйықталудан қорғаныстың жоқтығы жатады. Универсалды розеткалар беріктік, айырды ұстау күші, компоненттердің температурасының өсуі немесе басқа да техникалық талаптар бойынша стандарттарға сай келмеуі мүмкін, себебі олар ұлттық және халықаралық техникалық стандарттардың қолданыс аясынан тыс. Техникалық стандартқа бір айырдың бірнеше типті розеткамен үйлесімділігі кіруі мүмкін. Тайландтық екі розеткалы модель TIS 166 2549 стандартының 4-суретінде көрсетілген және тайландтық, сондай-ақ А, В және С типтегі айырларды қабылдауға арналған. Қытайлық екі розеткалы модельде GB 1002 2008 стандартының 5-кестесінде көрсетілгендей жерге қосылмаған розеткалар (жазық және 4,8 мм дөңгелек тіреулермен) және GB 1002 2008 стандартының 4-кестесінде көрсетілгендей жерге қосылған розеткалар бар. Тайландтық және қытайлық екі розеткалы модельдер 120 В құрылғыларына әдетте орнатылатын айырларды (мысалы, 120 В NEMA 1 15 жерге қосылмаған айырларды) физикалық түрде қабылдайды. Бұл электрлік үйлесімсіздікке алып келуі мүмкін, өйткені екі ел де тұрғын үйлерді әдетте тек 220 В кернеумен қамтамасыз етеді.

Бір-бірімен ауыстырылатын кабельдер мен тұтқалар

Көбінесе өндірушілер құрылғыға IEC 60320 ұясын, ажыратылатын қуат кабелімен (желілік икемді сыммен) және тиісті айырмен жабдықтайды, бұл тек айыр түрімен ғана ерекшеленетін барлық құрылғыларды жасау қажеттілігін болдырмайды. Балама ретінде, айырдың өзі стандартты немесе өзгеше жалғағыштарды пайдалана отырып, көбінесе ауыстырылуы мүмкін.

Жолға арналған адаптерлер

Стандарттар арасындағы адаптерлер стандарттарға кірмейді, демек олардың сапасын бағалау үшін ресми талаптар белгіленбеген. Физикалық үйлесімділік құрылғы мен розетканың жиілігі мен кернеуінің сәйкес келуін кепілдемейді. Адаптерлер саяхатшыларға құрылғыларды шетелдік розеткаларға қосуға мүмкіндік береді, бірақ кернеуді немесе жиілікті өзгерте алмайды. Құрылғыға арналған кернеуден өзге кернеуі бар елдерде электрлік үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін кернеу түрлендіргіш қажет. Желідегі және құрылғыдағы жиіліктердің сәйкес келмеуі, кернеу дұрыс болған жағдайда да, проблемалар тудыруы мүмкін. Кейбір құрылғыларда кернеуді таңдауға арналған ауыстырғыш болады.

Аргентина IRAM 2073 және 2071 (I тип)

Аргентинада 1-сыныптағы қолданбаларда қолданылатын плагин және розетка жүйесі IRAM стандарттарымен анықталады. Бұл екі стандарт: IRAM 2073 "Үй және ұқсас мақсаттар үшін 10 А және 20 А, 250 В АС номиналындағы жерге қосылған екі полюсті тығындар" және IRAM 2071 "10 А және 20 А, 250 В АС номиналындағы, бекітілген орнатуларға арналған жерге қосылған екі полюсті розеткалар". Плагин және розетка жүйесі сыртқы түрінен Австралия және Қытай плагиндеріне ұқсас. Онда жерге қосылатын штыр және кері V пішінді (120°) құрайтын екі жалпақ ток өткізгіш штыр бар. 10 А нұсқасы үшін жалпақ штырлардың өлшемдері және 20 А нұсқасы үшін, тік осімен 30° бұрышта орналасқан. Штырдың ұзындығы қытайлық нұсқасындағыдай. Жерге қосылатын штырдың ұзындығы 10 А нұсқасы үшін және 20 А нұсқасы үшін. Тығындарда 10 А нұсқасы үшін және 20 А нұсқасы үшін полюстің ұзындығы. Австралиялық плагиннен ең маңызды айырмашылық – Аргентиналық плагин тірі және бейтарап контактілердің орны ауыстырылып сымдалған. Бразилияда осындай плагиндер мен розеткалар әлі де ауа кондиционерлері, ыдыс жуғыш машиналар және үй пештері сияқты жоғары қуатты құрылғылардың ескі орнатуларында кеңінен қолданылады. "Аргентиналық плагин" деп аталғанымен, ол шындығында американдық NEMA 10 20 стандартына негізделген және Аргентинаның IRAM плагиндерімен үйлесімсіз. Бразилия 20 А нұсқасын қамтитын NBR 14136 стандартын қабылдағаннан кейін NEMA 10 20 плагинін пайдаланудың бастапқы себебі жойылды.

Австралияда және Жаңа Зеландияда қолданылатын AS/NZS 3112 стандарты (I тип)

Бұл Австралия/Жаңа Зеландия стандарты Австралия, Жаңа Зеландия, Фиджи, Тонга, Соломон аралдары және Папуа-Жаңа Гвинеяда қолданылады. Ол жерге қосылатын тірегі және ток өткізетін екі жалпақ тірегі бар, олар кері V пішінін құрайтын плагинді анықтайды. Жалпақ тіректердің өлшемдері көрсетілген, және олар Австралия мен Жаңа Зеландия қабырға розеткаларының (жергілікті жерде көбінесе қуат нүктелері деп аталады) номиналды қашықтығында вертикальге 30° бұрышпен орналасқан. Ұлыбританиядағыдай, қосымша қауіпсіздік үшін олардың көпшілігінде қосқыштар бар. Бұл плагиннің жерге қосылмаған нұсқасы, екі бұрышты ток өткізетін тірегімен, бірақ жерге қосылатын тірегі жоқ, екі есе оқшауланған құрылғыларда қолданылады, бірақ розеткалар әрқашан жерге қосылуға арналған контактіні қамтиды. AS/NZS 3112 плагінінің бірнеше түрлері бар, соның ішінде 15, 20, 25 және 32 А ток тұтынатын құрылғылар үшін қолданылатын үлкен немесе әртүрлі пішінді тіректерге ие түрлері де бар. Бұл розеткалар бірдей немесе төмен ток номиналы бар плагиндерді қабылдайды, бірақ жоғары номиналды емес. Мысалы, 10 А плагин барлық розеткаларға сәйкес келеді, ал 20 А плагин тек 20, 25 және 32 А розеткаларға ғана сәйкес келеді. Жаңа Зеландияда PDL 940 "қосымша" немесе "қос плагин" плагиндері бар, олар плагиннің артқы жағына екінші 10 А плагинді қосуға мүмкіндік береді. Австралияда мұндай қосымша плагиндер қазір тек алдын ала дайындалған ұзарту сымдарында ғана қол жетімді. Австралияның стандартты плагин/розетка жүйесі бастапқыда стандарт C112 ретінде бекітілген (1937 жылы шартты түрде ұсынылған, ал 1938 жылы ресми стандарт ретінде қабылданған), ол Харви Хаббелл патенттеген жобаға негізделген және 1990 жылы AS 3112 стандартымен алмастырылды. Оқшауланған тіректерге қойылатын талап 2004 жылғы редакцияда енгізілді. Қазіргі нұсқасы AS/NZS 3112:2011, Плагиндер мен розеткаларға арналған мақұлдау және сынақ талаптары.

Бразилиялық стандарт NBR 14136 (N типті)

Негізінен Europlugs және NEMA 1-15 және NEMA 5-15 стандарттарын қолданатын Бразилия 1998 жылы NBR 14136 (2002 жылы қайта қарастырылған) спецификациясы бойынша IEC 60906-1 стандартын (сәйкес келмейтін) ұлттық стандарт ретінде қабылдады. Бұл стандарт елдің 220 вольт және 127 вольт аймақтарында қолданылады, IEC 60906-2 стандартының NEMA 5-15 стандартын 120 В қосылымдар үшін пайдалану жөніндегі ұсынысына қарамастан. NBR 14136 стандартында екі типті розеткалар мен тығындар бар: бірі 10 А үшін, 4,0 мм диаметрлі, ал екіншісі 20 А үшін, 4,8 мм диаметрлі. Бұл IEC 60906-1 стандартынан өзгеше, онда шынаның диаметрі 4,5 мм және қуаты 16 А көрсетілген. NBR 14136 стандартында апертураларға қақпақтар орнату талап етілмейді, бұл IEC 60906-1 стандартына сәйкес келмеудің тағы бір аспектісі. NBR 14136 стандарты 2007 жылға дейін қолданылмады, содан кейін оны қабылдау өндірушілер үшін міндетті емес болды. Ол 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап міндетті болып табылады. Бразилиядағы көптеген жеке үйлерде жерге қосылған электрмен жабдықтау жоқ, сондықтан үш ұялы розетка болса да, барлық үш терминалдың шын мәнінде қосылғандығына сену қауіпсіз емес. Көптеген ірі тұрмыстық техникалар жерге қосылатын ұшқыш жер сымын орнату мүмкіндігімен сатылды, бірақ көптеген тұтынушылар оны қалай пайдалануға болатынын білмеді, сондықтан оны қоспады. Жаңа стандартта жерге қосылатын шына бар, бұл теориялық тұрғыдан ұшқыш жер сымын қажет етуді жояды.

BS 546 және оған ұқсас типтер (D және M типтері)

BS 546 "Кезекті ток (50-60 Гц) тізбектері үшін екі полюсті және жерге қосылатын штепсельдер, розеткалар және розетка адаптерлері" 2 А, 5 А (D типі), 15 А (M типі) және 30 А номиналды қуаты бар төрт түрлі штепсельді сипаттайды. Штепсельдер үш дөңгелек тіректен тұрады, олар үшбұрыш тәрізді орналасқан, ал үлкенгі тірек жерге қосылатын тірек болып табылады. Штепсельдер поляризацияланған және сақтандырылмаған. Штепсельдердің номиналды тогына қарай бір-бірімен алмастырылмайды. 1934 жылы енгізілген BS 546 типі Ұлыбританияда көбінесе BS 1363 стандартымен алмастырылды. Халықаралық Электр Техникалық Комиссиясының (IEC) мәліметтері бойынша, 40 ел D типін, ал 15 ел M типін қолданады. Мысалы, Үндістан мен Оң Африка сияқты елдер BS 546 стандартына негіделген стандарттарды қолданады.

BS 1363 (G түрі)

BS 1363 "13 А ашалар, розеткалар, адаптерлер және қосылым құрылғылары" – Ұлыбританияда қолданылатын негізгі аша және розетка түрі. IEC стандартына сәйкес, ашаларда оқшауланған қабықшалары бар. Europlug Type C-ге ұқсас болғанымен, тіректердің диаметрі мен арақашықтығы сәл өзгеше болғандықтан, ол Schuko розеткасына сыймайды. Дегенмен, BS 4573 және Europlug-ты қабылдай алатын екі тірек розеткалар мен адаптерлер бар.

CEE 7 стандарты

Электр жабдықтарын бекіту ережелері жөніндегі халықаралық комиссия (IECEE) 1951 жылы тұрмыстық және ұқсас мақсаттар үшін арналған тығындар мен розеткалардың спецификациясын CEE Publication 7 ретінде жариялаған стандарттау органы болды. Ол соңғы рет 1983 жылдың наурызында 4-ші түзетумен жаңартылды. CEE 7 жалпы сипаттамалар мен нақты жалғағыштар үшін стандарттық парақтардан тұрады. Ортасы 19 мм арақашықтықтағы екі дөңгелек шұңқырға негізделген стандартты тығындар мен розеткалар Еуропада қолданылады, олардың көпшілігі IEC/TR 60083 "IEC мүше елдері стандарттаған тұрмыстық және ұқсас жалпы қолдануға арналған тығындар мен розеткалар" тізімінде тіркелген. Еуроодақ елдерінің әрқайсысының өз ережелері мен ұлттық стандарттары бар; мысалы, кейбіреулері балаларға қауіпсіз жабыншаларды (перделерді) талап етеді, ал басқалары талап етпейді. CE белгісі тығындар мен розеткаларға қолданылмайды және рұқсат етілмейді.

CEE 7/1 жер астынан шығарылған розетка және CEE 7/2 жер астынан шығарылған плагин

CEE 7/1 жерге қосылмаған розеткалар CEE 7/2 дөңгелек штепсельдерді қабылдайды. Олардың жерге қосылуы болмағандықтан, көптеген елдерде қолданудан шығарылып жатыр немесе шығарылуда. Кейбір елдер оларды құрғақ жерлерде пайдалануға рұқсат береді. Ескі розеткалардың тереңдігі аз болғандықтан, штепсельдің тіректеріне кездейсоқ тиіп қалу мүмкіндігі бар. CEE 7/1 розеткалары CEE 7/4, CEE 7/6 және CEE 7/7 штепсельдерін де жерге қосылмаған күйінде қабылдайды. Жерге қосылған CEE 7/3 және CEE 7/5 розеткалары CEE 7/2 жерге қосылмаған дөңгелек штепсельдерді енгізуге жол бермейді.

CEE 7/3 розеткасы мен CEE 7/4 плагині (неміс "Schuko"; F түрі)

CEE 7/3 розеткасы мен CEE 7/4 плагині көбінесе Schuko деп аталады, бұл Schutzkontakt, жерге қосылыс арқылы қорғау деген сөздің қысқартылған түрі ("Schuko" өзі терминді иелену үшін құрылған неміс қауымдастығының тіркелген тауар таңбасы). Розеткада екі дөңгелек тесігі және тірі қондырғыға тиіспес бұрын қосылатын екі жерлендіру тірегі бар дөңгелек ойыс бар. Schuko жүйесі полярланбаған, бұл тірі және бейтарап сымдардың орнын ауыстыруға мүмкіндік береді. Розетка Europlugs және CEE 7/17 плагиндерін қабылдайды, сондай-ақ CEE 7/7 плагині де кіреді. Оның қуаты 16 А. Қазіргі неміс стандарттары DIN 49441 және DIN 49440 болып табылады. Бұл стандарт Германияда және басқа да бірнеше еуропалық елдерде, сондай-ақ басқа континенттерде қолданылады. Кейбір елдер балаларға қауіпсіз розетка жапқыштарын талап етеді; DIN 49440 стандартында мұндай талап жоқ. Плагин Еуропа, Азия және Африка елдерінің көпшілігінде, сондай-ақ Оңтүстік Корея, Перу, Чили және Уругвай елдерінде қолданылады. Оны мүлдем пайдаланбайтын еуропалық елдер: Бельгия, Чехия, Кипр, Ирландия, Лихтенштейн, Швейцария және Ұлыбритания, ал негізінен пайдаланбайтын елдер: Дания, Фарер аралдары, Франция, Италия, Монако, Сан-Марино, Словакия.

CEE 7/5 розеткасы мен CEE 7/6 плагині (французша; E типті)

Француздық NF C 61 314 стандарты CEE 7/5 розеткасын және CEE 7/6 ашасын анықтайды (сондай-ақ CEE 7/7, 7/16 және 7/17 ашаларын қамтиды). Розеткада екі дөңгелек тесігі бар дөңгелек ойыс бар. Розеткадан шығып тұратын дөңгелек жерге қосылатын тіреуіш, қуатты жүргізгіштерге тиіспей тұрып қосылады. Бұл стандарт Бельгияда, Польшада, Чехияда, Словакияда және басқа да елдерде қолданылады. Аша поляризацияланғанына қарамастан, CEE 7 тірі және бейтарап сымдардың орналасуын анықтамайды, ал әртүрлі елдерде осыған қатысты қайшы стандарттар бар. Мысалы, француздық NF C 15 100 стандарты тірі сымның оң жақта болуын талап етеді, ал чех ČSN 33 2180 стандарты тірі сымның сол жақта болуын талап етеді. Осылайша, француз ашасын чех розеткасына (немесе чех ашасын француз розеткасына) қоссаңыз, оның полярлығы әрқашан кері болады, және пайдаланушы осы мәселені ашаны қайта жалғаудан басқа тәсілмен шеше алмайды. Польшада осы мәселені шешуге қатысты қызықты тәсіл қолданылады, онда CEE 7/5 розеткалары әдетте жұптармен орнатылады, жоғарғы (көлденең) розеткада «француздық» полярлық, ал төменгі розеткада «чех» полярлық болады, соның арқасында пайдаланушы қайда қосу керектігін таңдай алады. CEE 7/2 және 7/4 ашалары CEE 7/5 розеткасымен үйлесімсіз, себебі розеткадағы дөңгелек жерге қосылатын тіреуіш тұрақты түрде орнатылған. Данияда 7/5 розеткаларын сатуға және орнатуға 2008 жылдан бері заңмен рұқсат етілген, бірақ розеткаларды физикалық дүкендерден табу қиын, ал орнату өте сирек кездеседі. Немец және француз розеткаларының ортақ түбірі бар. Бұл екі тіреуішті розетканың тесіктері 4,8 х 19 мм болған. Алайда, ескі екі тіреуішті аша қорғаныш жері бар розеткаларға сыймайды және ауыстырылды.

CEE 7/7 плагин (E және F-мен үйлесімді)

CEE 7/7 плагині француз немесе Шуко розеткаларына сай келеді. CEE 7/7 плагинінің CEE 7/3 немесе CEE 7/5 розеткасына қосылуы үшін жерге тұйықтау контактілері бар. Ол француздық CEE 7/5 розеткасымен қолданғанда поляризацияланады, бірақ CEE 7/3 розеткасына екі жақтан да енгізілуі мүмкін. Дегенмен, француз розеткасында «фаза» сымы сол жақта немесе оң жақта екені нақты көрсетілмейді. Әр елде бұл мәселе әртүрлі шешіледі. Плагиннің қуаты 16 А құрайды. Тұтынушыға қайта жаңартылмайтын CEE 7/7 плагині орнатылған құралдар сатылады. Сондай-ақ, қайта жаңартылатын плагиндер де бар. Бұл плагинді Данияның K типіндегі розеткасына қосуға болады, бірақ жерге тұйықтау контактісі қосылмайды.

CEE 7/16 тығындар

CEE 7/16 жерге қосылмаған штепсель жерге қосылмаған құрылғылар үшін қолданылады. Онда 4x19 мм (0,157x0,748 дюйм) өлшемді екі дөңгелек ұштық бар, олардың номиналды тогы 2,5 А құрайды. Екі түрі бар.

CEE 7/16 I нұсқа

I нұсқа CEE 7/3 және CEE 7/5 розеткаларымен үйлесімді болу үшін кесілген ойықтары бар дөңгелек плагинді тұйықтауыш. (Сыртқы түрі ұқсас CEE 7/17 үлкен штырғылары және жоғары ток күшімен ерекшеленеді.) Бұл нұсқа сирек қолданылады.

CEE 7/16 "Европлаг" (C түрі)

Альтернативті II, бұл Europlug деп белгілі, ол Cenelec EN 50075 стандартымен және ұлттық баламаларымен анықталған 2,5 А номиналды токқа арналған плаги. Europlug қайта құрастырылмайды және иілгіш сыммен жабдылуы керек. Оны екі бағытта да қосуға болады, сондықтан фаза және нөл сызығы кездейсоқ түрде қосылады. Розетканың бөліктерімен жақсырақ байланыс үшін Europlug-та еркін ұштарына қарай жиналатын, сәл икемді штырлар бар. Europlug-ты қабылдауға арналған арнайы розетка жоқ. Оның орнына Europlug Еуропада кеңінен қолданылатын розеткаларға сәйкес келеді, мысалы CEE 7/1, CEE 7/3 (неміс / "Schuko"), CEE 7/5 (француз). Израиль, Швейцария, Дания және Италиядағы көптеген розеткалар әртүрлі диаметрлі штырларды қабылдауға арналған, негізінен 4,8 мм, сондай-ақ 4,0 мм және 4,5 мм, және әдетте 10 А немесе 16 А ток күшімен қорғалған желілерге қосылады. Стандартта ұзартқыштарға рұқсат берілмеген және розеткалардың түрі көрсетілмеген, бірақ рұқсатсыз ұзартқыштар мен розеткалар көбінесе Қытайда жасалады, бұл құрылғылардың сымнан тұтану және электр тогының соғу қаупіне әкелуі мүмкін. Ұлыбританиядағы электр қырғыштары BS 4573 стандартындағы қырғыш плагилерін қабылдауға арналған, сонымен қатар Europlug-ты да қабылдай алады. Бұл конфигурацияда қосылымның қуаты 200 мА-ға дейін шектелген. Ұлыбританияда 200 мА-дан артық ток күшіне арналған қырғыш розеткасын орнатуға және пайдалануға рұқсат етілмейді. Europlug сонымен қатар Таяу Шығыс, Африка, Оңтүстік Америка және Азияның кейбір аймақтарында қолданылады.

CEE 7/17 жер астынан алынған тығыны

Бұл CEE 7/1, CEE 7/3 және CEE 7/5 розеткаларымен үйлесімді дөңгелек тығын. Онда екі дөңгелек шұңқыр бар. Шұңқырлар, мысалы, CEE 7/16 европлагтары сияқты, қаптамамен жабылмаған. Ол 10 А немесе 16 А номиналды қуатқа ие болуы мүмкін. Әдетте, CEE 7/16 европлагтарының 2,5 А номиналды қуатынан асып түсетін құрылғылар үшін қолданылады. Ол жерге қосылмаған II сыныпты құрылғылар үшін (және Оңтүстік Кореяда – барлық жерге қосылмаған тұрмыстық құрылғылар үшін) қолданылуы мүмкін. Бұл CEI 23 50 итальяндық стандартында II сыныпты тығын ретінде де анықталған. Оны кейде контурлық тығын деп атайды, себебі оның сыртқы жиегі розетканың ойысына сәйкес келеді. Сыртқы жиегі тығынды розеткаға ендіргенде немесе шығарғанда, қаптамасы жоқ шұңқырлармен кездейсоқ жанасудың алдын алады. Оны Израильдің SI 32 стандартына енгізуге кейбір қиындықтар туындауы мүмкін. Кеңес Одағының ГОСТ 7396 стандарты CEE 7/17 және CEE 7/16 нұсқаларының II тығындарын қамтиды.

Қытай GB 2099.1-2008 және GB 1002-2008 (А және I типтері)

Қытайлық ашалар мен розеткалар стандарты (Гонконг пен Макаодан басқа) GB 2099.1-2008 және GB 1002-2008 стандарттарында белгіленген. Қытайдың ДСҰ-ға қосылу міндеттемелерінің бөлігі ретінде жаңа CPCS (Міндетті өнімді сертификаттау жүйесі) енгізілді, және осы жүйеге сәйкес келетін қытайлық ашалар CCC белгісімен таңбаланды. Аша үш сымды, жерге қосылған, 10 А, 250 В номиналды қуатқа ие және 1-сыныптағы қолданысқа арналған; 16 А номиналды қуатқа ие, сәл үлкен нұсқасы да бар. 10 А нұсқасының шыналарының мөлшері: қалыңдығы 1,5 мм, ені 6,4 мм, сызық және бейтарап шыналары 18 мм, ал жерге қосылған шынасы 21 мм ұзындықта. Ол Австралия ашасына ұқсас. Қытайдағы көптеген 3 тісті розеткалар, жерге қосылған шына (қалған 2 шынадан сәл ұзын) бірінші енгізілмесе, активті және бейтарап терминалдарға қол жеткізуге кедергі жасайтын физикалық құлыптағышпен жабдықталған. Қытайда II сыныптағы құрылғылар үшін американдық/жапондық NEMA 1-15 розеткалары мен ашалары да қолданылады; Europlug (C түрі) қабылдайтын, GB 1002 стандартында сипатталған, тағы бір жалпы розетка түрі бар. Кез келген типтегі қытайлық розеткадағы кернеу 220 В құрайды.

Түрлі елдердегі I типтегі ашалар мен розеткалардың шыналарының ұзындығы әртүрлі. Бұл қытайлық ашаның оқшауланбаған шыналары, аша мен розетка беттері арасында саусақтың тиюіне мүмкіндік беретін үлкен саңылау болғанда, тоқ өткізе алатынын білдіреді.

Дания секциясы 107-2-D1 жерленген (K түрі)

Бұл даниялық стандартты штепсель Данияның штепсельді жабдықтар бөлімінің 107 2 D1 стандарттық парағында сипатталған (SRAF1962/DB 16/87 DN10A R). Дания стандарты розеткалардың балаларға қауіпсіз жапқыштарымен жабдырылуын қарастырады. Даниялық розетка CEE 7/16 Europlug немесе CEE 7/17 Schuko француз гибридтік штепселін де қабылдайды. CEE 7/4 (Schuko), CEE 7/7 (Schuko француз гибриді) және жерге қосылған CEE 7/6 француз штепсельдері де розеткаға сыяды, бірақ жермен байланыстыруды қамтамасыз етпейді және розетканың 13 А максималды қуатынан артық қуатты қажет ететін құрылғыларға қосылуы мүмкін. Даниялық штепсельдің (стандарт DK 2 5a) бір түрі тек қуаттан қорғалған компьютерлік розеткаларда қолданылады. Ол компьютерлік және стандартты розеткаға сәйкес келеді, бірақ стандартты штепсельдер арнайы компьютерлік розеткаға сәйкес келмейді. Штепсельдер көбінесе компанияларда қолданылады, бірақ жеке үйлерде сирек кездеседі. Өмірді сақтау жабдықтары үшін сол жаққы тік штығы бар ауруханалық жабдықтарға арналған нұсқасы да бар. Дәстүр бойынша, барлық даниялық розеткалар штепсельді қосу/ажырату кезінде тоқ өткізгіш тіреулерге тиіспеу үшін ажыратқышпен жабдықталған. Бүгінде ажыратқышсыз розеткаларға рұқсат беріледі, бірақ онда тоқ өткізгіш тіреулерге тиіспеу үшін розеткада ойық болуы керек. Штепсельдердің пішіні оларды қосу/ажырату кезінде тоқ өткізгіш тіреулерге тигізуді қиындатады. 1990 жылдардың басынан бастап Даниядағы барлық жаңа электр орналымдарында жерленген розеткалар міндетті болды. Ескі розеткаларды жерге қосу міндетті емес, бірақ барлық розеткалар, соның ішінде ескі орналымдар 2008 жылдың 1 шілдесіне дейін жер қатесін жобау құрылғыларымен (HFI немесе HPFI) қорғалуы керек. 2008 жылдың 1 шілдесінен бастап Данияда француздық 2 тіреулі, CEE 7/5 әйелдік жерге арналған қабырға розеткаларына рұқсат берілді. Бұл жеке тұтынушыларға сатылатын электр жабдықтарының көп бөлігі Дания штепселімен жабдықталмағандықтан жасалды. Еуропада құрылғылар әдетте Europlug CEE 7/16 және гибридтік CEE 7/7 штепсельдерімен сатылады, себебі олар көптеген елдерде қолданылады. Бірақ Данияда бұл көбінесе қорғаныш жері қосылмауына әкеледі. CEE 7/3 розеткаларына 2011 жылдың 15 қарашасына дейін рұқсат берілмеген. Даниядан тыс жерлерде сатылатын көптеген халықаралық саяхат адаптерлері CEE 7/16 (Europlug) және CEE 7/7 (Schuko француз гибриді) штепсельдерімен үйлесімді, оларды Данияда оңай қолдануға болады. 2024 жылдың қаңтарына қарай K типіндегі розеткалар Даниядағы үйлерде ең көп таралған розетка болып табылады, бірақ жаңалықтар сайттары мен салалық журналдар Schuko штепселін тікелей K типіндегі розеткаға қосу ауырсынуға дейін сезілетін электр соққысын беруі, ауруханаға жатқызуға дейін қауіпті болуы немесе тіпті өмірге қауіп төндіруі мүмкін екені туралы ескертті.

IEC 60906-1 (N типті)

1986 жылы Халықаралық электротехникалық комиссия IEC 60906-1 стандартын жариялады, ол швейцариялық айырбаға ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейтін айырба мен розетканың сипаттамасы. Бұл стандарт болашақта бүкіл Еуропа және 230 В желілік кернеуі бар басқа да аймақтар үшін ортақ стандартқа айналуы тиіс еді, бірақ оны Еуроодақ стандарты ретінде қабылдауға жасалған әрекеттер 1990 жылдардың ортасында тоқтатылды. Айырба мен розетка 16 А 250 В АС номиналды қуатына ие және 200 В мен 250 В АС арасындағы номиналды кернеуі бар жүйелерде ғана қолдануға арналған. Айырбаның контактілерінің диаметрі 4,5 мм, фазалық және бейтарап контактілерінің арақашықтығы 19 мм. Жерге қосылатын контакті 3,0 мм ығысқан. Жерге қосылатын контакті жоғары орналасқан розеткаға қарағанда фазалық контакті оң жақта болады. Фазалық және бейтарап контактілерінің үстіндегі қақпақтар міндетті. Бұл стандартты ресми түрде қабылдаған жалғыз ел – Оңтүстік Африка (SANS 164-2). Бразилия NBR 14136 сипаттамасы бойынша ұлттық стандарт ретінде IEC 60906-1 стандартына ұқсас айырбаны әзірледі. 1989 жылға дейінгі жүйеде Y пішіндес үш жалпақ контакті болған, фазалық және бейтарап контактілер бөлек орналасқан. Айырбаның қуаты 16 А құрады. 1989 жылы стандарт қайта қаралып, үш дөңгелек контактілер бұрынғы орналасқан жерлерінде қалды, бұл розеткаға ескі және жаңа израильдік айырбаларды, сондай-ақ жерге қосылмаған Europlug-тарды (Израильде жиі жерге қосылмауға тиіс және Europlug-тың қуатынан артық ток пайдаланбайтын құралдар үшін қолданылады) қабылдауға мүмкіндік берді.

Италия (L түрі)

Италиялық ашалар мен розеткалар CEI 23 16 стандартын алмастырған CEI 23 50 стандартымен анықталады. Бұл 10 А және 16 А номиналдық қуаты бар, контакті диаметрі мен арақашықтығымен ерекшеленетін модельдерді қамтиды (толық мәліметтер төменде). Екеуі де симметриялық, сондықтан сызық және бейтарап контактілерді екі бағытта да қосуға болады. Бұл аша Чили және Уругвайда да жиі қолданылады. 10 А ашалар мен розеткалар: диаметрі 4 мм, орталары 19 мм арақашықтықта. 10 А үш тістік артқы кіретін аша CEI 23 50 S 11 деп белгіленеді (екі жақты кіретін SPA 11 және SPB 11 нұсқалары да бар). 10 А екі тістік аша CEI 23 50 S 10 деп белгіленеді. 10 А үш тістік жерленген розетка CEI 23 50 P 11, ал 10 А екі тістік жерленген розетка CEI 23 50 P 10 деп белгіленеді. Екі 10 А розетка да CEE 7/16 (Europlugs) ашаларын қабылдай алады. 16 А ашалар мен розеткалар: диаметрі 5 мм, орталары 26 мм арақашықтықта. 16 А үш тістік жерленген артқы кіретін аша CEI 23 50 S 17 деп белгіленеді (екі жақты кіретін SPA 17 және SPB 17 нұсқалары да бар). 16 А екі тістік аша CEI 23 50 S 16 деп белгіленеді. 16 А үш тістік жерленген розетка CEI 23 50 P 17 деп белгіленеді, 16 А екі тістік жерленген розетка жоқ. 16 А розеткасы бұрынғыда "электр қозғалтқыш күші" (жоғарыда қараңыз) немесе кейде дұрыс емес "өндірістік" немесе тіпті "жылу" деп аталатын. Екі стандарт бастапқыда қабылданған себебі, 20 ғасырдың екінші жартысына дейін Италияның көптеген аймақтарында электр энергиясы екі жеке тұтынушы қосылысы арқылы берілетін – біреуі жарықтандыруға, екіншісі басқа мақсаттарға арналған – және олар әдетте әртүрлі кернеуде жұмыс істеді, әдетте 127 В бір фазалы және 220 В бір фазалы (3 фазалы 380 В) немесе екі фазалы (220 В 3 фазалы). Екі желідегі электр энергиясы бөлек есептелді, әртүрлі тарифтермен сатылды, әртүрлі салықтар салынды және жеке және әртүрлі розеткалар арқылы берілді. Екі электр желісі (және тиісті тарифтер) 1960 жылдардан бастап біртіндеп біріктірілсе де (ресми, бірақ теориялық мерзімі 1974 жылдың жазы болды), көптеген үйлерде көп жылдар бойы екі сым және екі электр есептегіші болды; Лационың кейбір аймақтарында 1999 жылға дейін жарықтандыру үшін 127 В желісі қолданылды. Осылайша, ашалар мен розеткалардың екі өлшемі CEI 23 50 стандарты бойынша ресмиленген де-факто стандартқа айналды. Кейбір ескі орналымдарда тек 10 А немесе 16 А ашаларына арналған розеткалар бар, егер басқа өлшемді қосу қажет болса, адаптерді пайдалану керек. Көптеген түрлендіргіш адаптерлер қолданылды. Бүгінгі күні Италияда сатылатын барлық құрылдар CEE 7/7 (неміс/француз), CEE 7/16 немесе CEE 7/17 ашаларымен жабдықталған, бірақ стандартты итальяндық розеткалар бірінші және үшінші ашаларды қабылдамайды, өйткені CEE 7/7 және CEE 7/17 ашаларының тістіктері итальяндық ашалардан (4 мм) қалың (4,8 мм); сонымен қатар тістіктері оқшауланбаған және оларды тура итальяндық розеткаға күшпен тығызу электр тогының соғуына әкелуі мүмкін. CEE 7/7 және CEE 7/17 ашаларын CEI 23 50 желілік розеткаларына қосу үшін Италияда CEI 23 57 стандарты бойынша адаптерлер қолданылады. Еуроашалар Италияда да кеңінен қолданылады; олар CEI 23 34 S 1 стандартына сәйкес 10 А розеткасымен пайдалану үшін стандартталған және II сыныптағы, аз ток қажет ететін (2,5 А-дан төмен) құрылғыларға орнатылған болуы мүмкін. Қазіргі итальяндық стандарттарда розеткалардың балаларға қарсы жабыншалары болуы керек ("Sicury" патенті).

Италиялық стандартты көп бұрандалы розеткалар

Италиядағы (және L типіндегі айырларды пайдаланатын басқа елдердегі) заманауи орналымдарда бірнеше стандартты қабылдай алатын розеткаларды кездестіру жиі кездеседі. Ең қарапайым типі CEI 23 50 P 17/11 деп аталады, ол орталық дөңгелек тесігімен және онымен қатар орналасқан екі «сегіз» пішіндес тесікпен сипатталады. Бұл розетка CEI 23 50 S 10 (итальяндық 10 А айыр, жерленбеген), CEI 23 50 S 11 (итальяндық 10 А айыр, жерленген), CEI 23 50 S 16 (итальяндық 16 А айыр, жерленбеген), CEI 23 50 S 17 (итальяндық 16 А айыр, жерленген) және CEE 7/16 (Europlug) айырларын қосуға мүмкіндік береді. Бұл розетканың артықшылығы – оның кішкентай, ықшам корпусы, бірақ кемшілігі – Италияда сатылатын жаңа құрылғыларда жиі кездесетін CEE 7/7 немесе CEE 7/17 айырларын қабылдамайды. Vimar компаниясы бұл розетканы алғаш рет 1975 жылы Bpresa үлгісімен патенттегенін мәлімдейді, бірақ көп ұзамай басқа компаниялар да ұқсас өнімдерді сата бастады, көбінесе оларды «presa bipasso» (екі өлшемді розетка) деген жалпы атаумен атады, ол қазір кеңінен қолданылады. Тағы бір, жиі кездесетін типі – CEI 23 50 P 30, ол Schuko розеткасына ұқсас, бірақ қосымша орталық жерге қосылу тесігі бар (CEI 23 50 стандарты бойынша міндетті емес, бірақ көбінесе болады). Бұл конструкция CEE 7/4 (неміс), CEE 7/7 (неміс/француз), CEE 7/16, CEE 7/17 (Konturenstecker, неміс/француз, жерленбеген), CEI 23 50 S 10 және CEI 23 50 S 11 айырларын қабылдай алады. Оның кемшілігі – әдеттегі итальяндық розеткадан екі есе үлкен, 16 А итальяндық айырларды қабылдамайды және құны жоғары. Осы себептерге байланысты Schuko розеткалары Италияда соңғы уақытқа дейін сирек орнатылды. Басқа типтер де үйлесімділікті одан әрі жақсарта алады. CEI 23 50 P 40 розеткасы, CEI 23 50 P 17/11мен бірге Италияда стандартқа айналуда, ол CEE 7/4, CEE 7/7, CEE 7/16, CEE 7/17, CEI 23 50 S 10, CEI 23 50 S 11, CEI 23 50 S 16 және CEI 23 50 S 17 айырларын қабылдайды. Бірақ ол SPA 11, SPB 11, SPA 17 және SPB 17 типтес бүйірлік кіретін айырларды қабылдамайды. Алайда, мұндай айырлармен сатылатын құрылғылар жоқ, олар көбінесе ескі айырларды ауыстыру үшін қолданылады. Vimar компаниясының «universale» (әмбебап) розеткасы CEE 7/4, CEE 7/7, CEE 7/16, CEE 7/17, CEI 23 50 S 10, CEI 23 50 S 11, CEI 23 50 S 16, CEI 23 50 S 17 және NEMA 1 15 (АҚШ/Жапония) айырларын қабылдайды (ескі үлгілерінде Ұлыбританиялық шағын қырғыштарға арналған қосымша тесіктер де болған).

Солтүстік Америка, Орталық Америка және IEC 60906-2

Солтүстік Американың және Орталық Американың көп бөлігі, сондай-ақ Оңтүстік Американың бір бөлігі Ұлттық электр өндірушілер қауымдастығы (NEMA) стандарттаған ұңғыштарды пайдаланады. Бұл құрылғылар NEMA n mmX форматында аталады, онда n – штырғылар мен жалпақ тілімдердің конфигурациясын анықтайтын белгі, mm – максималды ток мөлшері, ал X – плаг үшін P немесе розетка үшін R болады. Мысалы, NEMA 5 15R – 15 А токқа қолдау көрсететін 5-ші типтегі розетка. Сәйкес P және R нұсқалары біріктірілуі үшін жасалған. Бір серия ішінде штырғылардың орналасуы мен көлемі әртүрлі болады, бұл розетка көтере алатыннан артық ток қабылдайтын құрылғылардың кездейсоқ біріктірілуіне жол бермеу үшін жасалған.

NEMA 1-15 жермен жабдықталмаған (А түрі)

NEMA 1 ашаларында екі параллель тістік бар және олар 125 вольтта 15 А токқа арналған. Олар жерге қосылыс жасамайды, бірақ жерге қосылған NEMA 5-15 розеткаға сыяды. Алғашқы нұсқалары поляризацияланбаған, бірақ қазіргі көптеген ашалар кеңейтілген бейтарап тістік арқылы поляризацияланған. (Поляризацияланбаған ток адаптерлері – бұл жиі кездесетін ерекшелік.) Харви Хаббелл 1913 жылы параллель тістік ашасын патенттеді, онда тістіктер бірдей енде болды. 1916 жылы Хаббелл бір тістігі екіншісінен ұзын және кең болатын поляризацияланған нұсқаға патент алды. 1950 жылдары енгізілген NEMA 1-15 ашасының поляризацияланған нұсқасында екі тістік те бірдей ұзындықта, тек ені ғана өзгереді. АҚШ және Канадада жаңа құрылыстарда жерге қосылмаған NEMA 1 розеткаларына рұқсат берілмейді, бірақ оларды ескі ғимараттарда кездестіруге болады.

NEMA 5-15 жермен (B түрі)

NEMA 5-15 плагинінің NEMA 1-15 сияқты екі жазық параллель тіреуіші және жер (жер) тіреуіші бар. Оның номиналды қуаты 125 вольтта 15 А-ға тең. Жер тіреуіші желілік және бейтарап тіреуіштерден ұзын, сондықтан қосылған плагин қуаттан бұрын жерге қосылады. Жер тесігі ресми түрде D пішіндес, бірақ кейбір дөңгелек тесіктер де кездеседі. Жерге қосылатын плагиндердегі екі ток тасымалдайтын тіреуіш әдетте тар болады, себебі жер тіреуіші полярлықты сақтайды. Бұл розетка IEC 60906-2 стандартында 120 вольт 60 Гц орналымдары үшін ұсынылады. Ұлттық электр мердігерлер қауымдастығының Ұлттық электр орнату стандарттары (NECA 130-2010) розеткалардың жер тесігімен жоғары қарай орнатылуын ұсынады, яғни жартылай енгізілген жалғауышқа түскен зат алдымен жер тіреуішіне тиеді. Дегенмен, кері бағыттағы (жер тіреуіші төмен қарай) орналасу жиірек қолданылады. Жерге қарай бағытталған орналасуды кейбіреулер «көңілсіз розетка», «көңілі қалған бет» немесе «дүрсілдеген бет» деп атайды. Жаңа тұрғын үйлер салу кезінде розетканың қуат тіреуіштеріне сыртқы заттардың тиіп-қағылуын болдырмау үшін жабыншақты розеткалар қажет болуы мүмкін. Сахна жарығында бұл жалғауыш кейде PBG деп белгіленеді, яғни Жері бар параллель тіреуіш, сондай-ақ Эдисон немесе Хаббелл, бұл әдеттегі өндірушінің атауы.

NEMA 5-20

NEMA 5-20 AP нұсқасының жапырақшалары бір-біріне перпендикуляр орналасқан. Розеткада бейтарап жапырақшаға арналған T пішіндес ойық бар, ол 15 А параллель жапырақшалы немесе 20 А жапырақшалы айырларды қабылдайды.

NEMA 14-50

NEMA 14 50 құрылғылары көбінесе RV парктерінде кездеседі, себебі олар үлкен демалыс көліктеріне "жағалау қуатын" қосу үшін қолданылады. Сонымен қатар, бұрын жылжымалы үйлерді желілік қуатқа қосу үшін 14 50 құрылғысы жиі пайдаланылды. Жаңа қолданылу салаларына Tesla-ның көлік зарядтауға арналған мобильді қосылымы кіреді, ол үй жағдайында пайдалану үшін 14 50 розеткасын орнатуды ресми түрде ұсынған болатын.

Басқа NEMA түрлері

30 және 50 амперлік розеткалар көбінесе кір жуу машиналарын және электр плиталарын сияқты жоғары ток қажет ететін құрылғыларға қолданылады.

JIS C 8303, II сынып, қазбадан шығарылған

Жапондық II класты айыр және розетка NEMA 1-15 сияқты физикалық жағынан бірдей болып көрінеді және 15 А ток күшіне арналған. Тиісті жапондық өнеркәсіптік стандарт, JIS C 8303, айыр корпусының өлшемдеріне қатаң талаптар қояды, түрлі таңбалау талаптарын және міндетті сынақтан өту мен типтік мақұлдау процедураларын енгізеді. Ескі жапондық розеткалар мен көп ұялы адаптерлер поляризацияланбаған – розеткалердегі ұялардың мөлшері бірдей болады және тек поляризацияланбаған айырларды қабылдайды. Жапондық айырлар әдетте Солтүстік Американың көптеген розеткаларына өзгеріссіз сыйып кетеді, бірақ поляризацияланған Солтүстік Америка айырларына адаптерлер немесе поляризацияланбаған айырларды алмастыру қажет болуы мүмкін. Жапонияда кернеу 100 В, ал жиілігі клиенттің Осака немесе Токио желісіне қосылуына байланысты 50 Гц (Шығыс Жапония) немесе 60 Гц (Батыс Жапония) болып табылады. Сондықтан, кейбір Солтүстік Америка құрылғылары жапондық розеткаларға физикалық түрде қосылғанымен, дұрыс жұмыс істемеуі мүмкін.

JIS C 8303, I сынып, жермен жабдықталған

Жапония Солтүстік Америкадағы NEMA 5-15 сияқты жерге қосылатын ұңғылы (немесе үш тісті) ашаны да пайдаланады.

Кеңес стандарты GOST 7396 C 1 ашылған

Бұл кеңестік штепсель, аймақта кейде әлі де қолданылады, тіреуіш өлшемдері мен арақашықтығы Europlug-ке тең, бірақ оқшаулағыш қабықшалары жоқ. Europlug-тан өзгешелігі, ол 6 А номиналды қуатқа есептелген. Оның корпусы еуропалық CEE 7/2 сияқты дөңгелек немесе CEE 7/17 сияқты дөңгелек негізді жалпақ болуы мүмкін. Дөңгелек негізінде ойықтар жоқ. Тіреуіштер параллель және біріне-бірі жақындамайды. Корпусы отқа төзімді термопластиктен жасалған. 6 А розетка Europlug-ты қабылдайды, бірақ басқаларын қабылдамайды, себебі 4,5 мм тесіктері CEE 7/4, CEE 7/6 немесе CEE 7/7 штепсельдерінің 4,8 мм тіреуіштерін қабылдау үшін тым кішкентай. Сондай-ақ, CEE 7/17-ге ұқсас, бірақ ешқандай ойықтары жоқ дөңгелек негізді 16 А дейінгі құрылғыларға арналған резеңке штепсельдер де болды. Оларды өткір пышақпен ойықтар жасау арқылы CEE 7/5 немесе CEE 7/3 розеткаларына сәйкес етуге бейімдеуге болады.

Швейцария SN 441011 (J түрі)

Швейцария стандарты, Лихтенштейнде де қолданылады. Стандарт екі, үш және бес контактілі, 10 А немесе 16 А номиналды қуаты бар плагиндер мен розеткалардың иерархиялық жүйесін анықтайды. Розеткалар сол сияқты немесе одан аз контактілі және сол сияқты немесе төмен номиналды қуатты плагиндерді қабылдайды. Стандартта 250 В (фаза-нейтраль) / 440 В (фаза-фаза) үш фазалы құрылғылар да қарастырылған. Балалардың қауіпсіздігі үшін қорғағыш жапқыштарды қолдану міндетті емес. Стандарт алғаш рет 1959 жылы сипатталған.

10 А тығындар мен розеткалар (J түрі)

SEV 1011 10 А тығындар мен розеткалардың "Type 1x" сериясын анықтайды. 11 типті тығын жерге қосылмаған, диаметрі 4 мм екі дөңгелек шұңқыры 19 мм арақашықтықта орналасқан. 12 типті тығынға орталық 4 мм диаметрлі дөңгелек жерге қосылу шұңқыры қосылған, ол 5 мм ығысқан. 12 типті розеткада ойық жоқ, ал 13 типті розеткада ойық бар. Екі розетка да 11-ші және 12-ші типті тығындарды, сондай-ақ 2,5 А Europlug түріндегі тығындарды қабылдай алады. Алдыңғы 11 және 12 типті тығындарда сызықты және бейтарап шұңқырлар қаптамасыз болған, олар толық кірмеген розеткаларға енгізілген кезде электр тогының соққысын тудыру қаупі бар. IEC J типі SEV 1011-дің 12 типті тығындары мен 13 типті розеткаларына сілтеме жасайды. Швейцарияға тән ерекшелік – бір фазалы тығындармен үйлесімді үш фазалы қуат розеткасы: көп жолды және аралық адаптерлерге, сым жиынтықтарына, сымды ұзарту жиынтықтарына, саяхат және тұрақты адаптерлерге қолданылатын талаптарды анықтайды, ол электр қауіпсіздігі және пайдаланушы талаптарын қамтиды, соның ішінде бірін біріне жалғаудың (бір адаптерді екіншісіне қосудың) тыйымдалуын қамтиды. Стандартқа сәйкес келмейтін өнімдерді 2018 жылдың соңына дейін Швейцария нарығынан шығару керек.

Суреттер

+ SN 441011 нөмірінен басталатын айырлар: бір фазалы, бір фазалы, жерленген, үш фазалы, жерленген 2.5 А Europlug 10 А түрі 11 түрі 12 түрі 15 16 А түрі 21 түрі 23 түрі 25+ SN 441011 нөмірінен басталатын розеткалар: бір фазалы, жерленген, үш фазалы, жерленген 10 А түрі 13 түрі 15 16 А түрі 23 түрі 25

Тайландтық үш тіректі тығындар TIS 166-2549 (O типті)

Тайландтың өнеркәсіптік стандарты (TIS) 166 2547 және оның кейінгі жаңартылған TIS 166 2549 стандарты, Тайланд 220 В электр қуатын пайдаланатындықтан, NEMA 1-15 және 5-15 негізінде жасалған бұрынғы стандарттарды алмастырды. Плагиннің екі дөңгелек қуат тірегі бар, олардың диаметрі 4,8 мм және ұзындығы 19 мм, 10 мм-ге дейін оқшауланған және 19 мм арақашықтықта орналасқан. Сонымен қатар, диаметрі бірдей және ұзындығы 21,4 мм болатын жерге қосылатын тірек бар, ол екі қуат тірегін байланыстыратын сызықтан 11,89 мм қашықтықта орналасқан. Жерге қосылатын тіректің арақашықтығы NEMA 5-ке сәйкес келеді және NEMA 1-15, NEMA 5-15 және Europlugs қабылдайтын гибридтік үш тіректік розеткалармен үйлесімділікті қамтамасыз етеді, олардың барлығы Таиландта әртүрлі қолданылған. Гибридтік розетка TIS 166 2547 стандартында қарапайым үш дөңгелек тіректік розеткадан басқа да анықталған, сонымен қатар, бұрынғысын алмастыру және NEMA-ға үйлесімді плагиндерге қолдауды кезең-кезеңмен тоқтату жоспарлануда. Розеткалар поляризацияланған (NEMA 5-15-тегідей). Плагин Израильдің SI32 плагиніне ұқсас, бірақ онымен алмастырылмайды. Тай плагині IEC World Plugs-те "O түрі" деп белгіленген.

Электр пештерінің бір фазалы тұтқалары мен розеткалары

Электр пештерін бір фазалы желіден қуаттандыруға арналған тығындар мен розеткалар, үш фазалы қуаттандыруға қарағанда жоғары ток күшіне ие болуы керек, себебі барлық қуат үш емес, екі контакті арқылы берілуі тиіс. Егер электр пеші тікелей желіге қосылмаған болса, оны тиісті жоғары қуатты коннектор арқылы электр желісіне қосуға болады. Кейбір елдерде бір фазалы электр пештері үшін арнайы электр жүргізу ережелері жоқ. Ресейде электр пешін 25 немесе 32 А коннектормен қосылған күйде көруге жиі болады. Норвегияда және Швецияның кейбір аймақтарында бір фазалы пештер үшін 25 А жерге қосылған, дөңгелек бұрыштармен тікбұрышты коннектор қолданылады. Коннекторда бір қатарда үш тік төртбұрышты штырбар бар, олардың ішінде жерге қосылған штырбар ең ұзыны. Сәйкес розетка соққыдан қорғау үшін ойыс жасалған. Норвегия стандарты – NEK 502:2005, X парағы (розетка) және XI парағы (тығын). Олар CEE 7/10 (розетка) және CEE 7/11 (тығын) стандартының екі полюсті және жерге қосылған түрлері ретінде де белгілі.

Бұршақ қоректендіру қондырғылары

Кейде ұлттық электр желілерін орнату ережелері су крандарының жанындағы розеткаларды пайдалануға тыйым салады. Оқшаулағыш трансформаторы бар арнайы розетка электрлік бритваларды раковинаның жанында пайдалануға мүмкіндік береді. Оқшаулағыш трансформатордың қуаты төмен болғандықтан, мұндай розеткалар шаш кептіргіш сияқты жоғары қуатты құрылғыларды қосуға жарамсыз. CENELEC қабылдаған және кейбір елдерде ұлттық стандарт ретінде қолданылатын IEC 61558-2-5 стандарты бритваға арналған қуат көзінің бір түрін сипаттайды. Бритва розеткалары Австралия (I тип) және BS 4573 сияқты екі тістік плагиндерді қабылдауы мүмкін. Оқшаулағыш трансформатор көбінесе екі тістік АҚШ плагиндерін (A типі) қабылдайтын 115 В шығыспен жабдықталады. Бритваға арналған қуат көзінің тогы да шектелуі керек, IEC 61558-2-5 стандарты ең төменгі қуатты 20 ВА, ал ең жоғарғы қуатты 50 ВА деп белгілейді. Розеткалар бритва белгісімен таңбаланады және "тек бритвалар үшін" деп жазылуы мүмкін. Солтүстік Америкада бұрын оқшаулағыш трансформаторлар мен арнайы NEMA 1-15 бритва розеткаларын орнату стандартты практика болды, бірақ қазір GFCI розеткасы қолданылады. Бұл стандартты розетканың толық қуатын қамтамасыз етеді, бірақ бритва немесе басқа құрылғыны пайдаланушыны тоқ ағуынан қорғайды. BS4573 типті C және Europlug типті C арасындағы айырмашылықтар. BS4573 плагинінде 5 мм дөңгелек контактілер және 16 мм аралық бар. Europlug-та 4 мм контактілер және 19 мм аралық бар. Europlug-ты BS4573 розеткасына қосу үшін адаптер қажет.

Италиялық BTicino брендінің Magic Security жалғауы

Италиялық BTicino компаниясы 1960 жылдары сол кезде қолданылып келген Europlug немесе CEI 23 16 коннекторларына Magic Security деп аталатын альтернативті нұсқаны ұсынды. Розетка тіктөртбұрышты, поляризацияны сақтау үшін бүйірлік кілттер мен ойыстармен жабдықталған, сондай-ақ әртүрлі ток күші бар плагиндің енгізілуін болдырмау үшін жасалған. Үш бір фазалы, жалпы қолданысқа арналған коннекторлар 10 А, 16 А және 20 А номиналмен, ал үш фазалы өнеркәсіптік коннектор 10 А номиналмен шығарылды; олардың барлығында плагиндік ұялар мен розеткалардың сәйкес келмеуіне кедерес жасайтын әртүрлі кілттердің орналасуы бар. Розетка қауіпсіздік қақпағымен жабылады (оның үстінде «Magic» деген сөз жазылған), оны тек бетіне біркелкі қысым жасау арқылы ғана ашуға болады, осылайша розетканың ішіне плагинден басқа заттардың енуіне жол берілмейді. Контактілер плагиннің екі жағында орналасқан; плагин розеткаға толық енгізілген кезде ғана қуаттандырылады. Бұл жүйе итальяндық CEI плагиндерімен де, Europlug-тармен де үйлесімді емес. Құралдар ешқашан осы қауіпсіздік плагиндерімен жабдықталмаған, ал адаптерлерді пайдалану қауіпсіздік мүмкіндіктерін жояды, сондықтан берілген плагиндерді кесіп алып, қауіпсіздік коннекторымен ауыстыру қажет болды. Дегенмен, Magic қауіпсіздік жүйесі бастапқыда сәтті болды, себебі оның күшейтілген қауіпсіздік мүмкіндіктері тұтынушыларға ұнады; сол кездегі стандартты коннекторлар жеткілікті қауіпсіз емес деп есептелді. Жүйенің құлдырауы Magic түріне ұқсас қауіпсіздік қақпақтары стандартты розеткалар үшін жасалған кезде болды. Италияда бұл жүйе толығымен тоқтатылмады. Бүгінде сирек кездеседі, бірақ BTicino каталогында әлі де қолжетімді деп көрсетілген (үш фазалы нұсқадан басқа, ол 2011 жылдың шілдесінде шығарылатын болды). Чилиде 10 А Magic коннекторлары компьютерлік/зертханалық электр желілерінде, сондай-ақ байланыс немесе деректер жабдықтары үшін жиі қолданылады. Бұл нәзік электрондық жабдықтарды тәуелсіз автоматтық өшіргішке қосуға мүмкіндік береді, әдетте, артық жүктемеден қорғайтын немесе үзіліссіз қуат көзінің резервтік қорын қамтиды. Плагиннің ерекше пішіні кеңсе қызметкерлеріне компьютерлік жабдықтарды стандартты қорғалмаған электр желісіне қосуды немесе басқа кеңсе техникасын қосу арқылы UPS-ті артық жүктеуді қиындатады. Исландияда Magic плагиндері Europlug және Schuko орнатуларымен қатар үйлер мен кәсіпорындарда кеңінен қолданылды. Жаңа үйлерге орнату 1980 жылдардың соңында да жиі кездесетін.