Кіріспе

Американдық саясаткер (1890–1972)

Аллен Джозеф Эллендер (24 қыркүйек 1890 – 27 шілде 1972) – американдық саясаткер және заңгер, 1937 жылдан өліміне дейін Луизиана штатынан АҚШ сенаторы болды. Ол Демократиялық партияның мүшесі және бастапқыда Хьюи Лонгпен байланыста болған. Сенатор ретінде ол көбінесе консервативті ұстанымды сақтады, ішкі саясат мәселелерінде Консервативті коалициямен 77% жағдайда бірге дауыс берді. Ол беделді сегрегацияшыл болды, 1956 жылы Оңтүстік манифестіне қол қойды, 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға қарсы дауыс берді және 1938 жылы линче қарсы заңнамаға қарсылық көрсетті. Көптеген демократтардан өзгеше, ол сыртқы саясатта "жұмбақ" болған жоқ және Вьетнам соғысына қарсы болды. Ол мемлекеттік және жеке мектептерде білім алды, ал 1909 жылы Жаңа Орлеандағы Рим-католик Сент-Алойсиус колледжінде бакалавр дәрежесін аяқтады. (Қазіргі кезде Брат Мартин атындағы орта мектеп ретінде қайта ұйымдастырылды). Ол 1913 жылы Тулейн университетінің құқық факультетін LL.B. дәрежесімен бітірді, сол жылы адвокаттыққа қабылданды және Хума қаласында жеке практикасын бастады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғысқа шақырудан кейін бас тартса да, Элендер ерікті түрде әскери қызметке жазылды. Алғашында бүйрек тасы анықталғаннан кейін медициналық себептермен қабылдамағанымен, Элендер әскери форма киюге талпынды. Отадан және жазылғаннан кейін Элендер конгрессмені арқылы Армияның Әскери судьялар корпусына кіру үшін өтініш жасады, оған АҚШ Теңіз корпусында аудармашы және тілмаш лауазымы ұсынылды, бірақ ол Луизиана француз тілінде сөйлейтіндіктен, ресми француз тілінде жеткілікті деңгейде болмауы мүмкін деген алаңдаушылықтан бас тартты. Француз тілін жақсарту курстарында оқығанда, ол Тулейн университетіндегі Студенттік армия оқу корпусына да өтініш берді. 1918 жылдың қазан айында ол бағдарламаға қабылданды және Тулейн университетінің кампусындағы Мартин лагеріне келді. Соғыс қарашада аяқталды және SATC бағдарламасы таратылды, сондықтан Элендер дайындығын аяқтамай желтоқсанда қызметтен босатылды. 1920 жылдардың соңына дейін әскери қызметін растау үшін құрметті босату алуға тырысқанымен, Элендерге ол мүмкін болмады. Оның орнына Мартин лагерінің командирі Элендердің конгрессменіне жолдаған жауабында "Аллен Дж. Элендер" 1918 жылғы 11 қарашадағы келісімнен кейін SATC-ге жаңадан тіркелуді тыйымдайтын армия бұйрығына сәйкес әскери қызметтен босатылды делінген. Мансабы дамыған сайын, оның өмірбаянында Элендер соғыс кезінде АҚШ Армиясының артиллерия корпусында сержант болған деген дұрыс емес мәлімдеме жиі кездеседі.

Мемлекеттік саясат

1921 жылы Еллендер Луизиана штатының конституциялық конвенциясына делегат болды. Сол орган жасаған конституция 1974 жылы, Еллендер қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң қолданыстан шығарылды. Ол 1924 жылдан 1936 жылға дейін Луизиана штатының Өкілдер палатасында қызмет етті. 1928 жылдан 1932 жылға дейін палата төрағасының орынбасары болды, ал 1929 жылы Ралф Норман Бауэр және Сесил Морган басқарып, биліктің көптеген теріс пайдаланулары үшін губернатор Хьюи Лонгты қызметтен алуға тырысқан импичмент күштеріне қарсы табысты күресті. Еллендер 1932 жылдан 1936 жылға дейін Палата спикері болды, содан кейін АҚШ Сенатына сайланды.

АҚШ сенаторы

1937 жылы ол Сенаттағы орынды алды, бұрын ол құлаған Хьюи Лонгтың және демократиялық үміткер Оскар Келли Алленнің, Виннфилд қаласының, Лонгтың туған округі Винннің орындығына тағайындалған еді. Аллен демократиялық партияның ішкі сайлауында 200 мыңнан астам дауыспен жеңіске жеткенімен, көп ұзамай қайтыс болды. Оның қазасы Элендердің сайлануына жол ашты. Демократтар ғасыр басында қара нәсілділердің көпшілігін сайлау құқығынан айырғандықтан, штаттық саясатта үстемдік құрды, сондықтан ішкі сайлаулар шешуші мәнге ие болды. Элендер 1937 жылдың шілдесінде сот жүйесін реформалау туралы заң жобасын жоюға қарсы дауыс берген жиырма либералды демократ сенаторының бірі болды. Бұл заңды президент Франклин Д. Рузвельт АҚШ Жоғарғы Сотының «Жаңа келісім» саясатына қарсы бірнеше шешімінен кейін оны өзгерту мақсатымен ұсынған еді. Элендер бірнеше рет Сенатқа қайта сайланып, 1972 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Ол үлкен өкілдікке ие болып, зор ықпалға қол жеткізді. Ол 1945 жылы қабылданған және бүгінге дейін қолданылып келе жатқан, кедей оқушыларға көмектесетін федералдық тегін түскі ас бағдарламасын ұсынушы болды. 1946 жылы Элендер өзінің сайлау науқанында қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылықты қоздырған оңтүстік демагогы Теодор Билбоны қорғады. Сенатқа шағым түскеннен кейін, Элендер төрағалық еткен комитет сайлаушылардың құқығын шектеуді тергеді. Элендер Билбоның үгіт-насихаты емес, «дәстүр мен әдет-ғұрып» салдарынан қара нәсілділерге шабуыл жасалғанын қорғады. Комитет Билбоны ақтау үшін партиялық бағытта дауыс берді, үш демократ Миссисипидегі демагогты қолдады, ал екі консервативті республикашыл – Айова штатының Бурк Хикенлупері мен Нью-Гэмпшир штатының Стайлз Бриджесі шешімге қарсы дауыс берді. Алайда, Билбо денсаулығының нашарлауына байланысты Сенаттағы орынды ала алмады және көп ұзамай қайтыс болды. Элендер 1951-1953 және 1955-1971 жылдары Сенаттың Ауыл шаруашылығы комитетінің ықпалды төрағасы болды, ол қант шаңырағының мүдделерін қорғады. Ол 1971 жылдан өліміне дейін Сенаттың одан да беделді Ассигнованиелер комитетінің төрағасы болды. Сенаттағы демократ ретіндегі өкілдігін көрсете отырып, Элендер 1971-1972 жылдары АҚШ Сенатының уақытша президенті болды, бұл құрметті лауазым еді. Элендер 1950 жылдары АҚШ үкіметінде, армияда және білім беру мекемелерінде коммунистік тынышсыздықтарды айыптаған бірқатар сөздері мен тергеулері арқылы ұлттық даңққа ие болған Висконсин штатының республикашыл сенаторы Джозеф Маккартидің қарсыласы болды. 1952 жылдың наурызында Элендер сол жылғы жалпы сайлауда Өкілдер палатасының президентті сайлау мүмкіндігі туралы айтты және бұл мүмкіндік Джорджия сенаторы Ричард Расселлдің үшінші партиядан үміткер ретінде сайлауға қатысуынан туындауы мүмкін екенін, соның салдарынан президент Трумэн мен республикашыл сенатор Роберт А. Тафттың сайлаушылар алқасынан жеткілікті дауыс жинамауы мүмкін екенін қосты. Элендер 1960 жылдардағы азаматтық құқықтар туралы федералдық заңға қарсы болды, оның ішінде қара нәсілділердің сайлаудағы конституциялық құқықтарын қамтамасыз ету мақсатындағы 1965 жылғы Сайлау құқығы туралы заң да бар еді. Көптеген адамдар, әсіресе Оңтүстік штаттарында, 1900 жылдан бері сайлау құқығынан айырылған. Дак Хиллдегі линчтен кейін ол бұрын Өкілдер палатасында қабылданған линчтерге қарсы заң жобасын тоқтатуға көмектесті, «Біз Американың ақ нәсілділердің үстемдігін кез келген бағамен сақтаймыз» деп мәлімдеді. 1964 жылдың 31 тамызында президент Джонсонның 1964 жылғы азық-түлік талондары туралы заңға қол қоюы кезінде президент Элендерді «бұл заңның қабылдануына үлес қосқан» Конгресс мүшелерінің бірі ретінде атап өтті.

Соңғы жорық, өлім және соңынан

1972 жылы 1971 жылдың желтоқсанынан бері демократтық губернаторлық үміткер, Шревпорт қаласының бұрынғы штат сенаторы Дж. Беннетт Джонстон, Эллендерге қайта сайлану үшін қарсы шықты. Эллендер Джонстонды жеңеді деп күтілгенімен, ол 27 шілдеде 81 жасында Бетесда Әскери-теңіз ауруханасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Бірақ демократиялық сайлаушылардың шамамен 10 пайызы қайтыс болған Эллендерге дауыс берді. Эллендер отбасы 1972 жылғы жалпы сайлауда Джонстонның Эллендерге қарсы жарысқа түсуіне наразылық білдіргендіктен МакКитхенді қолдады. Эллендердің тікелей ізбасары Джонстон емес, губернатор Эдвин Эдвардстың бірінші әйелі Элейн С. Эдвардс болды, ол 1972 жылдың 1 тамызынан 1972 жылдың 13 қарашасына дейін оның орнын толтыру үшін тағайындалды. Сайлаудан алты күн өткен соң Джонстон Эллендердің қалған мерзімін аяқтауға тағайындалды, бұл оған басқа жаңа сенаторлардан артық тәжірибе алуға мүмкіндік берді.