Кіріспе

Жапония префектурасы

Жапон префектурасы

Аомори префектурасы (青森県) ([a̠o̞mo̞ɾʲikẽ̞ɴ]) – Тохоку аймағындағы Жапония префектурасы. Префектураның астанасы, ең ірі қаласы және осы атпен аталатын қала – Аомори қаласы. Аомори – Жапонияның негізгі аралы Хонсюдағы ең солтүстік префектура. Ол шығыс жағынан Тынық мұхитымен, оңтүстік-шығыс жағынан Ивате префектурасымен, оңтүстік-батыс жағынан Акита префектурасымен, батыс жағынан Жапон теңізімен, ал солтүстігінде Цугару бұғазы арқылы Хоккайдомен шектеседі. Аомори префектурасы ауданы 9 643 км² көлемімен 8-інші орында, ал халқы 1,18 миллионнан астам адамды құрайтын 31-інші ең көп халқы бар префектура. Аомори префектурасының халқының шамамен 45 пайызы Аомори және Хачинохе қалаларында тұрады, бұл қалалар жағалау жазықтарында орналасқан. Префектураның көп бөлігі орманды таулармен жабылған, ал халық орталықтары аңғарлар мен жазықтарда орналасқан. Аомори – Мияги және Фукусима префектураларынан кейін Тохоку аймағындағы халық саны бойынша үшінші префектура. Белсенді стратовулкан болып табылатын Иваки тауы – префектураның ең биік нүктесі. Адамдар бұл префектурада кем дегенде 15 000 жылдан бері тұрып келеді, ал Жапониядағы ең көне керамикалық бұйымдардың іздері Жомон дәуіріндегі Одай Ямамото I табылған жерінде анықталды. Ғасырлар бойы Нанбу және Цугару кландарының билігінде болғаннан кейін, Мэйдзи реставрациясы кезінде бұл префектура Мүтсу провинциясының солтүстік бөлігінен құрылды. Префектураның экономикасы негізінен бірінші секторға (ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы, орман шаруашылығы) байланысты болғанымен, Хонсюдың солтүстік шетіндегі орналасуының арқасында ол маңызды көліктік хабқа да айналды.

Жомон кезеңі

Жапониядағы керамиканың ең көне дәлелі префектураның солтүстік-батыс бөлігіндегі Сотогахама қаласындағы Одай Ямамото I орнында табылған. Онда табылған жәдігерлер Жомон дәуірі шамамен 15 000 жыл бұрын басталғанын көрсетеді. Б.з.д. 7000 жылға қарай, префектураның жағалауында, қазіргі жағалаудан үш метр биік болған балық аулау мәдениеттері дамыған. Шамамен б.з.д. 3900 жылы, қазіргі Аомори қаласындағы Саннай Маруяма орнында елді мекен пайда болды. Бұл елді мекен орнының тұрғындары мен Жомон дәуіріндегі Хоккайдо және Кюсюден келген адамдар арасындағы кең байланысты көрсетеді. Жомон дәуірі Аомори префектурасының Цугару қаласындағы Камегаока орнында, Шакокидогу табылған жерде б.з.д. 300 жылға дейін жалғасты. Тарихи жазбаларда 917 жылы Товада көліндегі жанартаудан бірнеше күшті жарылыс болғаны айтылады. Вулкандық белсенділік 17 тамызда ең жоғары деңгейге жетті. Хэйан дәуірі бойы эмишилер Киотодағы императорлық сарайға бағынышты болды, ал 1094 жылы Солтүстік Фудзиваралар оларды Муцу провинциясына қосты. Солтүстік Фудзиваралар өздерінің жерлері, Киото және континенттік Азия арасындағы сауданы дамыту үшін қазіргі Гошогаварада Тосаминато портын құрды. 1189 жылы Солтүстік Фудзиваралар Минамото но Йоритомодан жеңіліп, ол Камакура сёгунатын құрды.

Камакура кезеңі

Минамото но Йоритомо Муцу провинциясын Камакура сёгунатының иелігіне қосты. Нанбу Мицуюки Исибашияма шайқасында Минамото но Йоритомоға қосылып, Солтүстік Фудзивараны жаулап алғаннан кейін Нуканобу ауданында кең байлықтар алды. Нанбу Мицуюки қазіргі Аомори префектурасының Нанбу аймағында Шоджуджате қамалын салды. Префектураның шығыс бөлігі жылқы шаруашылықтарымен көбінесе қамтылған, ал Нанбу соғысқа қажетті жылқыны жеткізу арқылы күшті және байыды. Бұл жылқы шаруашылықтары 1-ден 9-ға дейін (Ичинохеден Кунохеге дейін) нөмірленген бекітілген бекіністер болды және Нанбу Мицуюкидің алты ұлына табысталды, осылайша Нанбу кланының алты негізгі тармағы құрылды. Префектураның солтүстік-батыс бөлігі Тосаминатодан Солтүстік Фудзивараны ығыстырғандары үшін Андо кланына берілді. Порт Андо кланының билігімен кеңейтілді. Олар Эзодағы айнулармен қарқынды сауда жасады. Бірақ, 1268 жылы және 1320 жылдары айнулар мен Андо кланы арасында қақтығыс туды. Шогунаттың бұйрығымен Нанбу араласуынан кейін бұл қақтығыс тоқтатылды. Бұл қақтығыс Камакура сёгунатын соңғы жылдары әлсіретті, ал Андо кланы солтүстік (Андо) және оңтүстік (Акита) деп екіге бөлінді.

Муроматси дәуірі

Ашикага сёгунатының басталуында Нанбу және Андо аймақты басқаруды жалғастырды, Нанбу қазіргі префектураның оңтүстік-шығыс бөлігін, ал Андо Шимокита және Цугару түбектерін бақылады. Андолар сонымен қатар Эзоның шеттерін бақылауға қатысып, назарын бөліп отырды. 1336 жылы Андо Солтүстік және Оңтүстік сарайлар кезеңінде Хорикоси қамалын салуды аяқтады. Муромачи дәуірінде Нанбу Аомори префектурасының қазіргі аумағынан Андоларды бірте-бірте ығыстыра бастады. 1432 жылы Андолар Тосаминатодан қуылды, Эзоға шегінді, ал Нанбу олардың барлық жерлерін бақылауына алды. Нанбу билігінде порттық елді мекен тоқырап қалды. Кез келген жағдайда, Оуралар Нанбу кланының жергілікті судьясы Ишикава Таканобутің басшылығымен мұрагерлік аудандық вице-магистраты (郡代補佐) болды; алайда, 1571 жылы Таменобу Ишикаваға шабуыл жасап, өлтірді және Цугару аймағындағы Нанбу кланының қамалдарының бірін соң бірін басып ала бастады. Ол Ишикава, Дайкодзи және Абуракава қалаларындағы қамалдарды жаулап алды және көп ұзамай аймақтағы көптеген бұрынғы Нанбу адалдарының қолдауын алды. Тойотоми Хидэёсиге адалдығын білдіргеннен кейін, ол 1590 жылы тәуелсіз сардар ретінде бекітілді және өзінің атын "Цугару" деп өзгертіп, Цугару кланын ресми түрде құрды. Цугару Таменобу Одавара шайқасында Хидэёсиге көмектесті және Корея жорығы кезінде Хизенге оның қатарына қосылды. Кейін ол 1600 жылы Секигахара шайқасында Токугава Иэясутің жағына шықты.

Эдо кезеңі

Токугава шогунаты құрылғаннан кейін Нанбу Шимокита түбегін және оның оңтүстігіндегі аудандарды биледі. Нанбу иелігінің батысындағы және Акита кланының жерлерінің солтүстігіндегі аймақтардың бәрі Цугару кланының бақылауында болды, олар Хиросаки қаласынан басқарды. Хиросаки қамалы 1611 жылы салынды, ол Цугару кланының бекінісі ретінде Хорикоси қамалының орнын басты. 1781 және 1789 жылдар аралығында Муцу провинциясын Тенмей ашаршылығы шалды, себебі температура әдеттегіден төмен болды, және Цугару кланының астанасы Хиросакиге жақын Иваки тауындағы жанартаулық жарылыстар бұл жағдайды ушықтырды (1782 жылдың қарашасынан 1783 жылдың маусымына дейін). Эдо кезеңінің басында Хонсю аралындағы айнұлардың соңғы топтары префектураның түбектеріндегі таулы жерлерде тұрды. Олар билеуші кландармен белгілі бір деңгейде байланыста болды, бірақ негізінен Муцу шығанағы мен Цугару бұғазының суларында балық аулау арқылы күнкөріс жасады. Дегенмен, Цугару кланы айнұларды ассимиляциялауға екі рет күш салды, біріншісі 1756 жылы, екіншісі 1809 жылы болды. Мұрағаттар кланның өз иеліктерінде айнұ мәдениетін жоюға жеткенін көрсетеді, бірақ Аомори префектурасындағы кейбір географиялық атаулар әлі де бастапқы айнұ тіліндегі атауларын сақтап қалған.

Мейдзи реставрациясы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін

Соңғы сёгун Токугава Ёсинобу 1867 жылы отставкаға кеткеніне қарамастан, Босин соғысы 1868 жылдың соңында Солтүстік Жапонияға жетті. 1868 жылдың 20 қыркүйегінде, Нанбу кланы билеген Мориока доменінің астанасы Мориокада, сёгунатқа адал Оуэцу Реппан Домей жарияланды. Цугару кланы бастапқыда Сатчо Альянсының императорлық күштеріне қосылып, жақын орналасқан Шонай доменіне шабуыл жасады. Бірақ, Цугару көп ұзамай ойын өзгертті және қысқа мерзімге Оуэцу Реппан Домейінің құрамына кірді. Алайда, себептері әлі анықталмаған, Цугару одақтан шығып, бірнеше айдан кейін императорлық жаққа қайта қосылды. Нанбу және Цугару кландары бұрынғы қарсыластығын жаңартып, Нохежи шайқасында соғысты. Нәтижесінде, кланның барлығы Мейдзи үкіметінің солтүстік аймақтардағы жазалау шараларынан құтыла алды. 1868 жылы Муцу провинциясы Босин соғысынан кейін бес провинцияға бөлінді, олардың бірі – Рикуо, кейіннен Аомори префектурасының және Ивате префектурасының солтүстік-батыс бөлігінің аумағын қамтыды. 1871 жылдың 4 қыркүйегінде Рикуо провинциясы таратылып, бөлінді, осылайша қазіргі Аомори префектурасы құрылды. Оның астанасы алдымен Хиросакиде орналасқан, бірақ 23 қыркүйекте орталықта орналасқан портовый ауылға, Аомориге көшірілді. Префектураның жаңа астанасы Аоморидің жылдам дамуына, солтүстік Жапониядағы логистикалық орта ретіндегі маңыздылығына байланысты болды. 1889 жылы ол кентке, ал 1898 жылы қалаға айналды. 1889 жылдың 30 қазанында америкалық сауда кемесі "Чесборо" префектураның батыс жағалауында, Шарики ауылының жанында апатқа ұшырады, кеменің көптеген экипажы ауыл тұрғындарымен құтқарылды. Жеке компания – Ниппон темір жолы 1891 жылы Төһоку магистралін аяқтады, Аомориді Токиодағы Уэно станциясымен байланыстырды. 1902 жылдың 23 қаңтарында әскери оқу кезінде, Хакода тауларындағы қарлы дауылда жоғалған 199 сарбаз қаза тапты. 1910 жылдың 3 мамырында Ясуката ауданында өрт шықты. Күшті желдің әсерінен өрт жылдам түрде бүкіл қаланы шарлады. Өрт салдарынан 26 адам қаза тауып, 160 адам жарақат алды. 5246 үй қирады, 19 қойма және 157 склады өртенді. 1945 жылдың 23 наурызында Ажигасава қаласының бөлігін құлаған саз көшкіні шарпып, 87 тұрғыны қаза тапты. 1945 жылдың 28 шілдесінде сағат 22:30-да американдық B-29 бомбардировщиктерінің эскадрильясы Аомори қаласының 90 пайызынан астамын бомбалады. Әуе шабуылынан қала тұрғындарының арасында 1767 адам қаза тауып, 18 045 үй қирады. Префектураның инфрақұрылымы, соның ішінде Сейкан паром, Муцу мен Мисавадағы теңіз базалары, Хачинохе әуежайы, Аомори мен Хачинохе порттары мен теміржолдары қирады.

1945 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Жапонияны оккупациялау кезінде Аоморидегі әскери базалар АҚШ әскерінің бақылауында болды. Хачинохе әуежайы 1950 жылға дейін пайдаланылды және Камп Хауген деп аталды. Мисава әуе базасы АҚШ Әскери-әуе күштерімен оккупацияланып, қайта жаңартылды; содан бері базада американдық әскери контингент орналасқан. Аомори радиосы алғашқы хабарларын 1953 жылы эфирге шығарды. Төрт жыл өткен соң, алғашқы балық аукциондары өтті. 1958 жылы қалалық балық базары мен азаматтар ауруханасы ашылды. Сол жылы Цугару желісі Цугару түбегінің ең шеткі нүктесіндегі Минмайя ауылымен теміржол байланысын орнатты. 1985 жылдың наурыз айында 23 жылдық еңбек пен 690 миллиард иендік қаржылық инвестициядан кейін, Сейкан туннелі Хонсю және Хоккайдо аралдарын байланыстырып, әлемдегі осындай типтегі ең ұзын туннель атанды. Шамамен үш жылдан кейін, 13 наурызда, Цугару Кайкё желісінде пойыз қозғалысы басталды. Туннельдің пойыз қатынасына ашылуы Сейкан паромдық теміржол қызметінің тоқтауына әкелді. 80 жылдық қызметтері ішінде Сейкан теміржол паромдары Аомори мен Хакодате арасында 720 мың рет қатынап, 160 миллион жолаушы тасымалдады. Қазір ол автомобильдер мен жолаушыларды тасымалдайды, ал пойыз қатынасы тоқтатылған. Аомори мемлекеттік колледжі 1993 жылдың сәуір айында есігін ашты. 1995 жылдың сәуір айында Аомори әуежайы Оңтүстік Кореяның Сеул қаласына және Ресейдің Хабаровск қаласына тұрақты халықаралық рейстерді бастады; алайда, Хабаровскке бағытталған рейстер 2004 жылы тоқтатылды. 2007 жылдың маусым айында Солтүстік Кореядан қашқан төрт адам теңізде алты күннен кейін Аомори префектурасына жетті, бұл қайықпен Жапонияға жеткен екінші белгілі жағдайды құрады. 2011 жылдың наурыз айында Жапонияның шығыс жағалауында 9,0 балдық жер сілкінісі болды. Аомори префектурасының оңтүстік-шығыс жағалауы осының салдарынан туған цунамиден зардап шекті. Порттардағы ғимараттар зардап шекті, ал қайықтар көшелерге лақтырылды.

География

Аомори префектурасы – Хонсю аралының солтүстік шетінде орналасқан Тохоку аймағының ең солтүстік префектурасы. Ол Хоккайдоға Цугару бұғазы арқылы қарайды және оңтүстікте Акита мен Иватемен шектеседі. Префектура шығысында Тынық мұхитымен, батысында Жапон теңізімен шектеледі, ал Цугару бұғазы солтүстікте осы су алаптарын байланыстырады. Жапон теңізіндегі Кюуроку-джима аралдары – префектураның батыс нүктесі. Балта пішіндес Шимокита түбегінің солтүстік-батыс ұшындағы Ома – Хонсюдың ең солтүстік нүктесі. Шимокита және Цугару түбектері Муцу шығанағын қоршап тұрады. Бұл түбектердің арасында Оу тауларының солтүстік бөлігі – Нацудомари түбегі орналасқан. Үш түбек префектураның символындағы стильдес картада жақсы көрінеді. Огавара көлі – Шимокита түбегінің төменгі жағындағы тұзды көл. Жапониядағы он бірінші үлкен көл, Тохоку аймағындағы ең үлкен тұзды көл және префектурадағы ең үлкен көл. Аомори мен Акитаның шекарасында орналасқан Товада көлі – жанартаулық кальдерадағы көл. Көл Товада Хачимантай ұлттық паркінің маңызды бөлігі болып табылады және Хонсюдағы ең үлкен кальдера көлі. Парк ішінде Оирас өзені Товада көлінен шығысқа қарай Тынық мұхитына құяды. Парктің тағы бір ерекшелігі – Аомори қаласының оңтүстігінде және Товада көлінің солтүстігінде орналасқан кеңінен жайылған жанартаулық тобы – Хакода таулары.

Климат

Аомори префектурасының климаты көбінесе салыстырмалы түрде салқын. Оның төрт айқын мезгілі бар, орташа температурасы -6 °С. Климаттың өзгеруі префектураның шығыс (Тынық мұхиты жағы) және батыс (Жапон теңізі жағы) бөліктерінде байқалады. Бұл, негізінен, префектураның ортасымен солтүстіктен оңтүстікке қарай созылатын Оу тауларының екі аймақты бөлуіне байланысты. Батыс жағында күшті муссондар соғып, күн сәулесі аз түседі, нәтижесінде қыс айларында көп қар жауады. Шығыс жағы маусымнан тамызға дейін солтүстік-шығыстан соғатын, жергілікті тұрғындар "Ямасе" деп атайтын желдер әкелген төменгі бұлттардың әсеріне ұшырайды, бұл температураның салыстырмалы түрде төмен болуына себеп болады. Дегенмен, "Ямасе" желдері кейде жазды соншалықты суытып жібереді ki, азық-түлік өндірісіне кедергі келтіреді. Қысқы мезгілдегі ең төменгі температура , ал жазғы мезгілдегі ең жоғары температура .

Демография

Аомори префектурасында тұратын немесе Аомориден шыққан адам аоморилік деп аталады. 2017 жылы префектураның жалпы халқы 1,28 миллион адамды құрады, бұл Жапонияның барлық халқының 1 пайызынан сәл астам бөлігін құрайды. 2017 жылы 23 529 адам Аомориден басқа жерге көшіп кетті, ал 17 454 адам префектураға көшіп келді.

Экономика

Тохоку аймағының көп бөлігі сияқты, Аомори префектурасында да егіншілік, орман шаруашылығы және балық аулау сияқты біріншілік сектор салалары басым. Префектураның орман шаруашылығы саласы бүкіл елде ағаш конструкциялар салуда қолданылатын кипарис ағашы – хибаның өсірілуі мен жиналуына негізделген. 2015 жылы оның экономикасының ЖІӨ-сі 4,541.2 миллиард иенді құрады, бұл Жапония экономикасының шамамен 0,83 пайызына тең. Аомори префектурасы Жапонияның префектуралары арасында ең көп жел энергиясын өндіреді, Шимокита түбегінде ірі жел электр станциялары орналасқан. Түбек сонымен қатар, ядролық отын өндірумен, сондай-ақ ядролық қалдықтарды қайта өңдеумен, сақтаумен және жоюмен айналысатын Japan Nuclear Fuel Limited компаниясына тиесілі, Роккашо ауылында штаб-пәтері орналасқан, қолданыстан шығарылған Роккашо қайта өңдеу зауытының да орналасқан жері. Хачинохе қаласында ферроникель өнімдерін өндіретін Pacific Metals компаниясы бар. Префектурада алма өсіру 1875 жылы басталды, сол кезде префектураға батыс шығу текті үш алма сорты берілді. Алмалар Жапонияда тұтынылады және АҚШ, Қытай, Тайвань және Таиланд елдеріне экспортталады. Гонохе қаласының жылқы өсіруде ұзақ тарихы бар, бұл қала самурайлар арасында жоғары бағаланған ерекше сапалы жылқыларды өсіру орталығы болды. Самурайлардың ықпалы төмендегеннен кейін, Гонохеде жылқы еті үшін өсіріле берді. Майлылығы аз жылқы еті деликатес ретінде бағаланады, әсіресе шикі түрде, Басаши (馬刺し) деп аталады. Муцу шығанағындағы Аомори жағалауы – мол шабшалының ірі көзі, бірақ олар Хиранаи қаласының ерекшелігі болып табылады, себебі Нацудомари түбегіндегі тыныш сулар олар үшін қолайлы ортаны құрайды.

Туризм

Аомори префектурасының экономикасында туризм саласы қарқынды дамып келеді. 2012-2017 жылдар аралығында шетелдік туристер санының өсуі бойынша Жапонияның алғашқы бес префектурасының қатарында болды. Аомориде шетелдік туристердің көптеп келуі қонақүйлердің салынуына ықпал етті. Префектураның ең басты тартымды орындары – тарихи жерлері, мұражайлары және ұлттық парктері. 2009 жылдың қаңтар айында префектураның бірнеше Жомон дәуіріне қатысты тарихи орындары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынылды. Мақұлдаған жағдайда, археологиялық қазбалар Шираками Санчимен бірге префектураның екінші Дүниежүзілік мұра орны болады. Шираками Санчидің нәзік экожүйесіне байланысты туристерге кіруге шектеулер қойылған, алайда келушілер бірнеше су айдындарына, жолдар мен бау-бақшаларға баруға мүмкіндік алады. 2016 жылы Аомори префектурасын 35,2 миллионға жуық ішкі турист, ал 2017 жылы 95 мыңға жуық шетелдік турист барды. Префектурада сонымен қатар Батыс Тынық мұхиты аймағындағы Армия, Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштеріне, сондай-ақ Жапонияның Өзін-өзі қорғау күштеріне қызмет көрсететін Мисава әуе базасы орналасқан – бұл жалғыз біріктірілген, бірлескен АҚШ әскери орны. JSDF префектурада базаларын сақтайды, оның ішінде JMSDF Ōminato базасы, JMSDF Hachinohe әуе базасы және 青森駐屯地.

Дәстүрлі қолөнер

Аомори префектурасының Цугару аймағы – дәстүрлі Цугару джамисенің туған жері, ол аймақтың өзіндігі мен тарихымен тығыз байланысты, виртуоз шамизен ойнау стилі. Бұл стильдің белгілі шебері – Хиранаидан шыққан, ел аралап, ақырында бүкіл елге танымал болған соқыр музыкант Такахаси Чикузан. Аомори префектурасы – Эдо дәуірінде пайда болған когин заши және Нанбу хишизаши декоративтік кестелеу стильдерінің де отаны. Бұл стильдерді жасаған жергілікті шаруа әйелдері мақтаның төменгі топқа қол жетімді болмауына байланысты, қатал қыста зығыр матадан тігілген киімдерді мықтырақ және жылырақ ету үшін оларды пайдаланған. Нанбу билігінде 700 жылдан бері Явата-ума деп аталатын ағаштан жасалған ат мүсіндері жасалып келеді.

Ас мәзірі

Аомори аймағы бірнеше шұпалардың туындауына себеп болды: ке-қамыры, мисо шұпасынан жасалған, кесілген тамыр көкөністерімен, майлы және көкбауырлы өсімдіктермен (мысалы, пешене және құрақ) және Цугару аймағынан келген тофу қосылған; ичигони – теңіз кірпісінің уылдырығы мен абалон шұпасы, онда теңіз кірпісінің уылдырығы құлпынайға ұқсайды, жапон тілінде «ичиго» деп аталады, Хашиками қаласынан; Нанбу аймағынан тауық пен көкөністер қосылған хитцуми соусы; Нанбу сенбеісімен, көкөністермен және тауықпен толы Хачинохе сенбеі шұпасы; Аомориден келген балық уылдырығы қосылған жаппа-жура көкөніс шұпасы; және Шимокита түбегінде арнайы жағдайларда берілетін қызыл бұршақ кәмпірі соя шұпасы. Муцу шығанағын қоршаған аймақта жасалған тағы бір тағам – Цугару аймағындағы каия немесе Шимокита түбегіндегі каяки. Бұл үлкен моллюск қабығында балық немесе грек етімен араластырылған, қайнатылған мисо мен жұмыртқадан жасалған тағам, ол пісіруге және беруге қолданылады. 2006 жылы Аомори префектурасында ескірген қара сарымсақ өндіріле бастады. Содан бері бұл префектура Жапониядағы бұл супертағамның ең ірі өндірушісіне айналды.

Фестивальдар

Аомори префектурасы жыл бойында түрлі фестивальдерге ие, бұл Солтүстік Жапонияға ерекше үңілуге мүмкіндік береді, сондай-ақ 東北三大祭り тізіміне кіретін Аомори Небута Мацури фестиваліне де толы. Сәуірдің соңында префектура бойынша гүрілдеу (ханами) фестивальдері өтеді, олардың ең танымалсы Хиросаки қамалының аумағында ұйымдастырылады. Жаз және күз айларында жарқын шамдар, платформалар, билер мен музыкамен ерекше фестивальдер көптеп өткізіледі. Қыс айларында қар фестивальдері өтеді, онда келушілер мұз мүсіндерін тамашалап, мұз үйішінен жергілікті тағамдарды дәмдей алады.

Өнер және әдебиет

Аомори префектурасы бірнеше жазушылар мен суретшілерді дүниеге әкелді. Жапонияның екінші ең танымал романы – «Адам емес» (No Longer Human) авторы Осаму Дазай – префектураның ең белгілі жазушыларының бірі. «Дракон шары» және «Дораемон» сериалдарының композиторы Шунсуке Кикучи Хиросаки қаласында туған. «Шаман король» манга сериясының авторы Хироюки Такеи Аоморидің солтүстік-батысындағы Йомогита ауылынан. «PPAP (Қалам, Ананас, Қалам)» вирустық хит-синглымен кеңінен танылған комедиялық актер Даймао Косака Аомори префектурасында туған. Сосаку ханга суретшісі Шико Мунаката Аомориде дүниеге келген. Оның көптеген туындылары префектураның табиғи ерекшеліктері мен ауылдық мәдениетінен шабыттанды.

Спорт

Префектураның ең үлкен екі қаласы – Аомори мен Хачинохеде кәсіби спорт командалары бар. Екі қалада да Жапония кәсіби футбол лигасының кәсіби футбол клубтары бар: Аоморидің «РейнМер Аомори» және Хачинохенің «Ванраурэ Хачинохе». Екі қаладағы басқа да кәсіби спорт командаларының ішінде Аоморидің «Ватс» баскетбол командасы және Азия лигасында өнер көрсететін Хачинохе қаласынан шыққан «Тохоку Фри Блейдс» хоккей командасы бар. Аомори префектурасы 2003 жылдың 1 ақпанынан 8 ақпанына дейін Азияның қысқы ойындарын қабылдады. Ойындарға Азияның 29 елінен шамамен 1200 спортшы қатысты. Префектураның бес аренасында 51 түрлі жарыс өтті. Аомори префектурасы 2025 жылы Жапонияның 80-ші Ұлттық спорт фестивалін өткізуге жоспарлап отыр, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан бұл іс-шара бір жылға кейінге шегерілуі мүмкін. Префектурада бірнеше кәсіби спортшылар өскен. Накадомари қаласынан шыққан Йошисада Йонезука АҚШ дзюдосының жаттықтырушысы болды. Ол 1988 және 1992 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында команданы жаттықтырды.

Негізгі кәсіби командалар

КлубСпортЛигаСтадион және қалаАомори Ват баскетболБ лигасы (Шығыс екінші дивизионы) Маэда Арена, АомориРейнМер АомориФутболЖапония футбол лигасы (JFL) Маэда Арена, АомориТохоку еркін бледтеріМұз хоккейіАзия мұз хоккей лигасыФлат Арена, ХачинохеВанрауре ХачинохеФутболЖапония кәсіби футбол лигасы (J3 лигасы) Прифудс стадионы, Хачинохе

Көлік

Аомори префектурасында жолдар, тас жолдар, көшелер мен магистральдар бар, сонымен қатар экспресс-магистральдар да бар. Префектура арқылы төрт негізгі экспресс-магистраль өтеді: префектураның оңтүстіктен солтүстікке дейін созылатын Тохоку экспресс-магистралі; префектураның оңтүстік-батыс бөлігінде шығыстан батысқа қарай өтетін аяқталмаған Цугару экспресс-магистралі; префектураның шығыс жағалауында Хачинохе қаласына дейін оңтүстіктен солтүстікке қарай жүретін жартылай аяқталған Хачинохе-Кудзи экспресс-магистралі; және Нохедзи қаласынан Муцу қаласына дейін Шимокита түбегі бойымен оңтүстіктен солтүстікке қарай жүретін жартылай аяқталған Шимокита экспресс-магистралі. Префектура арқылы бірнеше ұлттық тас жолдар өтеді. 4, 7 және 45-ші ұлттық маршруттар – префектуралық орталықты Жапонияның басқа префектураларының орталықтарымен байланыстыратын басты маршруттар. Аомори префектурасындағы қосымша ұлттық маршруттар: 101, 102, 102, 103, 104, 279, 280, 282, 338, 339, 340, 394 және 454. Префектураның екі ұлттық тас жолы да Цугару бұғазы арқылы Хоккайдоға дейін солтүстікке созылады: 279-шы ұлттық жол, оны Цугару Кайкио паромдары Хакодатеге жеткізеді; және 280-шы ұлттық жол, бұрын Хоккайдоның Фукусима қаласына пароммен тасымалданған, бірақ маршрут әлі де Фукусимадан Хакодатеге дейін көрсетілген. Темір жол Мейдзи дәуірінен бері Аомори префектурасының көлік желісі мен дамуында маңызды рөл атқарып келеді. Аомори станциясы, Шин-Аомори станциясы, Хачинохе станциясы, Хиросаки станциясы және Шичинохе-Товада станциясы – Аомори префектурасындағы маңызды теміржол стансалары. Шығыс Жапония теміржол компаниясы (JR East) префектурада бірнеше теміржол желілерін басқарады: Тохоку Шинкансені, Тохоку негізгі желісін, Оу негізгі желісін, Оминато желісін, Гоно желісін, Хачинохе желісін және Цугару желісін. Префектурадағы басқа да маңызды теміржол операторлары – Хоккайдо теміржол компаниясы (JR Hokkaido), ол Сейкан туннелі арқылы Хоккайдоға және кері бағыттағы Хоккайдо Шинкансенін іске қосады, сондай-ақ Тохоку негізгі желісінде жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын Аоимори теміржолы.

Аомори префектурасындағы теңіз көлігі негізінен Аомори, Муцуогавара және Хачинохе порттарынан жүзеге асырылады, бірақ префектурада кішкентай порттар да бар. Аомори және Хачинохе порттары круиздік кемелерге және паромдық желілерге қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, Ома мен Хакодате арасында паромдық желі жұмыс істейді. Сейкан туннелі ашылғанға дейін Жапон Ұлттық теміржолдарына қарасты паромдар Аомори станциясы мен Хакодате стансасын байланыстырып, Хоккайдо мен Жапонияның қалған бөлігі арасындағы басты байланыс құралатын. Аомори станциясының жанында бұрынғы паром кемесі "Хакода Мару" орналасқан мұражай жұмыс істейді. Аомори префектурасында екі коммерциялық әуежай бар: Аомори әуежайы және Мисава әуежайы. Екі әуежай да салыстырмалы түрде кішкентай, бірақ Аомори әуежайы Оңтүстік Корея мен Тайваньға тұрақты халықаралық рейстер, Қытайға маусымдық рейстер және Таиландқа чартерлік рейстер ұсынады, сонымен қатар бірнеше қалаларға ішкі рейстер де бар.

Білім

Аомори префектурасының ұлттық университеті – Хиросаки университеті, ол 1949 жылғы Ұлттық мектептерді құру заңына сәйкес 1949 жылы бірнеше колледж мен жоғары білім беру мекемелерінің бірігуі нәтижесінде құрылған. Префектурада тағы екі мемлекеттік университет бар: Аомори мемлекеттік университеті және Аомори денсаулық сақтау және әл-ауқат университеті. Аомори префектурасында бірнеше жеке университеттер де орналасқан. Олардың қатарында Аомори университеті, Хачинохе Гакуин университеті, Хачинохе технология институты, Хиросаки Гакуин университеті, Хиросаки денсаулық сақтау және әл-ауқат университеті, Тохоку әйелдер колледжі және Китасато университетінің Товада кампусы бар. Аомори префектурасының білім беру басқармасы префектураның білім беру жүйесінің түрлі салаларын қадағалайды, оның ішінде кітапханаларды, Аомори префектуралық мұражайын, сондай-ақ түрлі білім беру кеңселері мен орталықтарын басқарумен айналысады. 2018 жылы префектура білім беруға барлығы 130,3 миллиард иен қаражат бөлді. 2017 жылы префектураның мемлекеттік мектептерінде 133 507 бастауыш және орта білім беретін оқушы оқыды, бұл он жыл бұрынғы 173 537 оқушыдан айтарлықтай азайған. Жалпы, префектурада 94 балабақша (оның 1-і ұлттық мектеп, ал 3-і мемлекеттік), 289 бастауыш мектеп (оның 1-і ұлттық мектеп, ал 288-і муниципалдық), 161 орта мектеп (оның 1-і ұлттық мектеп, тағы біреуі префектуралық, 4-і жекеменшік, ал 155-і муниципалдық) және 95 жоғары мектеп бар.

Символдар мен атаулар

Аризона штатының Флагстафф қаласындағы Лоуэлл обсерваториясы Жерге жақын объектілерді іздеу барысында, Жерге жақын келу қаупі бар негізгі белдеудегі астероидтерді зерттеу кезінде, 19701 Аомори астероидын тапты және оны Аомори префектурасының құрметіне атады. 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиден кейін, префектураның оңтүстік-шығыс жағалауындағы зардап шеккен аймақтарға құрмет білдіру мақсатында 19701 Аомориға 2012 жылдың 9 мамырында ат қойылды.

Префектуралық белгілер

1961 жылдан бері Аомори префектурасының символы – ақ түстегі жасыл стильдес префектура картасы. Ол Хонсю аймағының солтүстік бөлігін – Цугару, Нацудомари және Шимокита түбектерін көрсетеді. Жасыл түс дамуды, ал ақ түс әлемнің кеңдігін білдіреді. 1964 жылдан бері Бевиктің аққуы префектураның құсы болып табылады, ол қыс айларында бұл аймаққа қоныс аударады. 1966 жылы префектура хиба (Thujopsis dolabrata) ағашын префектуралық ағаш деп белгіледі. 1971 жылы префектураның алма өнімділігіне құрмет көрсету мақсатында алма гүлі префектура гүлі ретінде тағайындалды. 1987 жылы жапондық палтусы префектуралық балық деп жарияланды. Цугару диалектісін сөйлейтін адамдар көбінесе Хиросаки маңында, ал Нанбу диалектісін сөйлейтін адамдар Хачинохе маңында шоғырланған. Шимокита диалектісі Муцу аймағындағы Шимокита түбегінде қолданылады және Нанбу диалектісінен ерекшеленетіні анықталды. Бұл диалект Нанбу диалектісімен бірге, әкесі Шимокита түбегінен шыққан адам жазған ерте жапон-орыс сөздігінде де қолданылған. Нанбу диалектісінің сөздері мен тіркестерінің ең көне жинағы 1790 жылы, ал Цугару диалектісінің сөздігі 1809 жылы жазылған. Аомори диалектілерінің ерекшеліктеріне әдеттен тыс интонация, әдетте дауыссыз болатын дыбыстардың дауыстануы (мысалы, [к] дыбысы [г] болып айтылуы) және дауыстық жұмсақ мұрын дыбыстарының (か゚ [ŋa], き゚ [ŋi], く゚ [ŋu], け゚ [ŋe], こ゚ [ŋo]) қосылуы жатады. Бұл диалектте сөйлейтін адамдарға қатысты теріс пікірлер бар, оларды жалтақ ауылдықтар деп есептейді. Осы теріс көзқарасқа байланысты Төһоку диалектілерін сөйлейтін адамдар көбінесе акценттерін жасырады. 2016 жылы жүргізілген зерттеу Аомориден келген 70 жастан асқан адамдардың осы диалекттерді жиі қолданатынын, ал жас адамдардың қолдану жиілігі азаятынын көрсетті. Зерттеу сонымен қатар, Токиоға саяхаттағанда егде жастағы адамдар диалекттерін қолдануды жалғастыратынын, ал жастар стандартты жапон тіліне көшетінін көрсетті. Алайда, сауалнамаға қатысқан әрбір буынның жартысынан астамы Аомори префектурасындағы токиолықтармен сөйлескенде жергілікті диалекттерін қолдануды ұсынады.

Медиа

Аомори префектурасындағы ең көп оқылатын газет – The Tōō Nippō Press, оның күнделікті оқырмандарының саны 245 000 адам, бұл префектурадағы газет нарығының жалпы үлесінің 56% құрайды. Газет сонымен қатар Аомори радио хабарларын тарату корпорациясы (RAB) арқылы таратылатын радио жаңалықтар стансасын да басқарады. Басқа жергілікті газеттер: Хачинохе қаласының The Daily Tōhoku Shimbun газеті, Хиросаки қаласының Mutsu Shimpo газеті және Куроиши қаласының Tsugaru Shinpō газеті. Аомори префектурасында төрт телеарна хабар таратады. RAB – Жапония радио желісіне, Ұлттық радио желісіне және Nippon News Network-ке қатысты, теледидар мен радио хабарларын таратушы мекеме. RAB цифрлық теледидар хабарларын тарату үшін JOGR DTV, ал Хиросаки, Хачинохе және Аомори қалаларында радио хабарларын тарату үшін сәйкесінше JOGE, JOGO және JOGR шақыру белгілерін пайдаланады. Japan News Network-тің филиалы Аомори Телевидениесі 1969 жылдың 1 желтоқсанында JOAI шақыру белгісімен хабар таратуды бастады. Asahi Broadcasting Aomori. NHK радио, теледидар және цифрлық теледидарды NHK Aomori арқылы JOTC және JOTG шақыру белгілерімен хабар таратады. NHK радио хабарлары 1941 жылдың 17 сәуірінде, ал теледидар хабарлары 1959 жылдың 22 наурызында басталды.