Кіріспе

Жапон қаласы, ресми түрде Аомори қаласы (青森市, Аомори ши) деп аталады, Жапонияның Тохоку аймағындағы Аомори префектурасының орталығы болып табылады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 136 781 үй шаруашылығында 264 945 адамды құрайды, ал халық тығыздығы шаршы километрге 321 адамға жетеді. Аомори – Жапонияның 62 маңызды қаласының бірі және Аомори қалалық аймағының ядросы.

География

Аомори Хонсю аралының ең солтүстік префектурасы – Аомори префектурасының орталық бөлігінде орналасқан. Ол префектураның батыс жартысын білдіретін Цугару аймағының солтүстік-шығыс бөлігінде жатыр. Қала Аомори жазығында орналасқан, солтүстікке Муцу шығанағының тармағы – Аомори шығанағына, ал оңтүстік-шығысқа Оу тауларының солтүстік ұшы болып табылатын Хаккода және Хигасидаке тауларына қарайды. Қала арқылы екі ірі өзен – Комагоме және оның саласы Аракава өзендері ағып өтеді. Қаланың оңтүстік-шығыс бөлігі Товада-Хачимантай ұлттық паркінің шекарасында орналасқан және жылдың төрт мезгілінде де туристерді қызықтырады. Солтүстік-шығысында Асамуши-Нацудомари префектуралық табиғи паркі бар. Қалада, оның ішінде Хаккода тауының етегіндегі Сукаяю онсені және жағалаудағы Асамуши онсені сияқты көптеген ыстық бұлақтар кездеседі.

Климат

Тохоку аймағының көп бөлігі сияқты, Аомориде де ылғалды, қоңыржай климат орналасқан, жазда ыстық, қыста суық, бірақ тым суық емес. Қаланың суық, ылғалды континенттік климаты (Köppen Dfa) бар, ол жылы, қысқа жаздармен және қарлы, ұзақ суық қыстармен сипатталады. Аоморидегі орташа жылдық температура – , ал орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – , қыркүйек айы ең жауынды ай болып табылады. Орташа температура тамыз айында шамамен , ал қаңтар айында шамамен болады.
Аомори және айналасындағы аймақтар әлемдегі ең көп қар жауатын жерлердің бірі ретінде танымал. 1945 жылдың ақпан айында қаладағы қардың максималды қалыңдығы болды, ал ең төменгі көрсеткіш 14 жыл бұрын тіркелген. Салыстыру үшін, Саппорода 1939 жылы ең көп қар жауған, ал солтүстікке орналасқан Вакканайда да осыған ұқсас максималды көрсеткіштер тіркелген. Мұндай көп қардың себебі – қаланың маңында соқтығысатын бірнеше жел, олар ауаны көтеріп, салқындатады, нәтижесінде жылдам, тығыз бұлттар пайда болып, нөсер жауын шашылады. Жазда "Ямасе" деп аталатын салқын жел шығыстан соғып, кейде ерекше суық ауа райына және нашар егіске әкеледі. Сонымен қатар, жаз айларында таулы аймақтарда Оясио ағымынан пайда болатын қалың тұман жиі байқалады. Осы тұманның салдарынан Аомори әуежайына бағытталған рейстер көбінесе тоқтатылады.

Демография

Аомориде тұратын немесе Аомориден шыққан адамды аоморилік деп атайды. Жапондық халық санағының мәліметтері бойынша, Аомори халқының саны соңғы 40 жыл ішінде салыстырмалы түрде тұрақты болып келеді.

Этимология

Аоморидің бастапқы атауы Уто болды, ол риноцерос ауклетінен (ウトウ) аталған, бұл бауырсаққа жақын теңіз құсы. 1626 жылы атауы (青森) болып өзгертілді, бірақ бұл 1783 жылға дейін толық қабылданбады. Мейдзи қайта жаңғыруынан кейін феодалдық биліктері жойылды және олардың орнына префектуралар құрылды, олардың барлығы алтысы қазіргі Аомори префектурасының аумағында құрылды. Бұл аймақтар 1871 жылғы шілдеде қысқа ғұмырлы Хиросаки префектурасына біріктірілді. Алайда, батыстағы бұрынғы Цугару аймақтары мен шығыстағы бұрынғы Намбу аймақтары арасындағы тарихи антагонизмге байланысты, префектуралық астана бірігуден кейін дереу Хиросакиден орталықта орналасқан Аомориге көшірілді және префектура 1871 жылғы 23 қыркүйекте Аомори префектурасы деп аталды. Алайда, Аомори муниципалитетіне 1889 жылғы 1 сәуірде, қазіргі муниципалитеттер жүйесі құрылғанға дейін Хигасицугару ауданында қала мәртебесі берілмеді. Кейіннен 1898 жылғы 1 сәуірде қала болып жарияланды. Хоккайдо колонизация кеңсесі 1872 жылдан бастап Аомориден Хоккайдодағы Хакодатеге паром қызметін іске қосты. 1891 жылғы қыркүйекте Аомори Токиомен теміржол арқылы байланысты, Тохоку магистралі ашылды. Жапон теңізінің жағалауымен өтетін Оу магистралі 1894 жылғы желтоқсанда ашылды. Қазіргі заманғы Аоморидің дамуы, ең алдымен, оның префектуралық астана мәртебесіне және осы теміржол желілерінің соңғы станциясы ретіндегі ерекше маңыздылығына және 1908 жылы ресми түрде ашылған Сейкан паромдарына байланысты болды. Жапон императорлық армиясының 8-ші дивизиясы 1896 жылдан бастап Аомориде орналасқан. 1902 жылғы қыста, суық ауа райына дайындық бойынша әскери жаттығулар кезінде Аомориден Товадаға дейін Хакода тауларын кесіп өтуге тырысқан 210 сарбаздың 199-ы қаза тапты, бұл оқиға кейін Хакода таулары трагедиясы деп аталды. Қаланың көп бөлігі 1910 жылғы 3 мамырда болған үлкен өрттен қирады. 1924 жылы портовый инфрақұрылым кеңейтілді, ал қала 1926 жылы алғашқы автобус қызметін алды. Жапония әуе тасымалы 1937 жылдан бастап жоспарлы әуе рейстерін іске қосты. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде, 1945 жылғы 28-29 шілде түнде Аомори АҚШ-тың Жапонияның ішкі аралдарына қарсы стратегиялық бомбалау кампаниясының бөлігі ретінде әуе шабуылына ұшырады, бұл әскери және азаматтық нысаналарға, халық орталықтарына бағытталған шабуылдардың бөлігі болды. 28-29 шілдедегі бомбалау салдарынан 1767 адам қаза тауып, қаланың 88% жойылды. Соғыстан кейінгі кезеңде Аомори жергілікті саяси және коммерциялық орталық ретінде қайта құрылды. Аомори станциясы мен Канита станциясы арасында 1951 жылы Цугару желісі ашылды. Аомори әуежайы 1964 жылы жақын маңдағы Намиокада ашылды. 1979 жылы Тохоку тас жолының ашылуымен қала Токиомен автомобиль жолы арқылы байланысты. 1982 жылы Аомори қаласында жаңа әуежай құрылысы басталды. Аоморидің пирамида пішіндес Аомори префектурасының туристік орталығы 1986 жылы ашылды. Жаңа әуежай 1987 жылғы 19 шілдеде аяқталды.

Үкімет

Аомори қаласы тікелей сайланатын әкім мен 35 мүшеден тұратын бір палаталы қалалық мәслихатпен басқарылады. Қала сонымен қатар 48 мүшелі Аомори облыстық мәслихатына 10 өкіл жібереді. Ұлттық саясат саласында қала Жапония Ұлттық диетасының Өкілдер палатасындағы Аоморидің 1-ші сайлау округіне кіреді, бұл округке Муцу қаласы, Хигашицугару аймағы, Шимокита аймағы және Камикита аймағының солтүстік бөлігі де кіреді.

Экономика

Аомори Аомори префектурасының орталық аймақтық сауда орталығы қызметін атқарады. Қала экономикасындағы ауыл шаруашылығы мен коммерциялық балық аулау үлесі тек 4% құрайды, ал өңдеу өнеркәсібі 16,2%, қызмет көрсету секторы 78,2% құрайды.

Білім

Аомори – Жапонияда ұлттық университеті жоқ жалғыз префектуралық орталық қала. Оның орнына, жақын орналасқан Хиросаки қаласы префектураның ең жоғары білім беретін мекемесіне айналды. Қалалық әкімдік 45 мемлекеттік бастауыш мектеп пен 19 мемлекеттік орта мектепті басқарады, сондай-ақ екі жеке орта мектеп те бар. Аомори префектурасының білім беру басқармасы 10 мемлекеттік және үш жеке жоғары мектепті басқарады. Префектура сонымен қатар мүгедектерге арналған сегіз арнайы білім беру мектебін де ұстап тұрады.

Әуежай

Аомори әуежайы (1964 жылы салынған, 1995 жылдан бері халықаралық рейстерді қабылдайды) қала орталығынан шамамен 35 минуттық жерде орналасқан, автобус қатынасы да бар. Токио, Осака, Нагоя және Саппоро қалаларына күнделікті рейстер орындалады. Сонымен қатар, Сеул-Инчхон және Тяньцзинь қалаларына халықаралық рейстер де бар.

Теңіз порттары

Аомори порты – Сейкан паромдары мен Цугару Кайкио паромдары Хакодате қаласына паром қатынайды. Аомориден Хакодатеге пароммен саяхаттауға шамамен төрт сағат уақыт кетеді. 1908 жылдан 1988 жылға дейін паром Хонсю аралы мен Хоккайдо аралы арасындағы басты көлік құралы болып табылды. 1988 жылдың наурыз айында Цугару бұғазының астынан өтетін Сейкан туннелі ашылды, бұл екі арал арасындағы басты көлік ретінде баяу қозғалатын паромды жылдам алмастырды.

Спорт

Аомориде бірнеше халықаралық керлинг жарыстары өткізілді, 2003 жылы екеуі (соның ішінде Азия қысқы ойындары), ал жергілікті әйелдер құрамасы "Аомори командасы" 2006 жылы Италияның Турин қаласында және 2010 жылы Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Ванкувер қаласында өткен қысқы Олимпиада ойындарында Жапонияны өкілдік етті. 2007 жылдың 17-25 наурызы аралығында Аомориде әйелдер арасындағы керлингтен әлем чемпионаты өтті.

Саябақтар мен демалыс

Габпо паркі – Аоморидің ең көне қоғамдық паркі және ең танымал жасыл кеңістігі. Қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан, онда қоғамдық жағажай, су бақтары, түрлі сәндік ағаштар мен Аомори қалалық бейсбол стадионы бар. Қаладағы басқа парктеріне орталықта орналасқан Аоимори паркі, Аоимори орталық паркі және Ногива паркі жатады.