Кіріспе
Американдық радио және телеарна тұлғасы (1917–1981)
Аллен Эллсворт Лудден (туған Allen Packard Ellsworth; 5 қазан 1917 – 9 маусым 1981) – американдық телеарна тұлғасы, актер, әнші, кештерді өткізуші және ойын шоуының жүргізушісі. Ол 1961 жылдан 1980 жылға дейін "Пароль" ойын шоуының түрлі нұсқаларын жүргізді.
Алғашқы жылдар
Людден 1917 жылғы 5 қазанда Висконсин штатының Минерал-Пойнт қаласында Элмер мен Лейла М. (құрметті есімі Аллен) Эллсворттың тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Элмер Небраскада туып, мұз сатушы болып жұмыс істесе, Лейла Висконсинде туып, үй шаруасымен айналысты. Элмер Эллсворт 1919 жылғы 6 қаңтарда 26 жасында испан тұмауынан көз жұмды. Лудден шамамен бес жасқа келгенде, анасы электр инженері Гомер Ж. Лудденге үйленді. Гомер Ж. Лудден – Висконсин штатының Минерал-Пойнт қаласындағы электр станциясының бастығы және саудагер болған Франклин К. Лудденнің ұлы. Алленге асырап алған әкесінің аты берілді, ол Аллен Эллсворт Лудден аталды. Отбасы Лудден тоғыз жасқа толғанға дейін Висконсин штатының Джейнсвилл, Элкхорн, Антиго және Ваупака қалаларында қысқа ғана уақыт тұрды, содан кейін Техас штатына көшті. 1940 жылы Луддендер отбасы Корпус-Кристиде тұрды, қалалық анықтамалықта Ален студент, Гомер инженер, ал Гомер мен Лейланың ұлы Франклин К. Лудден пошта жөнелткіші ретінде тіркелген.
Білім және мансап
Техас университетінде (қазіргі Остиндегі Техас университеті) ағылшын тілі мен драма мамандығы бойынша оқыған Лудден 1940 жылы Фи Бета Каппа құрметімен бітірді және 1941 жылы сол университеттен ағылшын тілінен магистр дәрежесін алды. Ол АҚШ армиясында Тынық мұхитындағы әскерлердің ойын-сауық бөлімінің офицері болып қызмет етті, еңбегі үшін қола жұлдыз медалімен марапатталды және 1946 жылы капитан шенімен запасқа шығарылды. 1959 жылдың маусымында ол бұл қызметтен кетіп, CBS телерадиокомпаниясының барлық радиостанцияларының бағдарламаларын үйлестірушісі болды. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-шы жылдардың басында ол жасөспірімдер журналдарында және радиода жастарға кеңес беруші ретінде мансабын бастады. Оның "Дұрыс мінез-құлық таныт" (Mind Your Manners) атты жасөспірімдерге арналған радио бағдарламасы 1950 жылы Пейбоди сыйлығына ие болды. Лудден көптеген ойын-шоуларды жүргізді, оның ішінде "Колледж кубогы" (College Bowl) да бар, бірақ ол 1961 және 1975 жылдар аралығында CBS және ABC телеарналарында "Пароль" (Password) ойынының күндізгі және кешкі нұсқаларын жүргізгенімен ең көп танылды. Оның теледидардағы "Сәлем, қуыршағым" (Hi doll) деген сәлемі әйелі, актриса және тележүргізуші Бетти Уайттың анасы – Тесс Уайтқа арналған еді. Лудден 1979 жылы NBC телеарнасында "Пароль Плюс" (Password Plus) ойынының жаңартылған нұсқасын жүргізе бастады, бірақ асқазан рагына байланысты химиотерапиялық ем қабылдау 1980 жылдың қазан айының соңында оны шоудан кетуге мәжбүр етті. Лудден басқа да шоуларды жүргізді, оның ішінде "Өтірікшілер клубы" (Liar's Club), "Жұлдыздармен жеңіс" (Win with the Stars) және "Жұмбақтар" (Stumpers!) бар. Сондай-ақ ол "Жокердің жабайы әлемі" (The Joker's Wild) пилоттық бағдарламасын және "Аллен Лудденнің галереясы" (Allen Ludden's Gallery) атты сұхбаттық-ойындық шоуды жүргізді. "Додд, Мид және Ко" баспасының өтініші бойынша Лудден "Ашық айту" (Plain Talk) кеңестерінен төрт кітап жазып, шығарды, сондай-ақ жастарға арналған "Роджер Томас, актер" (Roger Thomas, Actor, 1959) атты роман жазды. Ол 1961 жылы Хорацио Алгер сыйлығына ие болды. 1964 жылы RCA Records лейблында "Аллен Лудден өзінің сүйікті әндерін орындайды" (Allen Ludden Sings His Favorite Songs) атты альбом шығарды.
Отбасы
Лудден 1943 жылы 11 қазанда Маргарет МакГлойнге үйленді. Ол 1961 жылы 30 қазанда қатерлі ісіктен қайтыс болды. Олардың Дәуіт есімді ұлы және Марта мен Сара есімді екі қызы болды. Ол Бетти Уайтқа, оны "Пароль" ойынында танысқаннан кейін кем дегенде екі рет той жасады, бірақ ол кейін қабылдады. Олардың махаббаты 1962 жылы "Критиктер таңдауы" атты жазғы театр қойылымында бірге ойнағанда гүлденді. Олар 1963 жылы "Янус" романтикалық комедиясында да бірге ойнады. Олар 1963 жылы 6 маусымда үйленді және Лудден қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Олар "The Odd Couple" сериалының бір эпизодында, онда Феликс пен Оскар "Пароль" ойынында ойнаса, ал "The Love Boat" сериалының 4-ші маусымындағы эпизодта жұбай ретінде пайда болды.
Өлім
1980 жылдың басында Людденге асқазан қатерлі ісігі диагнозы қойылғаннан кейін, ол Password Plus бағдарламасынан химиялық терапия алу үшін бір айға демалысқа шықты, ал Билл Каллен оның орнына жүргізуші болды. 1980 жылдың 7 қазанында ол Калифорния штатының Монтерей қаласында демалыста болғанда комаға түсті. Алғашқыда оның инсульт болғаны туралы хабарланды, бірақ команың себебі қатерлі ісікпен күресуге көмектесетін дәрілерден кальцийдің деңгейінің артуы болды. Том Кеннеди Password Plus бағдарламасын жүргізуді өз міндетіне алды, және Людден бағдарламаға оралуға үміттене білді, бірақ оның қатерлі ісігі нашарлап, ол қайтып оралмады. 1981 жылдың 9 маусымында ол Лос-Анджелесте 63 жасында қайтыс болды. Людден өзінің туған қаласы Висконсин штатының Минерал-Пойнт қаласындағы Грейсленд зиратындағы Еллсворттар отбасының жеріне әкесінің қасына жерленді.
Мұра
Лос-Анджелес зоопаркындағы серуен жолы оның есімімен аталды (Бетти Уайт зоопарқ кеңесінің мүшесі болған), ал Минерал-Пойнттағы жасанды көл оның құрметіне Людден көлі деп аталды. Бетти Уайт сондай-ақ, қайтыс болған күйеуінің есімімен, Калифорния штатының Сан-Рафаэль қаласындағы көзі нашар көрушілерге арналған итттерге "Лудден" атты лабрадор итті сыйлады. Голливуд Даңқы аллеясындағы Людден жұлдызы Голливуд бульварының 6700-ші блогының солтүстік жағында, Бетти Уайттың жұлдызының жанында орналасқан. Уайт 1987 жылдың 19 сәуірінде "This Is Your Life" бағдарламасында Людденнің бұрынғыдан танылған жұлдызын қабылдады. Жұлдыз 1988 жылдың 31 наурызында ресми түрде ашылды. Ларри Кинг Лайвта сұхбат беру кезінде Бетти Уайттан қайтадан үйленер ме деп сұрағанда, ол: "Ең жақсысын басып өткен соң, қалғанына кімнің қажеті бар?" деді. Ол қайтадан үйленбеді және 2021 жылы 99 жасында дүниеден өтті.
Мұрағат
Аллен Лудденнің құжаттарының жинағы оның туған жері Висконсин штатының Минерал Пойнт қаласындағы Тегін Халық кітапханасында сақталады. Жиынға Лудден жазған немесе алған хаттар, машинографияланған радио сценарийлері, Лудден туралы немесе оның қатысуымен газет және журналдан алынған мақалалар, жарнамалық және жеке фотосуреттер, сондай-ақ сынған мүйізді әйнек кіреді. Бұл жинақты Бетти Уайт сыйға берді.