Кіріспе

Турбовентиляторлы реактивті қозғалтқыш

General Electric GEnx ("General Electric Next generation") – GE Aerospace компаниясы Boeing 747-8 және 787 ұшақтары үшін шығаратын, екі роторлы, осьтік ағынды, жоғары байпасты турбовентиляторлы реактивті қозғалтқыш. GEnx, GE өнімдерінің қатарында CF6 қозғалтқышының ізбасары болды.

Даму

2016 жылы GEnx және Rolls Royce Trent 1000 ұшақтары үш ірі қозғалтқыш өндірушісі арасындағы сынақтар нәтижесінде Boeing компаниясы таңдады. GEnx, GE90 турбовентиляторынан алынған технологияларды пайдаланады, оның ішінде сыпырылған композиттік желдеткіш пернелері және қозғалтқыштың алдыңғы нұсқаларында қолданылған 10 сатылы жоғары қысымды компрессор (HPC) бар. Қозғалтқыш желдеткіш корпусына композиттік технология енгізілген. 787 ұшағы үшін қозғалтқыштар нарығы алдағы 25 жылда 40 миллиард АҚШ долларына бағаланады. Жаңашылдық – бұл ұшақ жүйелерін, мысалы, іске қосу, кондиционерлеу және мұзға қарсы жүйелерді қуаттау үшін қозғалтқыштардан алынатын жоғары температуралы/жоғары қысымды ауа қажеттілігін жою. Екі қозғалтқыш та «Электрленген Ұшақ» концепциясына көшуге мүмкіндік береді, яғни салмақты азайту, тиімділікті арттыру және техникалық қызмет көрсету талаптарын төмендету үшін бұрынғы гидравликалық және пневматикалық жүйелерді электрлік жүйелермен алмастыру. GEnx-тің 2006 жылы сынақтары басталып, 2008 жылы пайдалануға берілуі күтілді (787 жеткізілімдерінің кешігуіне байланысты). Boeing отын тұтынудың 20%-ға дейін төмендеуін және қазіргі турбовентиляторларға қарағанда қозғалтқыштардың шу деңгейінің айтарлықтай төмендеуін күтеді. 747-8 ұшағында GEnx 2B67 үлгісі қолданылады. 787 үшін жасалған бастапқы үлгіден айырмашылығы, бұл үлгіде ішкі пневматикалық және желдету жүйелерін қуаттау үшін дәстүрлі ауа шығару жүйесі бар. Сондай-ақ, 747 ұшағына орнатуға ыңғайлы болу үшін оның жалпы диаметрі бастапқы үлгіден кіші. 2006 жылдың наурыз айында General Electric GEnx-тің ауа шығарусыз нұсқасының алғашқы сынақтарын жүргізді. Осы қозғалтқыштардың бірімен алғашқы ұшу 2007 жылдың 22 ақпанында Boeing 747 100 ұшағында жүзеге асырылды, GEnx қозғалтқышы 2-ші қозғалтқыш орнына (сол жақ қанатының ішкі бөлігінде) орнатылды. 2019 жылдың күзінде General Electric 747-8 үшін әзірленген GEnx 2B ұшақтарын 767 400ER негізіндегі 767 XF нұсқасына ұсынды, бірақ жаңа өнімді сертификаттау үшін жеткілікті көлем қажет болды.

Пайдалану тарихы

2011 жылдың соңында 747-8 жүк тасушы ұшағында қолданысқа енгізілген Cargolux, 2017 жылдың басында бір миллион сағаттық ұшу уақытын басып өтті. 2012 жылдың 31 тамызында әлі ұшпаған Boeing 787 ұшағына орнатылған GEnx 1B қозғалтқышында желдеткіш білігінде ұқсас жарық анықталды. Қозғалтқыштан желдеткіш білігі қосымша тексерулер мен зерттеулер үшін алынып тасталды. Тергеу жұмыстарының нәтижесінде ҰҚТБ (NTSB) GEnx қозғалтқыштарының желдеткіш біліктерінің, бекіту гайкасы орнатылған білік бөлігінде сынып немесе жарықтардың пайда болғанын анықтады. ҰҚТБ FAA-ға GEnx қозғалтқыштарын пайдалану алдында желдеткіш біліктерінің сынықтарын анықтау үшін ультрадыбыстық сканерлеуді және жарықтарды анықтау үшін қозғалтқыштың үстіндегі қайталамалы тексерулерді жүргізуді талап ететін шұғыл қауіпсіздік ұсыныстарын берді. 2013 жылдың көктемі мен жазында GE төрт 747-8F жүк тасушы ұшағының қозғалтқыштарында 40 000 фут (12 192 м) және одан жоғары биіктікте мұздану оқиғалары болғанын білді. Ең ауыр оқиға AirBridgeCargo жүк тасушы ұшағымен байланысты болды; 31 шілдеде Қытай үстінен 41 000 фут (12 497 м) биіктікте ұшу экипажы екі қозғалтқыштың қуатының күрт өзгеретінін, ал үшіншісінің қуатының айтарлықтай төмендегенін байқады. Ұшқыштар ұшақты қауіпсіз жерге қондыра алды, бірақ қозғалтқыштар зақымдалғаны анықталды. Мүмкін болатын факторлардың бірі ретінде «әдеттен тыс үлкен дауылдар сияқты, жоғары биіктікке жететін ерекше конвективті ауа райы жүйелері» көрсетілді. Желдеткіш қанаттарының алдыңғы жиектері болат қорытпасынан жасалған, ал композиттік желдеткіш корпусы жылулық кеңеюді азайтады. Отын шығынын азайту үшін 23:1 қысым коэффициентіне ие жоғары қысымды компрессор GE90 94B негізінде құрылған, қоршалған бағыттағыш қақпақтар екіншілік ағындарды азайтады, ал реакциялық турбиналар үшін қарсы айналатын шпиндельдер бағыттағыш қақпақтарға түсетін жүктемені азайтады. Техникалық қызмет көрсету шығындарын азайту және қозғалтқыштың қызмет ету мерзімін ұзарту үшін кейбір сатыларда блискілер, басқа сатыларда қақпақтардың азайтылған саны және сатылардың жалпы санының азайтылуы арқылы төмендегі бөліктер саны бар шпиндельдерге қол жеткізіледі; тиімді салқындату техникасының арқасында қозғалтқыштың ішкі температурасы төмендейді және төмен қысымды компрессордағы бөгде заттардың шығарылуы жоғары қысымды компрессорды қорғайды.

Сипаттамалар

+ Мәліметтер парағы Вариант 1B70 1B74/75 1B76/78 2B67B Қолданылуы 787 8 787 9 787 10 747 8 Желдеткіш диаметрі Компрессор 1 Желдеткіш 4 LP 10 HP 1 Желдеткіш 3 LP 10 HP Турбина 2 HP 7 LP 2 HP 6 LP Ұшырудағы итеру күші Ұшырудағы айналма қатынасы 9.3 9.1 9.1 8.0 Ұшыру OPR 43.8 46.3 47.4 44.7 Көтерілудің жоғарғы шегі OPR 53.3 55.4 58.1 52.4 Ұшыру кезінде секундтық ауа ағыны Фланцтан фланцқа дейінгі номиналды айналымдар LP 2,560, HP 11,377 LP 2,835, HP 11,377 Құрғақ салмағы Итеру күші/салмақ