Жағдай-бақылау зерттеуінің сипаттамасы

Кіріспе

Нәтижелері бойынша ерекшеленетін екі топты салыстыратын байқау зерттеуінің түрі.

Кейс-контрольдік зерттеу (кейде «жағдай-топтас зерттеуі» деп те аталады) – нәтижелері бойынша ерекшеленетін екі топты белгілі бір себептік фактор бойынша анықтап, салыстыратын байқау зерттеуінің түрі. Кейс-контрольдік зерттеулер көбінесе ауруға шалдыққан факторларды анықтау үшін қолданылады, бұл үшін ауруы бар адамдар ауруы жоқ, бірақ басқа жағынан оларға ұқсас пациенттермен салыстырылады. Олар аз ресурстарды қажет етеді, бірақ рандомизацияланған бақыланатын сынақтан гөрі себеп-салдарлық байланыс туралы дәлелдерді аз қамтамасыз етеді. Кейс-контрольдік зерттеулер көбінесе қатерлер арақатынасын (odds ratio) анықтау үшін қолданылады. Кейбір статистикалық әдістер кейс-контрольдік зерттеуді салыстырмалы тәуекелді, тәуекел айырмашылығын және басқа да көрсеткіштерді бағалау үшін пайдалануға мүмкіндік береді.

Анықтама

Портаның эпидемиология сөздігі жағдай-бақылау зерттеуін былай анықтайды: "қайсым да бір ауруға (немесе басқа да қызығушылық тудыратын жағдайға) шалданған адамдардың және сол ауруға шалданбаған адамдардың қолайлы бақылау тобының (салыстыру тобы, анықтамалық топ) арасындағы байқау эпидемиологиялық зерттеуі. Күдікті тәуекел факторының немесе қасиеттің аурумен ықтимал байланысы, аурулы және аурусыз адамдарды осы фактордың немесе қасиеттің әрбір топта (аурулы және аурусыз) қаншалықты жиі кездесетіні (немесе, сандық мәні болған жағдайда, осы қасиеттің деңгейі) бойынша салыстыру арқылы зерттеледі". Жағдай-бақылау зерттеуі жиі когорттық зерттеулермен салыстырылады, онда әсер еткен және әсер етпеген адамдар қызығушылық тудыратын жағдай пайда болғанша бақыланады.

Бақылау тобын таңдау

Бақылау топтарының денсаулығы жақсы болуы міндетті емес; кейде ауру адамдарды қосу орынды, себебі бақылау тобы ауруға шалдығу қаупі бар адамдарды көрсетуі тиіс. Бақылау топтары эксперименттік топтағыдай бірдей ауруды, бірақ басқа деңгейдегі/ауырлық дәрежесінде алып жүруі мүмкін, демек, зерттелетін нәтижеден ерекшеленеді. Дегенмен, жағдайлар мен бақылау топтары арасындағы айырмашылық аз болғандықтан, бұл әсерді анықтау мүмкіндігін төмендетеді. Кез келген эпидемиологиялық зерттеудегідей, зерттеуге қатысушылардың санының артуы зерттеудің сенімділігін арттырады. Жағдайлар мен бақылау топтарының саны тең болуы қажет емес. Көп жағдайда, жағдайларды табуға қарағанда бақылау топтарын табу оңайырақ. Бақылау топтарының санын жағдайлар санынан 4:1 арақатынасқа дейін арттыру зерттеуді жақсартудың тиімді жолы болуы мүмкін.

Перспективалық және ретроспективті когорттық зерттеулер

Проспективтік зерттеу зерттеу кезеңінде аурудың дамуы сияқты нәтижелерді бақылайды және оны басқа факторлармен байланыстырады, мысалы, күдікті тәуекел немесе қорғау факторы. Зерттеу әдетте бір топ адамды ұзақ уақыт бойы бақылауда ұстайды. Қызығушылық тудыратын нәтиже жиі кездесуі тиіс; әйтпесе, байқалатын нәтижелер саны статистикалық тұрғыдан маңызды болу үшін тым аз болады (жай ғана кездейсоқтықтан туындағандардан ажыратылмайды). Зерттеу барысында бақылауға алынатын адамдардың жоғалуы сияқты бұрмалау көздерін болдырмау үшін барлық күш-жігерді салу керек. Проспективтік зерттеулерде ретроспективтік зерттеулерге қарағанда, бұрмалау мен шатастыру мүмкіндігі аз болады. Ретроспективтік зерттеулер, керісінше, артқа қарап, зерттеудің басында анықталған нәтижеге байланысты күдікті қауіп немесе қорғау факторларына әсер етуді қарастырады. Көптеген құнды зерттеулер, мысалы, Лэйн мен Клейпоның 1926 жылы емшек безі қатерлі ісігінің қауіп факторларын зерттеуі ретроспективтік зерттеулер болды. Қателіктердің көпшілігі, бұрмалау мен шатастыруға байланысты, ретроспективтік зерттеулерде проспективтік зерттеулерге қарағанда жиі кездеседі. Осы себепті ретроспективтік зерттеулер жиі сынға ұшырайды. Егер қызығушылық тудыратын нәтиже сирек болса, салыстырмалы тәуекелді бағалау үшін қажетті проспективтік зерттеу көлемі көбінесе іске аспайды. Ретроспективтік зерттеулерде шанстар қатынасы салыстырмалы тәуекелді бағалауға мүмкіндік береді. Ретроспективтік зерттеулерде бұрмалау мен шатастыру көздерін болдырмау үшін ерекше назар аудару керек. Проспективтік когорттық зерттеулермен салыстырғанда, олардың құны арзан және ұзақтығы қысқа болады. Көп жағдайда олар статистикалық тұрғыдан когорттық зерттеулерге қарағанда күштірек, өйткені олар жиі аурудың "жеткілікті" санын күтуге мәжбүр. Кейс-контрольді зерттеулер табиғаты бойынша байқауға негізделгендіктен, олар кездейсоқ бақылаудағы сынақтармен бірдей дәлелді деңгейді қамтамасыз етпейді. Нәтижелерді басқа факторлар бұрмалай алады, тіпті жақсы зерттеулерге қарама-қарсы жауап беруге дейін. Жоғары сапалы деп саналған 30 зерттеуді мета-талдау нәтижесінде, белгілі бір өнімді қолдану қауіпті екі есеге азайтады деген қорытындыға келді, бірақ шын мәнінде қауіп, егер болған болса, артқан. Сондай-ақ, кейс-контрольді зерттеуде аурудың нәтижесіне әсер етудің уақыт реттілігін анықтау, проспективтік когорттық зерттеу жобасындағыдай, зерттеуге қатысушыларды уақыт бойына бақылаудан бұрын олардың әсеріне қатысты мәліметтерді жинауға қарағанда қиынырақ болуы мүмкін. Кейс-контрольді зерттеулерінің ең маңызды кемшілігі – уақыт өте келе адамның әсері туралы сенімді ақпарат алудың қиындығы. Сондықтан, кейс-контрольді зерттеулер дәлелдік иерархияның төменгі сатысында орналасады.

A prospective study watches for outcomes, such as the development of a disease, during the study period and relates this to other factors such as suspected risk or protection factor(s). The study usually involves taking a cohort of subjects and watching them over a long period. The outcome of interest should be common; otherwise, the number of outcomes observed will be too small to be statistically meaningful (indistinguishable from those that may have arisen by chance). All efforts should be made to avoid sources of bias such as the loss of individuals to follow up during the study. Prospective studies usually have fewer potential sources of bias and confounding than retrospective studies. A retrospective study, on the other hand, looks backwards and examines exposures to suspected risk or protection factors in relation to an outcome that is established at the start of the study. Many valuable case–control studies, such as Lane and Claypon's 1926 investigation of risk factors for breast cancer, were retrospective investigations. Most sources of error due to confounding and bias are more common in retrospective studies than in prospective studies. For this reason, retrospective investigations are often criticised. If the outcome of interest is uncommon, however, the size of prospective investigation required to estimate relative risk is often too large to be feasible. In retrospective studies the odds ratio provides an estimate of relative risk. One should take special care to avoid sources of bias and confounding in retrospective studies. Compared to prospective cohort studies they tend to be less costly and shorter in duration. In several situations, they have greater statistical power than cohort studies, which must often wait for a 'sufficient' number of disease events to accrue. Case–control studies are observational in nature and thus do not provide the same level of evidence as randomized controlled trials. The results may be confounded by other factors, to the extent of giving the opposite answer to better studies. A meta analysis of what was considered 30 high quality studies concluded that use of a product halved a risk, when in fact the risk was, if anything, increased. It may also be more difficult to establish the timeline of exposure to disease outcome in the setting of a case–control study than within a prospective cohort study design where the exposure is ascertained prior to following the subjects over time in order to ascertain their outcome status. The most important drawback in case–control studies relates to the difficulty of obtaining reliable information about an individual's exposure status over time. Case–control studies are therefore placed low in the hierarchy of evidence.

Мысалдар

Кейс-контроль зерттеуінің ең маңызды жетістіктерінің бірі – Ричард Долл мен Брэдфорд Хиллдің темекі тарту мен өкпе қатерлі ісігі арасындағы байланысты көрсетуі болды. Олар үлкен жағдайды бақылау зерттеуінде статистикалық тұрғыдан маңызды байланыс бар екенін дәлелдеді. Көптеген жылдар бойы қарсыластар мұндай зерттеулер себеп-салдар байланысын дәлелдей алмайды деп талас-тартыс жасады, бірақ кейіннен жүргізілген когорттық зерттеулердің нәтижелері кейс-контроль зерттеулері болжаған себептік байланысты растады. Қазіргі таңда АҚШ-тағы өкпе қатерлі ісігінен болатын өлімнің шамамен 87%-ы темекі тартудың салдары екені қабылданды.

Талдау

Жағдай-бақылау зерттеулері бастапқыда жағдайлар мен бақылау тобындағы әсерленгендердің үлесі арасындағы маңызды айырмашылықтар бар-жоғын тексеру арқылы талданды. Кейіннен Cornfield, қызығушылық тудыратын аурудың сирек кездесетін жағдайында, әсер ету мүмкіндігінің қатынасын салыстырмалы тәуекелді бағалау үшін пайдалануға болатынын атап өтті (сирек кездесетін аурулар туралы болжамды қараңыз). Мүмкіндік қатынасының дұрыстығы зерттелетін аурудың сипатына, үлгі алу әдістемесіне және бақылау түріне тікелей байланысты. Классикалық жағдай-бақылау зерттеулерінде, мүмкіндік қатынасы сирек кездесетін аурулар жағдайында ғана салыстырмалы тәуекелді шамамен бағалай алатыны рас болғанымен, басқа да зерттеулер (кезеңдік когорт, ішкі жағдай-бақылау, когорттық зерттеулер) бар, онда кейінірек әсер етудің мүмкіндік қатынасын сирек кездесетін аурулар туралы болжамды қажет етпей, салыстырмалы тәуекелді немесе әсер етудің жиілік қатынасын бағалау үшін қолдануға болатыны көрсетілді. Логистикалық регрессиялық модель жағдай-бақылау деректерін модельдеу үшін қолданылғанда және мүмкіндік қатынасы қызығушылық тудырса, проспективтік және ретроспективтік ықтималдылық әдістері ковариаттар үшін бірдей максималды ықтималдылық бағалауларына әкеледі, тек тұрақты мүше үшін ғана ерекшеленеді.

Ұзақ өмір сүру мен халық денсаулығына әсері

Тетлок пен Гарднер медицина ғылымының адам өмірінің ұзақтығын арттыру мен халық денсаулығына тигізген әсерінің мардымсыз және көбінесе зиянды болғанын айтты, шотланд дәрігері Арчи Кокран Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін медициналық ортаны рандомизацияланған бақылау сынақтарын қолдануға көндіргенге дейін.