Кіріспе
Логикалық қателікті жоққа шығару
"Корреляция себептілікті білдірмейді" деген сөз тіркесі екі оқиға немесе айнымалы арасындағы себеп-салдар байланысын тек олардың арасындағы байқалған қауымдастық немесе корреляция негізінде заңды түрде анықтау мүмкін еместігін көрсетеді. "Корреляция себептілікті білдіреді" деген пікір – екі оқиғаның бірдей уақытта орын алуы себеп-салдарлық байланыс орнатты деген күмәнді себептік логикалық қателіктің мысалы. Бұл қателік латын тіліндегі *cum hoc ergo propter hoc* ("осымен, демек осының салдарынан") деп те белгілі. Бұл *post hoc ergo propter hoc* ("осыдан кейін, демек осының салдарынан") деп аталатын қателіктен өзгеше, онда бір оқиғадан кейін орын алған екінші оқиға, бұрынғы оқиғаның міндетті салдары ретінде қарастырылады, сондай-ақ біріктіруден – екі оқиғаның, идеялардың, деректер базаларының және т.б. дұрыс емес біріктірілуінен де ерекшеленеді. Кез келген логикалық қателік сияқты, аргументтің негізіндегі ойлаудың бұрыс екенін анықтау, нәтижеде алынған қорытындының жалған екенін міндетті түрде білдірмейді. Себептіліктің гипотезалық сынақтарының негізі ретінде корреляцияны пайдаланатын, соның ішінде Грейнджер себептілік сынағы және конвергентті қиылысқан карталау сияқты статистикалық әдістер ұсынылған. Брэдфорд Хилл критерийлері, сондай-ақ Хилл критерийлері деп аталатын, себептік байланыстың эпидемиологиялық дәлелін орнатуға көмектесетін тоғыз принциптердің жиынтығы.
"Көшірме"
Күнделікті қолданыста "көрсетеді" деген сөз, қажет етудің орнына, ұсынуды білдіреді. Дегенмен, логикада "көрсетеді" сөзінің техникалық мағынасы – "жеткілікті шарты болып табылады". Статистиктер себеп-салдар байланысы нақты емес дегенде осыны назарда ұстайды. Расында, p көрсетеді q дегеніміз материалдық шартты техникалық тұрғыдан білдіреді: егер p болса, онда q, бұл p → q арқылы белгіленеді. Яғни, "егер p жағдайы рас болса, онда q одан келіп шығады". Осы мағынада, "корреляция себептілікті білдірмейді" деу әрқашан дұрыс.
"Сен үшін"
"Cause" (немесе "causation") сөзі ағылшын тілінде бірнеше мағынаға ие. Философиялық терминологияда "cause" қажетті, жеткілікті немесе үлестік себептерді білдіруі мүмкін. Корреляцияны зерттегенде "cause" көбінесе "бір үлестік себеп" (бірақ міндетті түрде жалғыз себеп емес) мағынасында қолданылады.
А мен В арасындағы байланыс кездейсоқ
Екі айнымалы бір-бірімен ешқандай байланысы жоқ, бірақ жай ғана сәйкес келеді. Қаншалықты көп нысаналар зерттелсе, екі байланыссыз айнымалының байланысты болып көрінуінің ықтималдығы соншалықты артады. Мысалы:
Вашингтон Командерс командасының президент сайлауына дейінгі соңғы үй матчының нәтижесі 1936 жылдан 2000 жылға дейінгі барлық президенттік сайлаудың нәтижесін дұрыс болжады, футбол матчының нәтижесі халық сайлауының нәтижесімен ешқандай қатысы болмаса да. Бұл үзіліс 2004 жылы (немесе бастапқы ереженің баламалы түрін қолданса, 2012 жылы) бұзылды. Mierscheid заңы, Германияның Социал-демократиялық партиясының халық дауысының үлесін Батыс Германиядағы шикі темір өндірісінің мөлшерімен байланыстырады. Кезекпен шашы бар және шашы жоқ Ресей басшылары: Ресейдің шашы жоқ (немесе шашы сиреген) мемлекет басшысы шашы бар басшыны алмастырып, керісінше, шамамен 200 жыл бойы жалғасып келеді. Киелі кітап коді, Тораның ішінде жасырылған деп есептелетін тарихи оқиғаларды болжайтын еврей сөздері: әріптердің көп санының болуы кез келген сөздің жеткілікті ұзын мәтінде пайда болуын статистикалық тұрғыдан маңызсыз етеді.
The result of the last home game by the Washington Commanders prior to the presidential election predicted the outcome of every presidential election from 1936 to 2000 inclusive, despite the fact that the outcomes of football games had nothing to do with the outcome of the popular election. This streak was finally broken in 2004 (or 2012 using an alternative formulation of the original rule). The Mierscheid law, which correlates the Social Democratic Party of Germany's share of the popular vote with the size of crude steel production in Western Germany. Alternating bald–hairy Russian leaders: A bald (or obviously balding) state leader of Russia has succeeded a non bald ("hairy") one, and vice versa, for nearly 200 years. The Bible code, Hebrew words predicting historical events supposedly hidden within the Torah: the huge number of combinations of letters makes appearances of any word in sufficiently lengthy text statistically insignificant.
Корреляцияны ғылыми дәлелдеме ретінде пайдалану
Ғылыми дәлелдердің көп бөлігі бір-бірімен бірге кездесетін айнымалылардың өзара байланысына негізделген. Ғалымдар өзара байланыстың міндетті түрде себеп-салдарлық қатынасты білдірмейтінін нақты айтады. A-ның B-ға себеп болуының себебі A мен B-нің байланысы деген жорамал көбінесе дұрыс аргумент түрі ретінде қабылданбайды. Дегенмен, кейде адамдар керісінше қателік жіберіп, өзара байланысты толығымен жоққа шығарады. Бұл маңызды ғылыми дәлелдердің үлкен бөлігін ескермеуге әкелер еді. Шешілген әдістемелердің жетімсіздігімен және өзара байланысты жоққа шығару қателігінің үйлесімі кейде ғылыми тұжырымдарға қарсы қолданылған. Мысалы, темекі индустриясы темекі түтіні мен өкпе қатерлі ісігі арасындағы байланысты жоққа шығару үшін өзара байланыс туралы дәлелдерді жоққа шығаруға тарихи түрде сүйенді, сондай-ақ биолог және статистик Рональд Фишер де (көбінесе индустрия атынан) осылай істеді. Корреляция медицина, психология және социология сияқты салалардағы құнды ғылыми дәлелдердің бір түрі болып табылады. Корреляцияның алдымен нақты екені расталуы керек, содан кейін кез келген себептік қатынас жүйелі түрде зерттелуі тиіс. Қорытындыда, тек өзара байланысты ем мен нәтиже, қауіп факторы мен ауру, немесе әлеуметтік немесе экономикалық фактор мен әртүрлі салдарлар арасындағы себеп-салдарлық қатынастың дәлелі ретінде пайдалануға болмайды. Бұл дәлелдердің ең көп бұрмаланатын түрлерінің бірі, себебі корреляцияның алғашқы көрінісіне негізделген шартты қорытындыларға келу оңай және тіпті құлқынады.