Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 және 20 ғасырлардағы австралиялық астроном Джон Тебббют (25 мамыр 1834 – 29 қараша 1916) – 1861 жылғы Ұлы кометасын ашқан австралиялық астроном ретінде танымал.
19th and 20th century Australian astronomer
John Tebbutt (25 May 1834 – 29 November 1916) was an Australian astronomer, famous for discovering the "Great Comet of 1861".
Ерте өмір
Теббют Нью-Саут-Уэльс штатының Виндзор қаласында дүниеге келді, ол Джон Теббюттің жалғыз ұлы еді, сол кезде ол табысты дүкен иесі болған. Оның әкесінің әкесі, Джон Теббют, Австралияға алғашқы қоныс аударғандардың бірі болды; ол 1801 жылдың соңына қарай Сиднейге келді. Теббют біріншіде Англия шіркеуінің қауымдық мектебінде, содан кейін жергілікті пресвитериан шіркеуінің пасторы Матью Адам ашқан жеке мектепте, ал соңында Генри Тарлтон Стайлз пасторы басқарған шағын, бірақ сапалы мектепте оқыды, онда ол латын тілінде мықты білім алды.
Tebbutt was born at Windsor, New South Wales, the only son of John Tebbutt, then a prosperous store keeper. His grandfather, John Tebbutt, was one of the early settlers in Australia; he arrived at Sydney about the end of 1801. Tebbutt was educated first at the Church of England parish school, then at a private school kept by the Rev. Mathew Adam of the local Presbyterian church, and finally at a small but excellent school under the Rev. Henry Tarlton Stiles, where he had a sound training in Latin.
Мансап
1845 жылы Теббюттің әкесі Виндзор қалашығының шығыс жағындағы, «жарты арал» деп белгілі жер учаскесін сатып алып, онда тұрғын үй салды. 1853 жылы Джон Тебют секстант сатып алып, оны қарапайым теңіз телескопымен және сағатымен бірге қолданып, аспан денелерін бақылауға кірісті. Шамамен тоғыз жыл өткен соң, 13 мамыр 1861 жылы Теббют 1861 жылғы кометасын ашты, ол танымал ең жарқын кометалардың бірі болды. Сол кезде Англияға хабарды телеграфпен жеткізуге мүмкіндік болмады, ол 29 маусымда көрінді. Теббют осы кометаны алғаш ашқан және оның шамамен орбитасын есептеген адам ретінде танылды. 1861 жылы қарашада ол диафрагмасы мен фокустық қашықтығы өте жақсы рефракциялық телескопты сатып алды. 1862 жылы, Рев. У. Скотт отставкаға шыққаннан кейін, оған Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін үкіметтік астроном лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Теббют сондай-ақ 1862 жылғы Nova Scorpii ашып, оны қарусыз көзге көруге болатын жаңа жұлдыз ретінде таныстырды.
In 1845 Tebbutt's father purchased a tract of land at the eastern end of the town of Windsor known as the peninsula, and built a residence there. In 1853 John Tebutt purchased a sextant and using this along with an ordinary marine telescope and a watch began his observations of the heavens. About nine years later, on 13 May 1861, Tebbutt discovered the 1861 comet, one of the most brilliant comets known. There was no means then of telegraphing the intelligence to England where it became visible on 29 June. Tebbutt was acknowledged as the first discoverer of this comet, and the first to compute its approximate orbit. In November 1861 he purchased an excellent refracting telescope of aperture and focal length. In 1862, on the resignation of the Rev. W. Scott, he was offered the position of government astronomer for New South Wales but refused it. Tebbutt also discovered Nova Scorpii 1862, a nova visible to the unaided eye.
Бақылау орталығы
1863 жылы ол өз қолымен әкесінің үйіне жақын шағын обсерватория салып, онда 3¼ дюймдік телескопы, 2 дюймдік транзит аспабы және 8 күндік, жарты секундтық хронометрін орнатты. Осы кезеңге дейін Теббют метеорологиялық байқауларды жүргізе бастады және 1868 жылы 1863 жылдан 1866 жылға дейінгі жылдардағы байқауларын «Джон Теббюттің жеке обсерваториясында жасалған метеорологиялық байқаулар» деген атпен жариялады. Ол осы жазбаларды 30 жылдан астам уақыт бойы үзіліспен жариялауды жалғастырды. Сондай-ақ, ол Лондон Корольдік астрономиялық қоғамының «Айлық хабарламаларында», Лондонның «Астрономиялық тіркелімінде» және Жаңа Оңтүстік Уэльс Корольдік қоғамының «Журналында» және «Еңбектерінде» жарияланған көптеген мақалалар сериясын бастады. Ол басқа ғылыми журналдарға да үлес қосты және австралиялық баспасөзге көптеген материалдар жариялады. 1872 жылы обсерватория үшін экваторлық рефракторлық телескоп сатып алынды. 1881 жылы Теббют тағы бір үлкен комета ашты, ол қазір C/1881 K1 деп белгіленген. 1886 жылы апертурасы және фокустық қашықтығы жаңа телескоп сатып алынды, бұл оған жұмысын едәуір кеңейтуге мүмкіндік берді. 1887 жылы ол «Нью-Саут Уэльстегі Виндзордағы Теббют обсерваториясының тарихы мен сипаттамасы» деген кітап жариялады және одан кейін шамамен 15 жыл бойы жылдық есептер берді. 1868 жылдан 1902 жылға дейін ол 396 ай тұтылуын байқады. 1895 жылы Сиднейде Британдық астрономиялық қауымдастығының филиалы құрылды және Теббют оның бірінші президенті болып сайланды. 1904 жылы, жетпіс жасқа келгенде, ол жүйелі жұмысын тоқтатты, бірақ астрономияға деген қызығушылығын сақтап, кейбір байқауларын жалғастырды. Келесі жылы Лондон Корольдік астрономиялық қоғамы оның еңбегін Джексон Гвильт медалімен марапаттады. 1908 жылы Теббют өзінің 54 жылдық еңбегін баяндайтын «Астрономиялық естеліктерін» жариялады. 1914 жылы британдық қауымдастықтың сапары кезінде астрономдардың шағын тобы оның обсерваториясына келгеніне өте қуанды. 1916 жылдың 29 қарашасында Виндзорда қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, оның ұлы Джон Теббюттің жұмыс кітапханасы мен қолжазбаларын Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасына тапсырды. Джон Теббюттің естелік жинағы 3676 басылған том, 117 қолжазба том және 235 кітапшадан тұрады. Ол 1984 жылдан 1996 жылға дейін айналыста болған Австралияның жүз долларлық банкнотасының артқы жағында бейнеленді, содан кейін оның орнына Сэр Джон Монаштың суреті салынды.
In 1863 he built, with his own hands, a small observatory close to his father's residence, and installed his instruments consisting of his 3¼ inch telescope, a two inch transit instrument, and an eight day, one half second box chronometer. Shortly before this period Tebbutt had begun to record meteorological observations, and in 1868 published these for the years 1863 to 1866 under the title Meteorological Observations made at the Private Observatory of John Tebbutt, Jnr. He continued the publication of these records at intervals for more than 30 years. He had also begun a long series of papers which were published in the Monthly Notices of the Royal Astronomical Society of London, in the Astronomical Register, London, and in the Journal and Proceedings of the Royal Society of New South Wales. He contributed to other scientific journals, and made an immense number of contributions to the Australian press. In 1872 a equatorial refracting telescope was purchased for the observatory. In 1881 Tebbutt discovered another great comet, now designated C/1881 K1. In 1886 a new telescope of aperture and focal length was purchased, which enabled him to considerably extend his operations. In 1887 he published History and description of Mr. Tebbutt's observatory, Windsor, New South Wales, and followed this with a yearly report for about 15 years. Between 1868 and 1902 he made 396 lunar occultation observations. A branch of the British Astronomical Association was established at Sydney in 1895 and Tebbutt was elected its first president. In 1904, in his seventieth year, he discontinued systematic work, though he retained his interest in astronomy and continued to do some observing. The following year the Royal Astronomical Society of London recognised his work by awarding him the Jackson Gwilt Medal of the society. In 1908, Tebbutt published his Astronomical Memoirs, giving an account of his 54 years of work. He was much gratified in 1914, during the visit of the British association, by a visit to his observatory of a small party of astronomers. He died at Windsor on 29 November 1916. The year after his death, his son delivered John Tebbutt's working library and manuscripts to the State Library of New South Wales. The John Tebbutt Memorial Collection is made up of 3,676 printed volumes, 117 volumes of manuscripts and 235 pamphlets. He was commemorated on the reverse side of the Australian one hundred dollar note, in circulation 1984 until 1996 when it was replaced by a portrait of Sir John Monash.