Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық астроном және физик (1732–1811)
British astronomer and physicist (1732–1811)
Невил Маскелин ( /m//æ//s//k//ə//l//ɪ//n/; 6 қазан 1732 – 9 ақпан 1811) – Ұлыбританияның бесінші Корольдік астрономы. Ол 1765 жылдан 1811 жылға дейін осы қызметті атқарды. Ол Жер планетасының массасын ғылыми тұрғыдан өлшеген алғашқы адам болды. Ол Тобиас Майердің Эйлердің Ай теориясы кестелеріне енгізген түзетулерін пайдаланып, Гринвич Корольдік обсерваториясының меридианы үшін "The Nautical Almanac" – Британдық теңізшілік альманахы мен "Astronomical Ephemeris" толық нұсқасын жасады.
Nevil Maskelyne ('/m//æ//s//k//ə//l//ɪ//n/; 6 October 1732 – 9 February 1811) was the fifth British Astronomer Royal. He held the office from 1765 to 1811. He was the first person to scientifically measure the mass of the planet Earth. He created The Nautical Almanac, in full the British Nautical Almanac and Astronomical Ephemeris for the Meridian of the Royal Observatory at Greenwich using Tobias Mayer's corrections for Euler's Lunar Theory tables.
Өмірбаян
Маскелин Лондонда, Уилтширдегі Пуртоннан Эдмунд Маскелиннің және оның әйелі Элизабет Буттың үшінші ұлы болып дүниеге келді. Маскелиннің әкесі 12 жасында қайтыс болып, отбасын қиын жағдайға түсірді. Маскелин Вестминстер мектебінде оқыды және 1748 жылы анасы қайтыс болғанда әлі де сол мектептің оқушысы болды. Оның астрономияға деген қызығушылығы Вестминстер мектебінде, 1748 жылғы 14 шілдедегі күн тотылуынан кейін көп ұзамай оянды. Маскелин 1749 жылы Кембридждегі Сент-Катарина колледжіне түсіп, 1754 жылы жетінші «ранггер» (біріншіліктегі жетінші орын) иеленді. 1755 жылы дін қызметкері болып тағайындалған ол 1756 жылы Кембридждегі Тринити колледжінің мүшесі, ал 1758 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болды. Маскелин 1771 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Бастапқыда Англия шіркеуінің дін қызметкері мансабын қуған ол 1775 жылдан 1782 жылға дейін Шропширдегі Шравардтиннің пасторы, содан кейін 1782 жылдан бастап Норфолктегі Солтүстік Рунктонның пасторы болды. 1784 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оның үміткерлері Джон Плейфэр, Джон Робисон және Дугальд Стюарт болды. 1784 жылғы 21 тамызда Маскелин Миддлсекс штатының Сент-Эндрю Холборнынан София Розаға үйленді. Олардың жалғыз баласы Маргарет (1785 жылғы 25 маусымда туған) Мервин Герберт Невил Стори Маскелиннің (1823-1911) Оксфордтағы минералогия профессоры (1856-1895 жж.) анасы болды. Маскелиннің кіші қарындасы Маргарет Роберт Клайвке тұрмысқа шықты. Маскелин Англияның Уилтшир графтығындағы Пуртон ауылының шіркеуінің маңында, Сент-Мария Діңгектің шіркеуіне жерленген.
Maskelyne was born in London, the third son of Edmund Maskelyne of Purton in Wiltshire, and his wife, Elizabeth Booth. Maskelyne's father died when he was 12, leaving the family in reduced circumstances. Maskelyne attended Westminster School and was still a pupil there when his mother died in 1748. His interest in astronomy had begun while at Westminster School, shortly after the eclipse of 14 July 1748. Maskelyne entered St Catharine's College, Cambridge in 1749, graduating as seventh wrangler in 1754. Ordained as a minister in 1755, he became a fellow of Trinity College, Cambridge in 1756 and a Fellow of the Royal Society in 1758. Maskelyne became a member of the American Philosophical Society, elected in 1771. Originally pursuing his career as a Church of England minister, he was Rector of Shrawardine in Shropshire from 1775 to 1782 and then Rector of North Runcton in Norfolk from 1782. In 1784 he was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh. His proposers were John Playfair, John Robison and Dugald Stewart. On 21 August 1784 Maskelyne married Sophia Rose, then of St Andrew Holborn, Middlesex. Their only child, Margaret (25 June 1785–1858), was the mother of Mervyn Herbert Nevil Story Maskelyne (1823–1911) professor of mineralogy at Oxford (1856–95). Maskelyne's younger sister, Margaret, married Robert Clive. Maskelyne is buried in the churchyard of St Mary the Virgin, the parish church of the village of Purton, Wiltshire, England.
Ұзындықты өлшеу
1760 жылы Корольдік қоғам Маскелинді 1761 жылы Венераның өтуін бақылауға арналған экспедициялардың бірінде астроном ретінде тағайындады. Ол Роберт Уоддингтонмен бірге Оңтүстік Атлантикадағы Сент-Хелена аралына жіберілді. Бұл маңызды байқау болды, себебі дәл өлшеулер Жердің Күннен қашықтығын дәл есептеуге мүмкіндік беретін еді, ал бұл өз кезегінде Күн жүйесінің салыстырмалы емес, нақты масштабын есептеуге жол ашар еді. Осы арқылы, айдың қозғалысын болжау үшін дәлірек астрономиялық кестелер жасауға болады деп есептелді. Қатты ауа райы өтуді бақылауға кедергі келтірді, бірақ Маскелин саяхаты барысында айдың орнын пайдаланып, бойлықты анықтау әдісін сынап көрді, бұл әдіс «айлық қашықтық әдісі» деп аталды. Ол Англияға оралып, 1761 жылы Чиппинг Барнетте дін қызметкері лауазымын қайта иеленді және кітап жазуға кірісті, 1763 жылы «Британдық теңізшінің нұсқаулығында» айлық қашықтық әдісі арқылы ұзақтықты есептеуді жариялады және оны қолдануды жеңілдету үшін кестелер ұсынды. Онда теңізде бойлықты анықтауды жеңілдету үшін айлық қашықтықтарды әр жылға алдын ала есептеп, теңізшілерге қолжетімді түрінде жариялау қажеттігі туралы ұсыныс та бар еді. 1765 жылдың 26 ақпанында ол Корольдік астрономы болып тағайындалды.
In 1760 the Royal Society appointed Maskelyne as an astronomer on one of their expeditions to observe the 1761 transit of Venus. He and Robert Waddington were sent to the island of Saint Helena in the South Atlantic. This was an important observation since accurate measurements would allow the accurate calculation of Earth's distance from the Sun, which would in turn allow the actual rather than the relative scale of the Solar System to be calculated. This would allow, it was argued, the production of more accurate astronomical tables, in particular those predicting the motion of the Moon. Bad weather prevented observation of the transit, but Maskelyne used his journey to trial a method of determining longitude using the position of the moon, which became known as the lunar distance method. He returned to England, resuming his position as curate at Chipping Barnet in 1761, and began work on a book, publishing the lunar distance method of longitude calculation and providing tables to facilitate its use in 1763 in The British Mariner's Guide, which included the suggestion that to facilitate the finding of longitude at sea, lunar distances should be calculated beforehand for each year and published in a form accessible to navigators. On 26 February 1765 he had been appointed Astronomer Royal
Сондықтан Ұзындық кеңесі Харрисонға (10 000 фунт стерлинг), Майерге (3000 фунт стерлинг, өлімнен кейін) және айлық қашықтық әдісін дамытуға көмектескен басқаларға сыйақы беруге шешім қабылдады. Харрисонға сағатының қайталанатындығын көрсетсе, тағы 10 000 фунт стерлинг сыйақы берілетіні айтылды. Айта кетерлігі, Харрисон мен оның ұлы кейіннен Маскелинді уақытты өлшеу әдісіне қатысты жақпарулық танытты деп айыптады, бұл айыптаулар Дава Собель және Руперт Гулд сияқты авторлар тарапынан қайталанды, бірақ Маскелин Ұзындық кеңесінің қарауына өзінің әдісін немесе идеясын ұсынған емес. Ол теңіз сағаттарының, сондай-ақ айлық қашықтық әдісінің дамуына, сынақтан өтуіне және зерттеу сапарларында қолданылуына маңызды рөл атқарды.
The Board of Longitude therefore decided that rewards should be given to Harrison (£10,000), Mayer (£3000, posthumously) and others involved in helping to develop the lunar distance method. Harrison was told that a further reward of £10,000 would be forthcoming if he could demonstrate the replicability of his watch. It is worth noting that although Harrison and his son later accused Maskelyne of bias against the timekeeping method, charges repeated by authors such as Dava Sobel and Rupert Gould, Maskelyne never submitted a method or an idea of his own for consideration by the Board of Longitude. He was to play a significant role in having marine timekeepers, as well as the lunar distance method, developed, tested and used on board voyages of exploration.
Шиехалиондық тәжірибе
1772 жылы Маскелин Корольдік қоғамға Жердің тығыздығын анықтау үшін, шотланд тауы Шиаллионның атымен аталатын Шиаллион экспериментін ұсынды. Бұл идеяны бірінші болып ұсынған ол емес, Пьер Бугер мен Шарль Мари де ла Кондамин 1738 жылы Анд тауларында осыған ұқсас тәжірибе жасаған. Маскелин 1774 жылы тәжірибесін Шотландияның Пертшир аймағындағы Шиехаллион тауында жүргізді. Таудың дөңгелек конус тәрізді тұрақты пішіні оның көлемін салыстырмалы түрде дәл анықтауға мүмкіндік бергендіктен таңдалды. Таудың екі қарама-қарсы жағындағы станциялардың арасындағы ендіктің көзге көрінетін айырмасы, үшбұрышпен есептеу арқылы алынған нақты ендік айырмасымен салыстырылды.
In 1772 Maskelyne proposed to the Royal Society what was to become known as the Schiehallion experiment (named after the Scottish mountain on which it was performed), for the determination of the Earth's density using a plumb line. He was not the first to suggest this, Pierre Bouguer and Charles Marie de la Condamine having attempted the same experiment in 1738 in the Andes. Maskelyne performed his experiment in 1774 on Schiehallion in Perthshire, Scotland, the mountain being chosen due to its regular conical shape which permitted a reasonably accurate determination of its volume. The apparent difference of latitude between two stations on opposite sides of the mountain were compared with the real difference of latitude obtained by triangulation.
Маскелин әдебиет пен өнерде
Маскелин 1995 жылы Дава Собельдің "Longitude: The True Story of a Lone Genius Who Solved the Greatest Scientific Problem of His Time" кітабында, сондай-ақ кітап негізінде түсірілген телесериалда маңызды рөлде бейнеленеді, онда оны Сэмюэл Уэст сомдайды. Маскелин Томас Пиншонның "Мейсон және Диксон" романындағы екінші дәрежелі кейіпкер. Маскелин Кейт Гренвиллдің жартылай тарихи "Лейтенант" романында "Др. Виккер" кейіпінде көрсетілген.
Maskelyne features prominently in Dava Sobel's 1995 book, Longitude: The True Story of a Lone Genius Who Solved the Greatest Scientific Problem of His Time, as well as the television serial based on the book, where he is portrayed by Samuel West. Maskelyne is a supporting character in the novel Mason & Dixon by Thomas Pynchon. Maskelyne is portrayed as "Dr. Vickery" in Kate Grenville's semi historical novel The Lieutenant.