Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1976 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы – 21 тропикалық немесе субтропикалық циклонның қалыптасқан Атлант мұхитындағы дауыл маусымы болды. Олардың 10-ы атаулы дауылға айналды. Олардың алтауы дауыл күшіне жетті, ал алтауының екеуі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 3-ші немесе одан жоғары санаттағы күшті дауылдарға айналды. Маусым ресми түрде 1 маусымда басталды және 30 қарашаға дейін жалғасты. Бұл мерзім әр жылдың Атлант бассейнінде тропикалық циклондардың көпшілігі қалыптасатын дәстүрлі кезеңін белгілейді. Дегенмен, маусымның алғашқы жүйесі – субтропикалық дауыл – 21 мамырда, маусымның ресми басталуына бірнеше күн бұрын Мексика шығанағында пайда болды. Бұл жүйе Флоридада тоғыз торнадо тудырды, нәтижесінде шамамен 628 000 доллар (1976 жылғы АҚШ доллары) көлемінде залал келді, бірақ басқа жағынан әсері аз болды. Маусымда Кариб теңізі мен Мексика шығанағында толыққанды тропикалық дауылдың тек біреуі болды, бұл сирек кездесетін жағдай. Маусымның ең күшті дауылы – Солтүстік Каролинаның шығысында 3-ші санатқа жеткен «Белль» дауылы болды. Кейін «Белль» Нью-Йорктің Лонг-Айленд аймағына 1-ші санаттағы дауыл ретінде соқтығып, Каролина мен Жаңа Англияда 12 адамның қаза болуына және 100 миллион долларлық залалға әкелді, сондай-ақ Канаданың Нью-Брансуик провинциясында 1 миллион долларлық қосымша залал тудырды. «Дотти» тропикалық дауылы мен қыркүйектің ортасындағы субтропикалық дауыл АҚШ-тың оңтүстік-шығысында аз ғана зақым келтірді; алғашқысы балық аулайтын қайық құлағаннан кейін Багам аралдарында төрт адамның өліміне себеп болды. «Эмми» дауылы Азор аралдарында аз ғана залал келтірсе де, нашар ауа-райы салдарынан Лахес әуежайында ұшақ апатына ұшырап, 68 адам қаза тапты. Жалпы алғанда, осы дауылдардың нәтижесінде 84 адам қаза тауып, шамамен 101,63 миллион долларлық залал келтірілді. TOC

Маусымдық жиынтық

Ураган маусымы ресми түрде 1 маусымда басталды, бірақ алғашқы тропикалық циклон 21 мамырда қалыптасты. Барлығы 21 тропикалық және субтропикалық циклон пайда болды, бірақ олардың тек 10-ы атаулы дауыл жүйелеріне дейін күшейді. Бұл көрсеткіш 1950–2000 жылдардағы орташа 9.6 атаулы дауылмен салыстырғанда шамамен орташа деңгейде. Олардың алтауы қызыл дауылға (ураган) дейін жетті, бұл 1950–2000 жылдардағы орташа 5.9 көрсеткішіне жақын. Соңғы циклон 28 қазанда экстратропикалық циклонға айналды. Маусым Кариб теңізі мен Мексика шығанағындағы әрекетсіздікпен ерекшеленді. Мексика шығанағында тек бір толыққанды тропикалық дауыл – Дотти қалыптасты, ал Кариб теңізінде мүлде болған жоқ. 1900 жылдан бері тек 1962 жылы осы аймақтарда тропикалық дауылдардың саны одан да аз болды (мүлде жоқ). Мексика шығанағы мен Кариб теңізіндегі белсенділіктің төмендеуіне басты себеп қазан айында Роки тауларының шығысындағы АҚШ-тың көп бөлігіне суық ауа массаларының әсер етуі және Батыс Кариб теңізіндегі вертикаль жел жылдамдығының жоғары деңгейі болды. Басқа аймақтарда Атлантика мұхитындағы теңіз бетінің температурасы маусымның ортасында орташа деңгейде немесе одан сәл жоғары болды. Тропикалық циклогенез ерте басталды, 21 мамырда субтропикалық дауыл пайда болды. Маусым айында екі тропикалық депрессия қалыптасты, бірақ олардың екеуі де тропикалық дауылға дейін жетпеді. Шілдеде тағы екі депрессия пайда болды, бірақ олар да тропикалық дауылға айналмады, содан кейін 28 шілдеде Анна тропикалық дауыл қалыптасты. Тамыз айында маусымның он атаулы дауылдарының бесеуі болды, оның ішінде Тропикалық Дотти дауылы және қызыл дауылдар (урагандар) Белл, Кандис, Эмми және Франсис. Қыркүйек айында алты циклон қалыптасты – субтропикалық дауыл, Глория қызыл дауыл (ураганы), және тропикалық дауыл қарқынынан төмен қалған төрт тропикалық депрессия. Қазан айында тағы екі күшеймейтін депрессия пайда болды. Холли қызыл дауыл (ураганы) 22 қазанда қалыптасып, 28 қазанда экстратропикалық циклонға айналды. Жылдың белсенділігі 84 жинақталған циклон энергиясы (ACE) көрсеткішімен сипатталды, ACE – тропикалық циклон өмірі бойы қолданған энергияны өлшеуге арналған метрика. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдармен есептеледі, онда тропикалық және субтропикалық жүйелердің жел жылдамдығы 39 миль/сағ (63 км/сағ) немесе одан жоғары болады, бұл тропикалық дауылдың қарқындылығының шегі.

Субтропикалық дауыл 1-ші

19 мамырда Мексика шығанағында жоғары деңгейдегі ойыс кең аумақты қамтитын нөсерлерге әкеп соқты. Жүйе бірте-бірте ұйымдасып, 21 мамырда субтропикалық депрессияға, ал 23 мамырда субтропикалық дауылға айналды. Дауыл жылдамдығын арттырып, 23 мамырда Флориданың Панхандл аймағына жетті. Грузия арқылы жылжу барысында, дауылдың ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы 24 мамырда Каролина штатының оңтүстік-шығысында сағатына 85 км/сағ (50 миль/сағ) жетті. Экстратропикалық циклонға айналғаннан кейін жүйе негізінен солтүстік-шығысқа қарай жылжып, 31 мамырда Исландияның оңтүстігінде толыққандай тарап кетті. Жүйемен байланысты қатты жаңбырлар болды, бірақ құрғақ жағдайларға байланысты жауын-шашын көбінесе пайдалы болды. Хиллсбороу округінде 6 жылжымалы үй толығымен қиратылып, 40-ына зақым келтірді; 6 ірі тауық шаруашылығы жойылды; сондай-ақ Хиллсбороу округіндегі бояу зауытына ауыр зақым келтірді. Торнадоның жалпы салдары шамамен 628 000 долларға бағаланды. Хиллсбороу округінде үш электр желісінің бұзылуынан 3364 үй электр қуатынан айырылды. Солтүстік-шығыс Палм-Бич округінде де жеңіл жел зақымдары тіркелді, көбінесе бірнеше шатырлар зақымдалды, ал ағаштар, электр бағаналары мен сымдары құлады. Дауыл Браувард округінде 15 000 адамды электр қуатысыз қалдырды, бірақ көптеген абоненттерге қуат тез қайта қосылды. Жаңа өзендегі кемелер қозғалысы дауыл салдарынан көпірдің істен шығуына байланысты тоқтап қалды. Солтүстікке қарай, дауыл басқа бірнеше штаттарда жаңбыр жаудырды, ең көп жауын-шашын Оңтүстік Каролина штатындағы Салливан аралында тіркелді.

Тропикалық дауыл Анна

Шілде айының соңында Атлантика мұхитының орталық бөлігінде тропикалық емес төмен қысым аймағы қалыптасты. 28 шілдеде полярлық жолмен біріккеннен кейін, Бермудадан шамамен 800 миль (1287 км) оңтүстік-шығысқа қарай сағат 18:00 UTC бойынша субтропикалық депрессия пайда болды. Субтропикалық депрессия шығысқа қарай жылжып, 30 шілдедегі таңертең M. S. Pointe Allegre кемесінің хабарламалары бойынша субтропикалық дауылға күшейді, кеме барометрлік қысымды және сағатта 45 миль (75 км/сағ) жеделдетілген желді тіркеді. Циклон 30 шілдеде сағат 12:00 UTC бойынша максималды 45 миль/сағ (75 км/сағ) жылдамдықпен тұрақты желмен жетеді. Шығыс-солтүстік-шығысқа қарай қисайған жүйе тропикалық сипаттамаларды қабылдады, ал алты сағаттан кейін Тропикалық дауыл Аннаға айналуы толыққанды аяқталды. Солтүстік және шығыстағы беттік қырқа Аннаның 1 тамызда солтүстік-шығысқа қарай қисайюын тудырды. Жүйе Солтүстік Атлантикада шығысқа бұрылып, 15 тамызда Исландияның оңтүстігінде тарап кетті. АҚШ-тың Шығыс жағалауының көп бөлігіне қауіп төндіріп, Джорджиядан Мэнге дейін дауыл туралы ескертулер жарияланды. Осыған байланысты шамамен 500 000 адам жағалау аймақтарынан эвакуацияланды. Вирджиния штатының Норфолк қаласында автомобиль апатынан бір адам қаза тапты. Нью-Йоркте қатты желден ағаш бұтағы үзіліп, әйелдің үстіне құлап, ол қаза тапты. Коннектикут штатындағы Бриджпорт қаласындағы қатты желден ағаштар құлап, олар үйлер мен сарайларға құлады. Штат бойынша шамамен 247 000 адам электр қуатынан айырылды. Коннектикут штатында үш адам қаза тапты, біреуі жолдың сырғанақтығынан болған апаттан, ал қалған екеуі генератордан шыққан көміртек газынан уланғаннан көз жұмды. Жаңа Англия аймағында су тасқыны болды, әсіресе Вермонт штатында жағдай нашар болды. Ең көп зардап шеккен қала - Честер, онда 85 жолдың 35-і суға батты және 5 көпір су астында қалды. Хантингтон қаласында Хантингтон өзеніне құлап түскен жаяу көпірінен өтіп бара жатқан екі адам қаза тапты.

Тропикалық дауыл Доти

Мексика шығанағының оңтүстік-шығысындағы төмен қысым аймағы 18 тамызда тропикалық депрессияға айналды. Келесі күні депрессия шығысқа және солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, ал 19 тамызда жылдамдауы басталды. Циклон 12:00 UTC-де Доти тропикалық дауылға айналды. Ұзақ өтпей Дотти Флориданың Монро округінің құрлығына шықты. Циклон Атлантика мұхитына Палм-Бич маңынан қайтадан шығып, желдің әсерінен әлсірегенге дейін солтүстік-шығысқа қарай жылдам қозғалды. 21 тамызда Дотти Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жеткен кезде, ол енді тропикалық дауылдың күшіне жете бермейтін еді. Оңтүстік Флоридада күшті жаңбыр жауып, ең көп жауын-шашын мөлшері тіркелді. Алайда, жауын-шашынның салдары негізінен бірнеше қаладағы көшелерді су басумен шектелді, бұл таңертеңгілік сағаттардағы қозғалыс кезінде, әсіресе Майамиде мыңдаған жүргізушілердің жолын кешіктірді. Тропикалық дауылдың күшті жел соққысы Марафондағы бір шатырды зақымдап, бірнеше ағаштарды құлатты, бірақ жалпы алғанда желдің келтірген зияны аз болды. 18 тамызда сағат 12:00 UTC шамасында төмен қысым аймағы аралдан оңтүстік-батысқа қарай 322 км қашықтықта тропикалық депрессияға айналды, себебі спутниктік суреттер жақсы ұйымдасқандығын көрсетті және кеме желдің күшті соққандығын хабарлады. Сол кезде Кендис жылдамдығын төмендетіп, қысқа ғана уақытқа оңтүстік-шығысқа бұрылып, 21 тамызда солтүстік-шығысқа қайта бұрылды. Кендис күшейе берді, желдің максималды жылдамдығы сағатына 150 км/сағ-қа жетті, ал келесі күні ең төменгі қысым тіркелді. Содан кейін дауыл жақындап келе жатқан суық фронттың әсерінен жылдамдады және 24 тамызда сағат 12:00 UTC-де Ньюфаундлендтен оңтүстік-шығысқа қарай 765 км қашықтықта фронтпен бірікті. Ол Кіші Антиль аралдарынан шамамен 1851 км шығысқа қарай орналасқанда, 22 тамызда депрессия күшейіп, Эмми тропикалық дауылға айналды. Екі күннен кейін, ол жылдам дамып келе жатқан, маусымға сәйкес келмейтін фронталды төмен қысымдық жүйеге байланысты солтүстік-шығысқа қайта бұрылды. Батысқа қарай үш күн қозғалғаннан кейін, жүйе оңтүстік-батыстағы Кабо-Верде аралдарынан батысқа қарай 1384 шақырымдай оңтүстік-батысқа қарай тропикалық депрессияға айналды. 28 тамызда дауылға барған барлау ұшағы шамамен 4 градус жел мен ауа қысымын тіркеді, нәтижесінде циклон Франсес тропикалық дауылға дейін көтерілді. Азор аралдарының биіктігіндегі әлсіздік салдарынан дауыл солтүстік-батысқа қарай бұрылды, 13 қыркүйекте Флорида штатының Полк округінде субтропикалық депрессияның пайда болуына себеп болды. Келесі күні ол субтропикалық дауылға айналып, ең жоғарғы жылдамдығы сағатына 75 км/сағ (45 миль/сағ) желдерге дейін жетті, Грузия жағажайынан ғана сәл қашықта. Дауыл тез арада Шарлстонға жақын жерге жетіп, сол күшпен құрлыққа шықты. Ішкі аймаққа жылжу барысында, 15 қыркүйекте дауыл Солтүстік Каролина мен Оңтүстік Каролина штатының шекарасына жақын субтропикалық депрессияға дейін әлсіреді. 17 қыркүйекте дауыл оңтүстік Вирджинияда тарап кетті. Дауылдан пайда болған су тасқыны Каролина жағалауында қалыпты деңгейден жоғары көтеріліп, жағажайларда ерозияға әкелді. Дауылдың салдарынан желдің соққысы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында тіркелді. Алайда, Мэриленд штатының орталық және оңтүстік бөліктерінде, Тоусон қаласында жауын-шашынның ең көп мөлшері тіркелді, нәтижесінде су тасқыны болды. Балтимор аймағы қыркүйек айында ең көп жауын-шашын тіркеді. Күшті жаңбыр жол қозғалысын кешіктірді, кейбір үйлерге су кірді, жолдар су басты және бірнеше мектеп жабылды.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1976 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, соқтығысу ұзақтығы, ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы қазалар (жақшада көрсетілген) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысымдық аймақ ретінде болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1976 жылғы АҚШ долларымен есептелген.