Кіріспе
Кореялық жекпе-жек өнері (хангул=무술 немесе хангул=무예) – Корея тарихындағы орны бар, бірақ әскери және бейәскери персоналдың жеке өсуі немесе демалысы үшін қолданылуға бейімделген күрес тәсілдері мен әдістері. Корея жекпе-жек өнерінің тарихы тарихқа дейінгі заманға дейін жетеді. Қарусыз жекпе-жек өнерінің белгілі мысалдары – таэквондо, хапкидо, ссирым және таэккьон. Қарулы жекпе-жек өнеріне корей садақ ату, кумдо, корей қылышбазары және пышақпен күрес жатады. 2011 жылдың қараша айында таэккьон ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы тізіміне енгізілді.
Korean martial arts (hangul=무술 or hangul=무예) are fighting practices and methods which have their place in the history of Korea but have been adapted for use by both military and non military personnel as a method of personal growth or recreation. The history of Korean martial arts can be traced as far back as the prehistoric era. Notable examples of unarmed martial arts include taekwondo, hapkido, ssireum, and taekkyon. For armed martial arts, Korean archery, Kumdo, Korean swordsmanship, and knife fighting exist. In November 2011, taekkyon was placed on the UNESCO Intangible Cultural Heritage of Humanity List.
Ерте тарих
Ссиреум деп аталатын күрес Кореядағы ең көне жердегі күрес түрі, ал Субак – жаяу әскерлердің тік күресі болған. Қару-жарақ бұл қарусыз күрес дағдыларының жалғасы еді. Бұл екі дәстүрлі жекпе-жек түрі әскерлерді дайындаудан бөлек, би, маска, акробатика және спорттық күрес сияқты мерекелерде ауыл тұрғындары арасында да танымал болды. Бұл жекпе-жек өнерлері негізгі дене шынықтырудың бір бөлігі деп есептелді. Дегенмен, корейлер соғыста жақын арадағы қаруларға қарағанда садақ-жебеге көбірек сенді. Гогурё дәуірінде (б.з.д. 37 – 668 ж.) Субак/Тэккёён немесе Ссиреум (қолмен күрес), қылышпен күрес, найзамен күрес және атпен жүру практикаланды. 1935 жылы Гогурё патшалары үшін салынған деген болжаммен 3-427 жылдар аралығындағы патшалық қабірлердің қабырғаларында жекпе-жек өнерін бейнелейтін суреттер табылды. Алайда, осы кезеңде қолданылған техникаларды осы суреттерден анықтау мүмкін емес. Субак туралы сілтемелер Гогурё дәуірінен бастап Жосон дәуіріне дейінгі мемлекеттік жазбаларда 15 ғасырға дейін кездеседі, содан кейін оның танымалдылығы азайды. Ол 1790 жылы жарық көрген «Муйедоботонгжи» (хангул=무예도보통지) атты жекпе-жек өнері туралы кітапта қайта пайда болды.
Жосон
1593 жылы, 1592–1598 жылдары Жапонияның Кореяға басып кіру кезінде, Корея Пхеньянды қайтару үшін Қытайдан көмек алды. Бір шайқас барысында корейлер қытай әскери стратегиясының шебері Ци Цзигуанның «Джи Сяо Син Шу» атты жауынгерлік өнер туралы нұсқаулығын білді. Король Сонджо (1567–1608) кітапқа жеке қызығушылық танытып, сарайына оны зерттеуді бұйырды. Бұл 1599 жылы Хан Гёның, Қытай армиясымен бірнеше қару-жарақтарды қолдануды оқығаннан кейін, «Муйеджебо» (хангул=무예제보) кітабының жарық көруіне әкелді. Біраз уақыттан кейін кітап «Муйеджебо Сөкчип»те қайта қаралып, 1759 жылы «Муйесинбо» (хангул=무예신보) кітабында жаңартылып, қайта басылды. 1895 жылы император Коджонг Жапониядан 40 қылыш шеберін шақырып, Корея армиясының курсанттары мен полиция қызметкерлеріне қылыш өнерін үйретуді бастады. Бұл шешім сол кезде Кореяда туған қылыш шеберлерінің жетіспеуіне байланысты қабылданды. Оқыту 1910 жылғы аннексиядан кейін де жалғасты, содан кейін бұл өнер Жапонияда Кендо, ал Кореяда Кумдо деп аталды. 1899 жылы император Коджонг, Пруссияның шаһзадасы Генрихтің ынтасымен, гунгдоны ресми спорт түрі ретінде орнатып қойды. Дунхак көтерілісі кезінде көтерілісшілердің көпшілігі Корея және Жапония армиясының заманауи мылтықтарына қарсы ескі оқтұмсық мылтықтарды қолданды. Көтерілісшілер бастапқыда Корея үкіметіне қарсы күрескенмен, Чонджу түскеннен кейін Корея үкіметі жапон армиясын шақырып, шаруалар көтерілісін басуға көмектесті. 1910 жылы Кореяны аннексиялаған жапондықтар барлық оқтұмсық мылтықтарды тәркілеп, жойды. Алайда, жапондықтар садақтарды өндіруді және сақтауды тоқтатпады, оларды ішкі қауіпсіздікке қауіп деп санамады.
Қазіргі заманғы корей жекпе-жек өнері
1910 жылы жапондықтар билікті басып алған кезде қолданыста болған екі жекпе-жек өнері – ссайреум мен гундо, жапондықтардың басқыншылық кезінде үлкен танымалдылыққа ие болды және екеуі де 1920 жылы қазіргі федерацияларын құрды. Тэккьон басқыншылық дәуірінде көп танымал болған жоқ. Қазіргі уақытта 1945 жылдан бері құрылған таэквондо және хапкидо сияқты жаңа өнерлер Кореяда ең танымал болып табылады. АҚШ және Еуропада кең таралған Тэ Су До және Хва Ранг До сияқты басқа да заманауи стильдер Кореяда дерлік белгілі емес, себебі олардың негізін қалаушылар АҚШ-қа көшіп, АҚШ-тағы қызметке назар аударды. Гундоға қатысуды жабдықтың жоғары құны шектейді, дәстүрлі мүйізден жасалған рефлекстік садақ 1000 доллардан астам тұрады, ал Сеулдегі көптеген гундо клубтары гольф клубтарына ұқсас мүшелікке түсу үшін 1000 доллардан астам төлем қабылдайды. Бұл қатысуды жоғары және жоғары орта тапқа шектейді. Көптеген корей орта мектептері, жоғары мектептері мен университеттері ссайреум, кумдо (кендо), дзюдо және таэквондоны қамтитын жекпе-жек өнері командаларын ұстап тұрады. Мысалы, Yong In университеті халықаралық жарыстарға дайындық үшін жекпе-жек өнерін оқытуға басымдық береді.
Тэквондо
Тхэквондо – 20 ғасырдың ортасында пайда болған және кейіннен әлемдегі ең көп таралған жекпе-жек өнерінің біріне айналған корей жекпе-жегі. Бұл өнер қарусыз өзін-өзі қорғау немесе жарыс үшін, сондай-ақ Олимпиада ойындары сияқты ұйымдастырылған спорт жарыстары үшін қолданылатын күшті қол соққыларымен және тепкілерімен ерекшеленеді. Тхэквондо негізінен жылдам және күшті соққылар мен тепкілерге баса назар аударады, олар күрделі қимылдар, секірулер, қорғану және қарсы шабуылдармен үйлеседі. Соңғы жылдары кейбір тхэквондо стилі қазіргі қоғамның қажеттіліктерін және өзін-өзі қорғаудың шындығын ескере отырып, өз бағдарламаларына буынды бұраулар, лақтырулар және жерде қорғану техникаларын енгізе бастады. Дүние жүзінде 50 миллионнан астам тхэквондомен айналысатын адам бар деген есеп бар. 1988 жылдан бері тхэквондо Олимпиада ойындарының бағдарламасына қосылды, бұл оның үлкен өсуіне және танымалдылығына үлкен үлес қосты. Тхэквондо – екі Кореяның ұлттық спорты және корей жекпе-жегінің ең танымал түрі.
Тэккьон/Тэккьон
Тэккьон Кореяның ең көне жекпе-жек өнерінің бірі ретінде танылады. Сонг Дёк Ги Жосон әулетінің соңғы Тэккьон шебері болды. 1983 жылдың 1 маусымында Оңтүстік Корея үкіметі Тэккьонды Кореяның маңызды материалдық емес мәдени мұрасының 76-шы нөмірі деп жариялады. Бұл сипаттамаға ие екі корей жекпе-жегінің бірі. 2011 жылдың қараша айында Тэккьон ЮНЕСКО-ның материалдық емес әлемдік мұралар тізіміне енгізілді.
Субак
Субак – ежелгі корей жекпе-жегінің өнері.
Тан Су До/Су Бахк До
Тан Су До – соққыға негізделген жартылай жекпе-жеқ өнері, ол 20-шы ғасырда дамыған, бірақ оның тамыры ежелгі корей жекпе-жектерінен және басқа елдердің жекпе-жеқ өнерлерінен бастау алады.
Хапкидо
Хапкидо – 20-шы ғасырдың ортасында пайда болған және жылдам халықаралық стильге айналған кореялық жекпе-жек өнері. Оның негізін қалаушылар жаңа өнертапқыштармен қатар, әртүрлі жекпе-жек дағдыларын таңдап біріктіру арқылы бұл өнерді жасады. Осының нәтижесінде, Хапкидо кез келген жекпе-жек өнерінде кездесетін өзін-өзі қорғаудың ең күрделі, ерекше және алуан түрлі техникалық құралдарына ие. Бұл дағдылар жекпе-жектің барлық негізгі түрлерін қамтиды: соққылар, тепкілер, қорғаныс қимылдары, қашу, ұстау, буын бұрау, тұншығу, лақтыру, құлау техникасы, домалап түсу, жердегі күрес, қару қолдану, медитация және емдеу. Хапкидоны әдетте айкидо, таэквондо, дзюдо, дзюдзюцу және тай-чи-чуанмен салыстырғанмен, ол көптеген жағдайларға сай келетін, әлдеқайда кең техникалық мүмкіндіктерге ие.
Ханмудо
Ханмудо (한무도) – доктор Хе Ён Кимм жасаған, корей шайқас өнерінің гибридтік түрі. Ол 1989 жылы Әлемдік Ханмудо қауымдастығын құрды.
Гундо
Рефлекс садақ – б.з.б. 1 ғасырдан бастап жазылған қытай әулеттерімен және көшпелі халықтармен болған корей соғыстарындағы ең маңызды қару болды. Аңыз бойынша, Когурёның алғашқы патшасы және негізін қалаушы Го Джумонг бір жебемен бес шыбықты ұстай алатын шебер садақшы болған. Силланың алғашқы патшасы Парк Хёкгеосе де шебер садақшы болған деседі. Имджин соғыстарына дейін, оқ ату жылдамдығының баяулығына және ылғалды ауа-райына осалдығына қарамастан, матчлок аркебустың тактикалық артықшылығы байқалды. Дегенмен, жапондықтар "жартылай садақ" деп атаған корей композиттік садағы, Хаэнджу шайқасында да, Ульсан шайқасында да жапондықтарды тоқтатты.