Кіріспе

Эоарх (/ipa/, /iː//oʊ//.//ɑɹ/'/k//iː//ə//n/ EEoharKEEən; сондай-ақ Эоархеан деп те жазылады) – геологиялық тіркемедегі Арх эонының бірінші дәуірі. Ол 431 миллион жылға созылады, 4031 миллион жыл бұрынғы Хадей эонының аяғынан басталып, 3600 миллион жыл бұрынғы Палеоарх дәуірінің басталуымен аяқталады. Жердегі өмірдің бастауы осы дәуірге жатқызылады, ал археялар мен цианобактерияларға қатысты мәліметтер 3500 миллион жыл бұрынғы кезеңге, Эоархтан кейін көп ұзамай пайда болған кезде датирленген. Ол кезде атмосферада оттегі болған жоқ, ал қысым 10-ден 100 барға дейін (қазіргі атмосфералық қысымнан 10-нан 100 есе артық) ауытқып тұрды.

Геология

Эоархейдің басы ішкі Күн жүйесіндегі ауыр астероидтардың қарқынды бомбалау кезеңімен сипатталады: Кейінгі Ауыр Бомбалау. Эоархейдің ең ірі тау жыныстары қалыптасуы Гренландияның оңтүстік-батыс жағалауындағы Исуа жасыл тас белдемі болып табылады, оның жасы 3,8 миллиард жылға жетеді. Канада қалқанындағы Акаста гнейсі 4,031 миллион жыл бұрын дауланған, сондықтан ол сақталған ең көне тау жыныстары болып табылады. 2008 жылы тағы бір тау жынысы формациясы Канаданың солтүстігіндегі Квебек провинциясындағы Нуввуагиттук жасыл тас белдемінде табылды. Карбонаттың шөгінуі (гидротермальдық булақтардың әсерінен теңіз суының қызуынан туындайды) осы кезеңде атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясын реттейтін маңызды резервуар қызметін атқарды.

Атмосфера

Гренландиядан табылған 3,850 миллион жылдық апатитте Көміртек-12-нің арту белгілері анықталды. Бұл 3,8 миллиард жыл бұрын фотосинтездік өмір болған болуы мүмкін деген пікірталасқа бастады.