Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испанияның бас инквизиторы (1444–1523)
Grand Inquisitor of Spain (1444–1523)
Диего де Деза и Тавера (1444 – 9 маусым 1523) – испан теологы және инквизиторы. Ол испан инквизициясының ең белгілі тұлғаларының бірі болды және Томас де Торкемададан кейін Бас инквизитор қызметіне тағайындалды.
Diego de Deza y Tavera (1444 – 9 June 1523) was a theologian and inquisitor of Spain. He was one of the more notable figures in the Spanish Inquisition, and succeeded Tomás de Torquemada to the post of Grand Inquisitor.
Ерте өмір
Деза Замора штатының Торо қаласында дүниеге келді және жас кезінде Доминикан орденіне қосылды. Ол бірнеше шіркеулік лауазымдарды атқарды, сондай-ақ король Фердинанд пен королева Изабелланың жалғыз тірі қалған ұлы, Астурияның ханзадасы Хуан де Арагон мен Кастильяға ұстаздық етті. Ол теңізші Кристофер Колумбтың королева Изабелла мен король Фердинандқа жол табуына көмектесуде маңызды рөл атқарды. Алғашқыда Замора (1487–1494), Саламанка (1494–1498), Хаэн (1498–1500) және Паленсия (1500 жылғы ақпан – 1504) епископы қызметін атқарғаннан кейін, 1505 жылы Севилья архиепискобы болды. Деза 1498 жылғы 24 қарашада Кастилия, Леон және Гранада үшін Бас инквизитор болып тағайындалды. Келесі жылдың 1 қыркүйегінде оның құзыреті бүкіл Испанияға дейін кеңейтілді.
Deza was born in Toro, Zamora and entered the Dominican Order at a young age. He held a number of ecclesiastical posts, and also tutored Prince Juan de Aragón y Castilla, also known as John, Prince of Asturias, the only surviving son of King Ferdinand and Queen Isabella. He was fundamental in granting navigator Christopher Columbus access to Queen Isabella and King Ferdinand. After first serving as Bishop of Zamora (1487–1494), Bishop of Salamanca (1494–1498), Bishop of Jaén (1498–1500), and Bishop of Palencia (February 1500 – 1504), he became Archbishop of Seville in 1505. Deza was commissioned as Grand Inquisitor for Castile, León, and Granada on 24 November 1498. On 1 September of the following year, his authority was expanded to cover the whole of Spain.
Инквизиция
Деза, бәлкім, барлық инквизиторлардың ішіндегі ең әйгілісі – Томас де Торкемаданың ізбасары болды. Торкемада сияқты, Деза да христиан дінін қабылдаған, бірақ көбінесе бастапқы дінін жасырын сақтап қалған деген айып тағылған conversos – яһудилер немесе мұсылмандарға ерекше жамандықпен қарады. 1500 жылдың 25 сәуірінде Паленсияға келгеннен кейін көп ұзамай ол сол жердегі барлық "морискилерді" крещение рәсімінен өткізді. 25 сәуір күні күнтізбе бойынша Әулие Марк күні болғандықтан, сол кездегі "Моррерия" көшесі осы күннен бастап "Сан-Маркос" көшесі деп аталатын болды. 1504 жылдың 30 қазанында Севилья архиепископы қызметіне тағайындалды. Бірақ, бірнеше күннен кейін Кастилия королевасы Изабелла I қайтыс болғаннан соң, оған корольдің басқа екі өкілі – Арагон королі Фердинанд II және кардинал Франсиско Хименес де Циснероспен шұғыл кездесулерге қатысуға тура келді. 1505 жылдың қазан айында, тағайындалғанына бір жыл өткен соң Севильяға келген Деза, бес жыл бұрын Паленсияда "жеткені" сияқты христиан дініне қайта орауды дайындады. Осылайша, 1505 жылдың соңына дейін Мартин де Улаттедің көмегімен Севильядағы "көптеген" мұсылмандар мен яһудилер діндерін қабылдады. Ол сондай-ақ 1492 жылы Гранаданы басып алғанда, Гранада мұсылмандарының жеке діни сенімдерін сақтау туралы келісімдер жасалған, бірақ олар енді орындалмаған Гранаданың жаңа архиепископтығында тергеу жүргізді. Торкемада сияқты, Деза да өз жұмысында тым әуесқойлық танытты және шектен тыс қатыгездік жасады деп айыпталды – оның беделі соншалық, 1507 жылы Папа модерацияны ашық түрде сұрауға мәжбүр болды. Деза өзінің лауазымын пайдаланып, өзін байытты, айыпталған еретиктердің мүлкін өзіне тартып алды деген айыптар да тағылды. Дезаға қатысты шағымды патша хатшысына капитан Гонсало де Айора (Айора – 13 ғасырға дейін көптеген "морискилер" тұратын Валенсияның құнды қаласы) жіберді. Шағымда Деза мен оның лейтенанттары "Құдайға да, әділетке де құрмет көрсетпейді; олар кісі өлтіреді, ұрлық жасайды және христиан дінінің абыройын жоққа шығарып, қыздар мен әйелдерді зорлайды" делінген.
Deza was the successor to Tomás de Torquemada, perhaps the most famous of all inquisitors. Like Torquemada, Deza had a particular dislike of conversos – Jews or Muslims who had converted to Christianity but who were often accused of secretly retaining their original faith. It is reported that shortly after his arrival to Palencia, he managed, on 25 April 1500, to baptize all the "moriscos" established there. As the 25 April was St Mark's day according to the calendar, the then named "Morería" street has since been known as "San Marcos" street. He was commissioned as Archbishop of Seville on 30 October 1504. But, after the death a few days later of Queen Isabella I of Castile, he had to attend urgent meetings with the other two attorneys of the dead queen, King Consort Ferdinand II of Aragon and Cardinal Francisco Ximenez de Cisneros. Arriving in Seville in October 1505, just one year after his appointment, Deza prepared to perform the same conversions to Christianity as he had "achieved" five years earlier in Palencia. With the help of Martín de Ullate, "numerous" Sevillian Muslims and Jews were thus converted no later than the end of 1505. He also held the inquisitorial enquiries on the new Archbishopric of Granada, conquered in 1492 with truces about respecting the private religious beliefs of Granada Muslims soon to be ignored. Like Torquemada, Deza was accused of being overzealous in his work, and of showing excessive cruelty – his reputation was sufficient that in 1507, the Pope was forced to publicly request moderation. Accusations were also made that Deza used his position to enrich himself, confiscating the wealth of accused heretics for himself. A complaint about Deza, made to the royal secretary by Captain Gonzalo de Ayora (Ayora being a valuable Valencia town with numerous "moriscos" since before the 13th century), said that Deza and his lieutenants "have no regard either for God or for justice; they kill, steal, and dishonor girls and women to the disgrace of the Christian religion."
Төмендеу
Кейін Дезаның өзі жасырын түрде яһуди дінін ұстанды деп айыпталды, бұл айып негізінен оның анасының жағынан яһуди қанды болғанына байланысты болды. Бұл айыптама саяси болған болуы мүмкін, бірақ бәрібір оның беделін біршама түсірді. Оның лауазымы Инквизицияға қарсы бірнеше ашық көтерілістермен, әсіресе оның бас лейтенанты Диего Родригес Лусероға қарсы көтерілістермен одан әрі әлсіреді. Лусеро "жалған дін ауыстырушыларды" қатты жек көретін және 1500 жылы Гранада архиепискобы (Хернандо де Талавера) яһуди тегі туралы құжаттарды Папа Юлий II-ге жіберді. Лусеро, Кордова Инквизиторы, Дезадан көбірек жек көрілді және 1506 жылдың соңында ашулы халық Кордовадағы Инквизицияның базасына шабуыл жасап, барлық тұтқындарды босатып, өмірінен қиындықпен шықты. Папа Юлий II Деза мен Лусероның зерттеулеріне белгілі бір деңгейде тежеу салған сияқты көрінеді. Арагон патшасы Фердинанд II қайтадан үйленгеннен кейін, Дезаның жауапкершілігі артып кеткенін шешті және 1507 жылы Деза отставкаға кетуге мәжбүр болды. Эрнандо де Талавера 1507 жылы Римдегі процесінің қайда екенін білмей қайтыс болды. 1517 жылы Диего де Деза Севильяда "Колехио де Санто Томас" құрды, бұл қазіргі Севилья университетінің бастапқы ядросы болған Родриго Фернандес де Сантаелланың құрған "Колехио де Санта Мария де Иисус" құрылғанынан 15 жыл өткен соң болды.
Deza himself was later accused of secretly practising Judaism, a charge mainly based on the fact that he himself had Jewish blood on his mother's side. The accusation was probably political, but nevertheless damaged his standing somewhat. His position was further undermined by several open insurrections against the Inquisition, particularly against his chief lieutenant Diego Rodriguez Lucero. Lucero intensely disliked the "false converted", and in 1500 handled papers sent to Pope Julius II on the Archbishop of Granada's (Hernando de Talavera) Jewish ancestry. Lucero, the Inquisitor of Córdoba, was more hated than Deza, and in late 1506, had narrowly escaped with his life when an angry mob stormed the Inquisition's base in Cordoba and freed all its prisoners. Pope Julius II seems to have had a moderating influence on Deza and Lucero's researches. After King Ferdinand II of Aragon remarried, he decided that Deza had become a liability, and Deza was forced to resign in 1507. Hernando de Talavera would die also in 1507 without knowing the whereabouts of his process in Rome. In 1517 Diego de Deza founded in Seville the "Colegio de Santo Tomás", 15 years after Rodrigo Fernández de Santaella, who had founded the Colegio de Santa María de Jesus, initial nucleus of the modern University of Seville.
Өлім
Диего де Деза өзінің инквизиторлық қызметіне қайта оралуы мүмкін еді, өйткені ол Толедо архиепискобы (сонымен қатар Испанияның приматы) атанғаны белгілі, бірақ ауруына байланысты лауазымын қабылдай алмады. 1523 жылдың 9 маусымында қайтыс болды. Оның Санто-Томас колледжіндегі қабірін 1810 жылы Наполеон әскерлері оның сақиналарын, әшекей жағаларын және алтын заттарын ұрлау үшін ашты. Кейіннен Севилья полкі құрамындағы Испания үкіметінің әскери мекемесіне айналған колледжге жергілікті жоғары әскери шендінің әйелі жиі келіп тұратын болғандықтан, бос қабір тасы саркофагына қызығушылық артты. Ол оны өзінің сұлулығын күту үшін ванна орнатуға пайдалануға болатынын ойлады.
It is likely that Diego de Deza could have returned to his inquisitorial office, because it is known that he was named Archbishop of Toledo (and thus Primate of Spain), but was not able to take up the position due to illness. He died on 9 June 1523. His tomb in his College of Santo Tomas was opened by Napoleonic troops in 1810 with the aim of stealing his rings, collars and golden paraphernalia. The college, later a Spanish Government military establishment within the Seville Regiments, being visited frequently by the wife of a High Military local boss, aroused an interest in the empty tombstone sarcophagus. She thought it would be useful to set up a bath to look after her beauty.