Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1982 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы – бес атаулы тропикалық дауыл мен бір субтропикалық дауылмен ерекше тыныш өткен кезең болды. Екі дауыл дауылға айналып, олардың бірі ірі дауыл статусына жетті. Маусым 1982 жылдың 1 маусымында ресми түрде басталды және 1982 жылдың 30 қарашасына дейін жалғасты. Бұл мерзім әдетте Атлант бассейнінде тропикалық циклондардың көп бөлігі қалыптасатын жылдың уақытын белгілейді. Маусым күрт басталып, Альберто дауылы маусымның бірінші күні пайда болды. Альберто Флориданың оңтүстік-батыс жағалауына тропикалық дауыл ретінде қауіп төндірді, Мексика шығанағының оңтүстік-шығысында айналып, Кубада 23 адамның қаза болуына себеп болды. Келесі жүйе – субтропикалық дауыл маусымның соңында пайда болып, Альберто сияқты аймаққа әсер етіп, 10 миллион долларлық зиян келтірді. Берил тропикалық дауылы 28 тамызда, тыныш шілдеден кейін Атлант мұхитында пайда болды. Берил Кабо-Вердеде 3 адамның өмірін қиды. Үшінші тропикалық депрессия қыркүйек айының басында Кариб теңізінің шығысы мен солтүстігіне қарай, Берилдің артынан пайда болды. Берилдің ыдырауынан кейін көп ұзамай, 9 қыркүйекте Мексика шығанағында Крис тропикалық дауылы қалыптасты. Крис әлсіз дауыл болып қалды, Техас штатының Сабин Пасс жанынан құрлыққа шығып, 13 қыркүйекте құрлық үстінде тарады. Дебби дауылы келесі дауыл және маусымның ең күштісі болды. Деббидің қалыптасу кезеңінде Пуэрто-Рикода жаңбыр жауды, ал кейіннен ол 4-санаттағы ірі дауылға айналды. Дебби 18 қыркүйекте Ньюфаундлендтің жанынан өтіп, 20 қыркүйекте тропикалық емес төмен қысыммен бірікті. Қыркүйектің ортасында Африканың батысында Тропикалық депрессия VI пайда болды, ол батыс-солтүстік бағытта жылжып, 20 қыркүйекте Левард аралдарына жетпестен тарады. Оның қалдық нөсер белсенділігі батыс-солтүстікке қарай жылжуын жалғастырып, 25 қыркүйекте Бермуда жанында Тропикалық депрессия VII қалыптасты, ол Нова-Шотландия жағалауынан тыс жерде тарады. Маусымның соңғы дауылы – Эрнесто тропикалық дауылы ең аз уақытқа созылды және 3 қазан күні теңізде тарады.

Маусым қорытындысы

Бұл маусым жоғарыда қалыптыдан күшті батыс желдің салдарынан тік желдің күшті қиылысы болғандықтан өте әрекетсіз болды. Желдің қиылысына әртүрлі факторлар, соның ішінде өте күшті Эль-Ниньо да ықпал етті. Тік желдің қиылысы ауа райының бұзылу аймақтарындағы конвекцияны бұзып, олардың одан әрі дамуына кедерес келтірді. Осы дауыл маусымына әсер еткен Эль-Ниньо 1983 жылғы Атлантика дауыл маусымына дейін созылды. Дауыл маусымының ең белсенді кезеңінде Африка минералды шаңының орташадан жоғары мөлшері тропикалық циклонның белсенділігін басуы мүмкін. Маусымның әрекеті жинақталған циклон энергиясы (ACE) 32 көрсеткішімен бейнеленді, ол "қалыптыдан төмен" деп жіктеледі. ACE – дауылдың күші мен оның өмір сүрген уақытының көбейтіндісі, сондықтан ұзаққа созылған дауылдар мен әсіресе күшті дауылдардың ACE көрсеткіші жоғары болады. ACE тек 34 теңіз шақырымы (39 миль/сағ, 63 км/сағ) немесе тропикалық дауыл күшіне жеткен тропикалық жүйелер туралы толық хабарламалар үшін есептеледі. Ресми түрде субтропикалық циклонды есепке алмаса да, жоғарыдағы көрсеткіш толыққанды тропикалық дауылдар субтропикалық фазада болған кезеңдерді де қамтиды.

Альберто даулымы

1 маусымда Кубаның батысында ұйымдасқан бұлт жүйесінен тропикалық депрессия пайда болды. Мексика шығанағы арқылы солтүстік-шығысқа қарай баяу қозғалып, 3 маусымда Альберто тропикалық дауылға айналды. Альберто көбінесе солтүстік-шығысқа қарай бұрылып-бұрылып, қысқа мерзімге 1 санатты дауылға дейін күшейді, маусым айындағы ең ерте пайда болған дауылдардың бірі және Атлант мұхитында 1970 жылғы мамыр айындағы Альма дауылдан бері ең ерте дауыл болды. Күшейген тік желдің әсерінен Альберто тез арада тропикалық дауылға дейін әлсіреп, батысқа бұрылып, 6 маусымда Флорида Кілтінің жанында тарап кетті. Альберто – Мексика шығанағына кіріп, құрлыққа соқпай тарап кететін дауылдың мысалы, мұндай жағдай сирек кездеседі. Дауыл құрлыққа соқпағанына қарамастан, Кубадағы су тасқынынан 23 адам қаза тапты, бұл соңғы 32 жылдағы ең ауыр оқиға. Оңтүстік Флоридада орташа жауын-шашын болды, ал Таверньерде жауынның ең көп мөлшері тіркелді.

Субтропикалық дауыл 1-ші

Маусымның алғашқы субтропикалық даулы 18 маусымда Мексика шығанағының шығыс-орталық бөлігінде қалыптасып, өмірлік циклы бойына солтүстік-шығысқа қарай жылжыды. Сол түні Флорида түбегінен өтіп, көптеген қатты дауыл және торнадо ескертулері шығарылды. Циклон сонымен қатар ауыр жаңбыр жаудырды, Флорида штатының Десото округінен оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым жерде ең көп жауын-жаңбыр тіркелді. Дауыл Солтүстік Каролинаның Сыртқы Банк аймағынан өтіп, 20 маусымға дейін күшін сақтап тұрды, содан кейін Ньюфаундленд жанында экстратропикалық дауылға айналды. Циклон Флоридада үш адамның қаза болуына, Солтүстік Каролина жағалауында балық аулау траулерінің батып кетуіне және 10 миллион долларлық (1982 жылғы АҚШ доллары) зиянға әкеп соқты. Бұл маусымда шығыс жағалауға тиген жалғыз субтропикалық немесе тропикалық дауыл болды.

Берил тропикалық даулы

27 тамызда Африкадан жақсы дамыған тропикалық толқын шықты. Келесі күні ол тропикалық депрессияға айналып, одан кейін көп ұзамай Берил тропикалық дауылға күшейді. 29 тамызда ол Кабо-Верде аралдарының оңтүстігінен батыс-солтүстік-батыс бағытында қарқынды қозғалып өтті. 31 тамызда конвекцияда дауылдың көзі пайда болды, бұл дауылдың күші жоғалып келе жатқанын көрсетті; алайда, бұл көз терең конвекцияның батыс жағында орналасқандықтан және дауылдың пішіні толық симметриялы болмағандықтан, оның қарқындылығы дауыл деңгейіне жетпеді. Бірақ көп ұзамай, күшті желдің әсерінен дауыл әлсіреп, төменгі деңгейдегі айналымы батыс жағында әшкере болып қалды. Берил тропикалық даулының алғашқы кезеңінде Саль аралында қатты жаңбыр мен күшті жел болды. Дауыл архипелагқа орташа зиян келтірді, жалпы шығын 3 миллион долларға (1982 жылғы АҚШ доллары) бағаланды. Берилдің салдарынан Брава аралында үш адам қаза тауып, 122 адам жарақат алды. Дауылдан кейін АҚШ елге гуманитарлық және экономикалық көмек көрсетіп, архипелагтың Берилдің зиянын жоюға көмектесті.

Үшінші тропикалық депрессия

Бұл жүйе 6 қыркүйекте Кіші Антиль аралдарынан шығысқа қарай, тропикалық Солтүстік Атлант мұхитындағы «Берил» тропикалық дауылынан оңтүстік-шығысқа қарай пайда болды. 7 қыркүйек күні түстен кейін оңтүстік-батыстағы тік желдің әсеріне тап болып, Багам аралдарының шығысына қарай 9 қыркүйекте таралып, солтүстік-батыстағы Солтүстік Атлантикаға қарай қозғалды. «Крис» өз жолында орташа жауын-шашын тудырды, ең көп жауын-шашын Делиде, Луизиана штатында болды, ал Миссисипи және Теннесси штаттарында жауын-шашын мөлшері артты. Жаңбырлар Теннесси мен Кентукки штаттарына дейін су тасқынына әкелді, кейбір өзендер суға толды. Дауыл тоғыз торнадо тудырды, оның төртеуі Фудзита шкаласы бойынша F2 немесе одан күшті болды. Құрлыққа шыққанда, дауыл 5 футттан (2 метр) 6 футқа (2 метр) дейін жететін дауыл толқынына әкелді, нәтижесінде Мексика шығанағында бірнеше қайықтар қатты зақымдалды. Оның барлық жолы бойынша келген зиян 2 миллион долларды (1982 жылғы АҚШ доллары) құрады. 18 қыркүйекте «Дебби» Ньюфаундлендтің оңтүстік-шығысына жеткенше едәуір әлсіреп, 2-ші санатқа дейін төмендеді. Дауыл қарқынды жылдамдықпен қозғалды және Атлант мұхитының солтүстігіндегі суының салқындауына байланысты әлсіреуге көшті. «Дебби» алыс солтүстік Атлант мұхитында экстратропикалық жүйеге айналып, 20 қыркүйекте Британ аралдарының үстінде дамып келе жатқан күшті тропикалық емес жүйемен бірікті. «Деббиге» дейінгі алдын ала бұзылу Пуэрто-Рико аймағында қатты жаңбыр тудырды, оның ең жоғарғы көрсеткіші аралдың оңтүстік-батыс бөлігінде тіркелді. Бермудадағы желдің күші сағатына 70 миль (110 км/сағ) жетіп, аз ғана зақым келтірді. «Деббимен» байланысты дауыл Финляндияда екі адамның өмірін қиды. және Атлант мұхитының батысына қарай қозғалды. Жүйе 20 қыркүйекте тарап кеткенше дейін Левард аралдарының шығысына қарай 750 миль (1207 км) қашықтықта қозғалды.

Жетіінші тропикалық депрессия

Тропикалық депрессияның 6-шы кезеңінен қалған бұзылған ауа райы аймағы батыс-солтүстік-батыс бағытта Атлантика мұхитының оңтүстік-батысына қарай жылжуын жалғастырды. 25 қыркүйекте Бермудадан 275 миль (443 км) батысқа қарай осы аймақтан тропикалық депрессия пайда болды. Жүйе 27 қыркүйекте солтүстік және солтүстік-шығысқа бұрылып, Новая Шотландияның оңтүстік-шығысындағы Солтүстік Атлантика кеме қатынасы жолдарында тарап кетті.

Эрнесто тропикалық дауыл

23 қыркүйекте Африканың батыс жағалауынан Атлантика мұхитына тропикалық толқын шықты. Толқынның батыс жағы кеңейіп, 30 қыркүйекте сегізінші тропикалық депрессия деп белгіленді. Депрессия күшейіп, 1 қазанда күрт бұрылыс жасады. Барлау рейсі кезінде қысымы белгілі бір көрсеткішті желдер анықталды және депрессияға Эрнесто деген ат берілді. 1 қазандағы екінші барлау рейсі тұрақты желдің қысымын тіркеді. Алайда, 2 қазанда Эрнесто тез әлсіреп, келесі күні экстратропикалық төмен қысыммен біріккеннен кейін циклонды анықтау мүмкін болмады. Эрнесто ешқашан құрлыққа жақындамады және ешқандай зақым келтіргені туралы хабарлама түскен жоқ.