Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Сакарлық соколь (Falco cherrug Gray, 1834) – соколкалардың ірі түрі. Орталық Еуропадан шығысқа қарай Палеарктика арқылы Маньчжурияға дейін қоныстайды. Ол жартылай көшпел құс, яғни популяцияның бір бөлігі көшіп-қонады, ал бір бөлігі көшпейді. Мысалы, Еуропада жас құстардың бір бөлігі көшіп-қонады, ал ересектер көбінесе тұрақты өмір сүреді. Еуропалық және Батыс Азиялық көшпел сакарлар қысын Сахель аймағында өткізеді. Көшіп бара жатқанда олар Таяу Шығыс, Арабия түбегі және Пәкістан арқылы өтеді, онда олар заңсыз аулауға ұшырайды. Алтай тауларынан шығысқа қарай көшіп баратын құстар қысын Циңхай-Тибет жотасында өткізеді. Сакарлық соколь – деңгейдегі ұшудағы екінші ең жылдам құс (нақтыланбаған), ол сағатына жете алады. Сонымен қатар, ол әлемдегі ең жылдам жануарлардың үшіншісі, құлаш соколь мен алтын бүркіттен кейін, олардың барлығы да "түсу" деп аталатын жоғары жылдамдықпен сүңгіп түсуге қабілетті. Сакарлық соколь – Венгрияның, Біріккен Араб Әмірліктерінің және Моңғолияның ұлттық құсы. Арабтар оны Хур деп атайды, яғни "еркін құс", ол Арабия түбегінде ежелгі заманнан бері соколовкада қолданылып келеді. Сакар соколы Біріккен Араб Әмірліктерінің, Сауд Арабиясының, Катардың, Оманның және Йеменнің ұлттық құсы болып табылады және 9000 жылдан астам уақыт бойы араб мұрасы мен мәдениетінің ажырамас бөлігі болып табылады. Олар көптеген араб елдерінің ұлттық нышаны болып саналады.
The saker falcon (Falco cherrug Gray, 1834) is a large falcon species. It breeds from Central Europe eastwards across the Palearctic to Manchuria. It is a partial migrant, which means that some part of the population is migratory, some part is not. In Europe, for example, a part of the juveniles are migrating, while adults are mostly resident. The European and West Asian migratory sakers spend the winter in the Sahel region. On migration, they cross the Middle East, the Arabian peninsula, and Pakistan, where they are exposed to illegal trapping. The migratory birds to the east from Altai Mountains spend the winter in the Qinghai Tibet Plateau. The saker falcon is the second fastest bird in level flight after the white throated needletail swift (unconfirmed), capable of reaching It is also the third fastest animal in the world overall after the peregrine falcon and the golden eagle, with all three species capable of executing high speed dives known as "stooping", approaching The saker falcon is the national bird of Hungary, the United Arab Emirates, and Mongolia. It is called by Arabs Hur, i. e., "Free bird", where it has been used in falconry since very ancient times in the Arabic peninsula. Saker Falcons are the national bird of the United Arab Emirates, Saudi Arabia, Qatar, Oman and Yemen and have been integral to Arab heritage and culture for over 9,000 years. They are the national emblem of many Arabic countries.
Таксономия және жүйелеу
Бұл түр гиерофалькон кешеніне жақын туыс. Бұл топта кең таралған гибридтесу және толық емес тұқымдық сұрыптаудың мол дәлелдері бар, бұл ДНК тізбектері туралы мәліметтерді талдауды қатты қиындатады; кішкентай үлгілермен жүргізілген молекулалық зерттеулердің бүкіл гиерофалькон тобы бойынша сенімді қорытындылар беруі күмәнді. Гиерофалькондардың барлық тірі әртүрлілігінің таралуы Еем мұз аралық кезеңінде, яғни соңғы Плейстоценнің басында, шамамен 130,000–115,000 жыл бұрын болған деп есептеледі; сакер соколы Солтүстік-Шығыс Африкадан шығыс Жерорта теңізі арқылы Оңтүстік-Шығыс Еуропа мен Азияның ішкі аймақтарына тараған тұқымға жатады. Сакер соколдарының қауырсыны әртүрлі болуы мүмкін. Аталықтар мен аналықтар, жас құстар сияқты, көлемінен басқа ешқандай айырмашылыққа ие емес, бірақ олар көбінесе қараңғырақ және жолақты болады. Олардың дауысы өткір «ки-и» немесе қайталама «кяк-кяк-кяк» болып естіледі. АҚШ, Канада және Еуропада оларды тұтқында өсіру бойынша бірнеше жоба жүзеге асырылуда. Азияда сакер соколының саны ең көп азайған елдер Қазақстан мен Өзбекстан. Ал, Венгрияда олардың қорғалған және салыстырмалы түрде көп популяциясы сақталған. Сакер соколдарының құс тұмауына өте сезімтал екені белгілі, олардың арасында жоғары патогенді H5N1 (Сауд Арабиясында) және H7N7 (Италияда) штаммдары табылған. Сондықтан гибридті gyr saker соколдарымен тәжірибе жасалды, нәтижесінде коммерциялық H5N2 тұмау вакцинасымен вакцинацияланған бес соколдың жоғары патогенді H5N1 штаммымен жұқтырылудан аман қалғаны, ал вакцинацияланбаған бес соколдың көз жұмғаны анықталды. Бұл сакер соколдарын, кем дегенде тұтқында, вакцинация арқылы құс тұмауынан қорғауға болады дегенді көрсетеді. 2012 жылы сакер соколы Моңғолияның ұлттық құсы ретінде таңдалды.
This species belongs to the close knit hierofalcon complex. In this group, there is ample evidence for rampant hybridization and incomplete lineage sorting which confounds analyses of DNA sequence data to a massive extent; molecular studies with small sample sizes can simply not be expected to yield reliable conclusions in the entire hierofalcon group. The radiation of the entire living diversity of hierofalcons seems to have taken place in the Eemian interglacial at the start of the Late Pleistocene, a mere 130,000–115,000 years ago; the saker falcon represents a lineage that expanded out of northeastern Africa into the interior of southeastern Europe and Asia, by way of the eastern Mediterranean region. Saker falcons tend to have variable plumage. Males and females are similar, except in size, as are young birds, although these tend to be darker and more heavily streaked. The call is a sharp kiy ee or a repeated kyak kyak kyak. In the United States, Canada and Europe there are several captive breeding projects. The most dramatic decline of the saker falcon in Asia has been in Kazakhstan and Uzbekistan. In contrast, a strongly protected and relatively abundant population persists in Hungary. Saker falcons are known to be very susceptible to avian influenza, individuals having been found infected with highly pathogenic H5N1 (in Saudi Arabia) and H7N7 (in Italy) strains. Therefore, an experiment was done with hybrid gyr saker falcons, which found that five falcons vaccinated with a commercial H5N2 influenza vaccine survived infection with a highly pathogenic H5N1 strain, whereas five unvaccinated falcons died. This means that sakers could be protected from bird flu by vaccination, at least in captivity. In 2012, the saker falcon was selected as the national bird of Mongolia.
Құс аулауда пайдалану
Сакер соколы мыңдаған жылдар бойы соколовкада қолданылып келеді, және гирсоколь сияқты, оның да өте жоғары бағасы бар. Жылдам әрі күшті болғандықтан, орташа және ірі денелі аң құстарын аулауда тиімді. Сакер соколы мен саяхатшы соколды будандастыру арқылы, зиянды деп есептелетін ірі құстарды қуып шығаруға қолданылатын соколдарга ие болуға болады.
The saker falcon has been used in falconry for thousands of years, and like its very close relative, the gyrfalcon, is a highly regarded in it. Swift and powerful, it is effective against medium sized to large sized game bird species. The saker falcon and peregrine falcon can be hybridised to provide falcons used in the control of larger birds considered pests.