Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1984 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы 1971 жылдан бері ең белсенді болды, бірақ дауылдар мен күшті дауылдар саны орташа деңгейден төмен болды. Маусым 1984 жылдың 1 маусымында ресми түрде басталды және 1984 жылдың 30 қарашасына дейін жалғасты. Бұл мерзім әр жылдың дәстүрлі түрде Атлант бассейнінде тропикалық циклондардың көпшілігі қалыптасатын кезеңін көрсетеді. 1984 жылғы маусым аталған дауылдар саны бойынша белсенді болды, бірақ олардың көпшілігі нашар болды және теңізде қалып қойды. Циклондардың көпшілігі тамыздың ортасы мен қазанның басында 50-ші меридиан батысынан АҚШ-тың шығыс жағалауына жақын өтті. Ең көп зиян келтірген дауыл – Клаус, ол Пуэрто-Рикода 152 миллион доллар (1984 жылғы доллар) көлемінде залал келтірді. Диана даулымы ядролық электр станциясына ешқандай оқиғасыз соққан алғашқы дауыл болды; сондай-ақ ол шамамен 20 жыл ішінде АҚШ-тың шығыс жағалауына соққан алғашқы күшті дауыл болды. Лили даулымы да ерекше назарға алынды, ол маусымның ресми аяқталуынан кейін де жалғасты. 24 желтоқсанда ол аталған дауыл статусынан төмендетілді. 1984 жылғы тропикалық циклондардан жалпы залал 228,7 миллион долларды құрады (1984 жылғы АҚШ доллары). Анық емес, бірақ 1984 жылы тропикалық толқындардан ешқандай дауыл пайда болған жоқ, әдетте Атлант мұхитындағы дауыл маусымында осы толқындар ең күшті дауылдардың көзі болып табылады.

Маусымдық болжамдар

+1984 жылғы маусымдағы тропикалық белсенділіктің болжамдарыКөздеріДатаАталған дауылдарЖылдам дауылдарІрі дауылдар СілтемеОрташа (1981–2010) 12.1 6.4 2.7 Рекордтық жоғары белсенділік30157†Рекордтық төмен белсенділік10†0†WRCEarly 198474N/ACSUMay 24, 1984107N/ACSUJuly 30, 1984107N/A Нақты белсенділік 1351 Дауылды белсенділіктің болжамдары әрбір дауыл маусымы алдында белгілі дауыл сарапшылары, мысалы, доктор Уильям М. Грей және Колорадо мемлекеттік университетіндегі (CSU) оның әріптестері тарапынан жарияланады.

Маусым қорытындысы

Маусым бойы алты дауыл өзінің жолының белгілі бір бөлігінде субтропикалық сипаттамаларды көрсетті, олар: Субтропикалық дауыл 1, тропикалық дауыл Цезар, «Хортенс» дауылы, «Жозефина» дауылы, «Клаус» дауылы және «Лили» дауылы. Маусымның активтігі 84-ке тең жиынтық циклондық энергия (ACE) көрсеткішімен бейнеленді, бұл «қалыптыға жақын» деп жіктеледі. ACE – дауылдың күші мен оның қанша уақыт бойы сақталғанының көбейтіндісі, сондықтан ұзаққа созылған дауылдар мен әсіресе күшті дауылдардың ACE көрсеткіші жоғары болады. Бұл көрсеткіш тек тропикалық дауыл күшіне жеткен (сағатына 39 миль немесе 63 км/сағ) тропикалық жүйелерге қатысты толық мәліметтерде есептеледі. Кішкентай қысым аймағы Мексика шығанағының ішкі жағына батысқа қарай жылжыды, Луизианаға жеткен кезде кейде нөсердің қайта пайда болуына себеп болды, ал 17 маусымда нөсер мен төмен қысым аймағы тарап кетті.

Екінші тропикалық депрессия

16 маусымда Мексика шығанағының оңтүстігіндегі төмен қысымды аймақ Техуантепек мойынының үстінде конвективті белсенділікті тудырды. Бұл конвективті аймақ 18 маусымда үлкен бұзылысқа айналғанға дейін белсенділігін күшейтіп, әлсіретіп отырды. Осыған орай, жер бетінде төмен қысым пайда болды және сол күні сағат 12:00 UTC шамасында жүйе Кампече шығанағында тропикалық депрессияға айналды. Тік желдің күшті болуы одан әрі күшейіп кетуіне кедері келтірді, нәтижесінде Барбадос аралында жүйемен байланысты жауын-шашын мөлшері жоғары болды. Депрессия Кариб теңізіне енді, бірақ одан әрі күшеймеді және 26 шілдеде Доминикан Республикасы мен Венесуэла арасындағы орта тұсқа жақын тарап кетті.

Субтропикалық дауыл 1-ші

18 тамызда Бермуданың солтүстігінде әлсіз фронтал ойыс төмен қысым жүйесін тудырды, ол субтропикалық депрессияға ұласты. Депрессия солтүстік-шығысқа қарай бағыт алып, субтропикалық дауылға дейін күшейді. 21 тамызда ол фронтпен біріккен деп саналады. Субтропикалық дауылдың тарихы толыққанды белгілі емес, себебі GOES EAST (кейіннен GOES 5) спутнигінің VISSR блогының бұзылуына байланысты спутниктік суреттер көбінесе қолжетімсіз болды, және бұл жүйе өмір бойы GOES WEST және Meteosat спутниктерінің көру шегінен тыс қалды. Жаңафаундлендтің оңтүстік-батыс жағалауында желдің күркіреуі шамамен -қа дейін жетті. Сонымен қатар, аралдағы метеорологиялық станция жаңбырдың мөлшерін тіркеді.

Артур тропикалық дауыл

23 тамызда Африканың батыс жағалауынан Атлантика мұхитына анық тропикалық толқын шықты. Батысқа, кейін солтүстік-батысқа қарай жылжыған жүйе, бірнеше тропикалық толқындардың дамуына кедерес келтірген тұрақты қысым айырмашылығының оңтүстігінде қалды. Барлау ұшағының рейсі 28 тамызда Тринидадтан шамамен 700 миль (1127 км) шығысқа қарай тропикалық депрессия пайда болғанын көрсетті. Келесі күні тағы бір барлау рейсі тропикалық дауыл жағдайларын тіркеді, соның салдарынан депрессия Артур тропикалық дауылға күшейді. Циклон бірнеше сағаттан кейін ең жоғары қарқынына жетті, максималды тұрақты жел жылдамдығы 50 миль/сағ (85 км/сағ) болды. 1 қыркүйекте тік желдің қысымының өзгеруіне байланысты Артур депрессия деңгейіне төмендеді және 5 қыркүйекте Багама және Бермуда арасында шамамен жарты жолда тарап кетті. Кіші Антиль аралдарына жақын болғанына қарамастан, Артур құрлыққа елеулі әсер етпеді, себебі ол уақытта тропикалық депрессия еді.

Берта тропикалық дауыл

26 тамызда Африканың батыс жағалауынан Атлантика мұхитына тропикалық толқын шықты. Батысқа қарай жылжыған толқын Кабо-Верде аралдарының оңтүстік-батысынан 1170 миль (1883 км) қашықтықта, Артурдың шығысына жақын орналасқан тропикалық депрессияға айналды. 31 тамыздағы депрессияны зерттеу рейсі оның Берта тропикалық дауылға күшейгенін көрсетті. Сол күні Берта максималды тұрақты жел жылдамдығы 65 км/сағ (40 миль/сағ) және ең төменгі атмосфералық қысыммен минималды тропикалық дауылға жетті. Солтүстіктегі әлсіреген жоғары қысымдық белдеудің салдарынан жүйе солтүстік-батысқа қарай жылжыды. 1 қыркүйектегі зерттеу рейстерінен алынған мәліметтерге сүйене отырып, Берта тропикалық депрессия деңгейіне төмендетілді. 2 қыркүйекте Берта суық фронттың жақындауына жауап ретінде солтүстік-шығысқа бұрылды. Суық фронт жоғары қысымдық белдеуді жойды, бұл циклонды солтүстік-шығысқа қарай жылдамдатуға әкелді. 4 қыркүйекте Берта суық фронтпен бірікті. 6 қыркүйекке қарай бұл бұзылыс Мексика шығанағының оңтүстік-батысына жетіп, маусымның жетінші тропикалық депрессиясы ретінде жіктелетін кішкентай жүйеге айналды. Депрессия 7 қыркүйек күні түстен кейін солтүстік-солтүстік-батысқа қарай Солтүстік-Шығыс Мексикаға жылжып, 8 қыркүйекте толығымен тарады.

Диана даулы

8 қыркүйекте Багам аралдарының солтүстігінде тропикалық дауыл Диана пайда болды. Диана метеорологтарға болжау қиын болды, бастапқыда батысқа қарай Канаверал мүйісіне жылжығандай болды, бірақ кейін солтүстікке бұрылып, жағалау бойымен қатарласа қозғалды. 11 қыркүйекте дауыл ураган күшіне жетті және 4-санатты ураганға дейін күшейді, ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы 130 миль/сағ (215 км/сағ) болды және Диананың ең төменгі барометриялық қысымы тіркелді. Дауыл солтүстік-шығысқа қарай жылжыды және кішкентай антициклондық айналым жасап, 13 қыркүйекте Солтүстік Каролина штатының Кейп-Фир маңында 2-санатты ураган ретінде құрлыққа шықты. Әлсіреген Диана қайтадан теңізге бұрылып, 16 қыркүйекте Ньюфаундлендке жақын аймақта экстратропикалық дауылға айналды. Оңтүстік Каролина штатының Хорри округінде жағажайдың күшті эрозиясы болды, нәтижесінде 90 тұрғын үй, 40 көппәтерлі үй, 8 жылжымалы үй және бірнеше кәсіпорын зардап шекті. Солтүстік Каролина штатының оңтүстік-шығысындағы көптеген аудандарда тұщы су тасқыны болды, Дюплин, Пендер және Сампсон округтерінің кейбір бөліктерінде 100 жылдық су тасқыны орын алды. Күшті желдің салдарынан Брансуик және Нью-Ханувер округтерінің жағалау аймақтарындағы ғимараттар мен үйлерге зақым келді. Штат бойынша Диана 68 үйді толығымен қиратты және 325 үйге айтарлықтай зақым келтірді. Зардаптың жалпы сомасы 65,5 миллион долларға бағаланды.

Эдуард тропикалық даулы

Эдуард тропикалық дауылдың пайда болуы нақты белгісіз, бірақ 14 қыркүйекте Кампече шығанағында тұрақты ұйымдасқан дауылдар аймағы қалыптасып, тропикалық дауылға дейін күшейді. Эдуард жылдам күшейіп, 18 сағат ішінде желдің жылдамдығы артты, сонымен қатар көзге ұқсас белгі байқалды. Күшейгеннен кейін Эдуард одан да тез әлсіреді, келесі күні күйкілдеген дауылдар аймағына айналды. Эдуардтың қалдықтары Веракрус портының жанындағы құрлыққа шықты.

Фран тропикалық дауыл

14 қыркүйекте Африка жағалауынан анық тропикалық толқын шықты. Келесі күні ол тез тропикалық депрессияға айналды. 16 қыркүйек күні түстен кейін депрессия тропикалық дауылға дейін күшейді және оған Фран деген ат қойылды. Ол солтүстік-батысқа бұрылып, Кабо-Верде аралдарының жанынан өтті. Елде 31 адам қаза тапты. Фран 17-18 қыркүйекте солтүстік-батыс және батыс-солтүстік бағыттарында дамып, күшейе берді. Осы кезеңде спутниктік суреттер Франның жел жылдамдығының ең жоғарғы шегіне және атмосфералық қысымның ең төменгі деңгейіне жеткенін көрсетті. Фран Кабо-Верде аралдарынан өткен кезде ауа райы станциялары тропикалық депрессия деңгейіндегі желдерді тіркеді. 19-20 қыркүйек аралығында Фран батысқа қарай бұрылып, жоғары қабаттағы желдің күшті әсеріне тап болды, нәтижесінде 20 қыркүйекте Фран тарап кетті.

Исидор тропикалық даулы

25 қыркүйекте Багам аралдарының оңтүстік-шығысында тропикалық депрессия пайда болды. Депрессия батысқа қарай жылжып, 26 қыркүйекте Багам аралдарының орталық бөлігінде тропикалық дауылға дейін күшейді. Ол Флорида штатының Юпитер қаласы жанындағы АҚШ жағалауына соқты. Тропикалық дауыл күшін сақтай отырып, Исидор солтүстік-шығысқа бұрылып, Флорида штатының Джексонвилл қаласы жанында су үстіне шықты. Исидор 1 қазанға дейін солтүстік-шығыс бағытта жылжуын жалғастырды, содан кейін фронтқа сіңірілді. Жалпы зиян 750 000 доллардан асты (1984 жылғы АҚШ доллары). Электр тогынан бір адам қаза болды.

Жозефина даулы

Жозефина 8 қазанда Пуэрто-Риконың солтүстік-батысында атаулы дауылға айналды. Ол қысқа уақытқа батысқа қарай жылжып, содан кейін дерлік толық солтүстікке бұрылды. АҚШ жағалауынан қашықта болғанымен, Жозефина үлкен дауыл болды және Кап-Хаттерастың Алмаз шоалдарында тұрақты тропикалық дауыл желдері тіркелді. 36°С ендігінен (шамамен Норфолк, Вирджиния деңгейінде) өткенде, Жозефина оңтүстік-шығысқа, содан кейін солтүстік-шығысқа бұрылды. Ол 17 қазанда циклондық айналым бастап, экстратропикалық дауылға айналғанға дейін осы бағытта қозғалды. 21 қазанда дауыл өзінің күшін жоғалтты. Ұраган жағалау аймақтарына толқындардан зиян келтірді, бірақ ең бастысы Солтүстік Атлантиканың кеме жолдарына қауіп төндірді. Ашық теңізде, алты экипаж мүшесі бар желкенді қайық, 5 метрден астам биіктіктегі, Ұраганның тудырған күшті толқындардың салдарынан істен шықты. Кемедегі барлық адамдар жақын жердегі танкер кемесінен сигнал бергеннен кейін жылдам құтқарылды. Массачусетс штатында бір адам дауылдың салдарынан пайда болған үлкен толқындар арасында Солтүстік өзенінде қайығынан құлап, суға батып кетті. Лонг-Айленд, Нью-Йорк штаты және Нью-Джерсидің бір бөлігінде, қалыпты деңгейден жоғары толқындар жағалау аймақтарында су тасқынына әкелді.

Қазанда болатын тропикалық бу

Бұл жүйе маусым аяқталғаннан кейін Ұлттық дауылдар орталығы тарапынан маусымның он жетінші тропикалық депрессиясы деп танылды. 25 қазанда Багам аралдарының шығысындағы төмен қысым аймағының пайда болуына жоғары атмосфералық деңгейдегі кері ағым себеп болды. Жүйе батысқа қарай, шектеулі жауын-шашын және найзағай белсенділігімен қозғалды, 26 қазанда Флорида арқылы өтіп, содан кейін Мексика шығанағына кірді. Жүйе солтүстік-орталық шығанаққа жеткеннен кейін, оның ортасының жанында терең конвекция дами бастады, Миссисипи штатының оңтүстік-шығысында және құрлыққа шыққаннан кейін қарқындылығы мен аумағы кеңейді. Шағын жүйе алдынан келе жатқан суық фронттың әсерімен солтүстік және солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, Теннесси аймағы мен Орталық Аппалач тауларын кезіп өтті, содан кейін фронтпен бірігіп әлсіз экстатропикалық циклонға айналды. Тропикалық емес циклон содан кейін Жаңа Англияның жағалауынан өтті.

Клаус даулымы

5 қарашада кең аумақты төмен қысым аймағынан пайда болған Клаус өзінің көп бөлігінде солтүстік-шығысқа қарай қозғалды. Пуэрто-Риконың ең шығыс бөлігіне құрлыққа шыққаннан кейін, ол Левард аралдарының солтүстігінен өтті, нәтижесінде күшті оңтүстік-батыс жел соғып, толқындар күшейді. Клаус дауыл статусына жетіп, 13 қарашада суық сулардың үстінде экстратропикалық дауылға айналғанға дейін ең жоғары күшінде болды. Дауыл Пуэрто-Рикода қатты жаңбыр жаудырып, шағын су тасқыны мен жеңіл зақымдарға әкелді. Клаус Левард аралдарында теңіз кемелеріне ауыр зақым келтірді, оның ішінде кем дегенде үш кеме қирады. Виргин аралдары да ауыр зақымдарға ұшырады. Дауылдан келген жалпы зиян 152 миллион долларды құрады (1984 жылғы АҚШ доллары), ал Доминикада бұл дауыл салдарынан екі адам қаза тапты.

Қарашада тропикалық депрессия

22 қарашада Флориданың шығысында төмен қысымдық жүйе қалыптасып, АҚШ-тың шығыс жағалауы бойымен солтүстікке қарай жылжып, ауыр жаңбыр жаудырды. 26 қарашада ол теңізге қайта бұрылып, тарап кетті. Дауыл салдарынан бір адам қаза болып, 7,4 миллион доллар (1984 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірілді. Қарашадағы дауылдың Бермуда аралдарының шығысында субтропикалық циклонға айналуы мүмкін екенін көрсететін деректер бар. Циклонның қалдықтары күшті солтүстік-шығыс дауылдың пайда болуына себеп болды.

Лили дауылы

Желтоқсанның екінші аптасында Бермуда аралдарының оңтүстігінде фронталды су ағыны тоқталды. 9 желтоқсанда жоғары қабаттағы ауа бұзылысы аймаққа келді және фронталды толқын бойымен кең ауқымды конвекцияны тудырды. Жүйе солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, ал конвекция ішіндегі айналымның күшеюіне байланысты Ұлттық дауылдар орталығы 12 желтоқсанда оны Бермудадан 275 миль (443 км) солтүстік-шығысқа қарай орналасқанда субтропикалық циклон деп жіктеді. Бір күннен кейін, жота дауылды оңтүстік-шығысқа, содан кейін бірнеше күнге оңтүстікке бұрды. 16 желтоқсанда жотаның әлсіреуі дауылдың солтүстік-шығысқа, ал бір күннен кейін солтүстік-батысқа бұрылуына мүмкіндік берді. 18 желтоқсанда тағы бір жота дауылдың қозғалысын тоқтатты, оны оңтүстік-батысқа, содан кейін оңтүстікке бұрды. Осы уақыт ішінде субтропикалық дауыл күшейді, 19 желтоқсанға дейін спутниктік бағалау бойынша дауылдық желдерге жетті. Келесі күні, жақын жердегі кеме 72 мбар (117 км/сағ) жылдамдықтағы желдерді және ең төменгі қысымды тіркеді. Алынған байқауларға және анық көздің пайда болуына сүйене отырып, Ұлттық дауылдар орталығы 20 желтоқсанда дауылды «Лилия» деп қайта жіктеді, ең жоғарғы жел жылдамдығы 80 миль/сағ (130 км/сағ) және қысымды шамамен бағалады. Ол кезде Лилия Бермудадан шамамен 730 миль (1175 км) шығысқа қарай орналасқан. Лилия желтоқсан айында тіркелген алты Атлантикалық дауылдың бірі болды. Тропикалық циклонға айналғаннан кейін Лилия оңтүстік-батысқа қарай жылдамдады және бір апта бұрын осы жерден өткеннен кейін 22 желтоқсанда үлкен циклондық айналымды аяқтады. Сол күні, 22 желтоқсанда Пуэрто-Рико және Виргин аралдары үшін дауыл туралы ескерту жарияланды. Алайда, желдің күшеюіне байланысты Лилия әлсіреді және 23 желтоқсанда Антигуадан солтүстік-шығысқа қарай 430 миль (692 км) жерде тропикалық дауылға дейін төмендеді. Ливард аралдарына жақындаған кезде дауыл ұйымдасқан күйін жоғалтты және 24 желтоқсанда Доминикан Республикасының солтүстік жағалауында тарады. Дауыл аймаққа аз мөлшерде жаңбыр әкелді.