Кіріспе
Автомобильдік беріліс қорабы, онда қозғалтқыш тек артқы дөңгелектерді жетектейді. Артқы дөңгелек жетегі (АДЖ) – моторлы көліктерде қолданылатын қозғалтқыш және беріліс қорабының орналасу түрі, онда қозғалтқыш тек артқы дөңгелектерді жетектейді. 20-шы ғасырдың соңына дейін артқы дөңгелек жетегі автомобильдер үшін ең көп таралған конфигурация болды. Көптеген артқы дөңгелек жетегі бар көліктерде қозғалтқыш машинаның алдыңғы бөлігіне бойлық бағытта орналастырылған.
Rear wheel drive (RWD) is a form of engine and transmission layout used in motor vehicles, in which the engine drives the rear wheels only. Until the late 20th century, rear wheel drive was the most common configuration for cars. Most rear wheel drive vehicles feature a longitudinally mounted engine at the front of the car.
Орналасу
Артқы дөңгелекті көліктердің ең көп таралған орналасуы – қозғалтқыш пен беріліс машинаның алдыңғы жағында, бойлық бағытта орналасқан. Арғы дөңгелекті көліктердің басқа да орналасу түрлеріне алдыңғы ортадағы қозғалтқыш, артқы ортадағы қозғалтқыш және артқы қозғалтқыш жатады. Alfa Romeo, Lancia, Porsche (944, 924, 928) және Chevrolet (C5, C6 және C7 Corvettes) сияқты кейбір өндірушілер салмақтың тепе-тең таралуын қамтамасыз ету үшін қозғалтқышты машинаның алдыңғы жағына, ал берілісті артқы жағына орналастырады. Бұл конфигурация көбінесе трансмиссия мен ось біртұтас болғандықтан трансаксель деп аталады.
1890-1960 жылдар
XIX ғасырда жасалған көптеген автомобильдер артқы дөңгелектерге қуат беретін, көбінесе қозғалтқышы машинаның артқы жағына орналастырылған. Алғашқы қозғалтқышы алдыңғы жағында орналасқан артқы дөңгелектерге қуат беретін автомобиль 1895 жылғы Panhard моделі болды, сондықтан бұл орналасу алғашқы жылдары "Système Panhard" деп аталды. Бұл конструкция механикалық күрделілікті азайтады, себебі беріліс қозғалтқыш шығыс білігімен бірқатар орналасып, салмақты көлік астына бөледі. Қарсылығында, қозғалтқышы дөңгелектердің үстінде орналасқан автомобильде жетек білігінің қажеті болмайды (оны құрама салмағы жеңіл трансаксельмен алмастырады), бірақ барлық салмақты бір орынға шоғырландырудың кемшілігі бар. Жетек білігінің салмағын азайту үшін беріліс әдетте екі бөлікке бөлінеді: беріліс қорабы және соңғы жетек. Беріліс қорабы әдетте ең жоғары берілісі 1:1 болатын етіп жасалады, бұл кейбір механикалық артықшылықтарды ұсынады. Соңғы жетек, артқы осьте, бұл жылдамдықты дөңгелектер үшін ең қолайлы деңгейге дейін төмендетеді. Қуат – айналу күші мен бұрыштық жылдамдықтың көбейтіндісі болғандықтан, белгілі бір қуат үшін біліктің жылдам айналуы айналу күшін азайтады және білікті жеңілдетуге мүмкіндік береді. Бензин арзан және автомобильдер ауыр болған дәуірде, алдыңғы қозғалтқыштың, артқы дөңгелектерге қуат беретін (FR) жүргізу құрылымының механикалық артықшылықтары салмақ бойынша кез келген кемшілікті өтеді. 1970 жылдарға дейін автомобиль дизайнында ол дерлік жалпыға бірдей болды.
1970-ші жылдардан қазіргі уақытқа дейін
1973 жылғы араб мұнай эмбаргосы мен 1979 жылғы отын дағдарысынан кейін американдық FR көліктерінің көпшілігі (универсалдар мен сәнді седандар) алдыңғы қозғалтқыш, алдыңғы жетек (FF) схемасына көшуге ұшырады – осы тенденция SUV фургон түрлендіру нарығын құрады. 1980 және 1990 жылдары көптеген американдық компаниялар өздерінің негізгі және сәнді модельдерінен артқы жеккені алып тастауды басымдыққа қойды. Chrysler 1990 жылға қарай 100% FF-қа өтті, ал GM-нің американдық өндірісі 1997 жылға қарай Corvette, Firebird және Camaro-дан басқа толығымен FF-қа көшті. Ford Mustang спорттық имиджін сақтау үшін артқы жеккені сақтап қалды, ал Ford Panther платформасына негізделген Ford-тың толық өлшемді автомобильдері (Ford Crown Victoria, Mercury Grand Marquis және Lincoln Town Car) 2011 жылы Ford Taurus пайдасына тоқтатылды, ал Ford 2019 жылы өндірісті тоқтатты, ол алдыңғы жекпен немесе толық жекпен жабдылған. Австралияда FR автомобильдері осы кезеңде танымал болды, Holden Commodore және Ford Falcon 2010 жылдардың соңында тоқтатылғанға дейін тұрақты түрде жақсы сатылым көрсетті. Еуропада алдыңғы жек көліктер Mini, Renault 5 және Volkswagen Golf сияқты шағын автомобильдер арқылы танымал болды және барлық негізгі көліктерге қабылданды. Mercedes Benz, BMW және Jaguar сияқты жоғары сыныпты брендтер бұл тенденциядан көбінесе тәуелсіз болды және FR көліктерінен тұратын немесе толығымен FR көліктерінен құралған модельдерді сақтап қалды. Toyota сияқты жапондық негізгі брендтер 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басына дейін FR болды. Toyota-ның алғашқы FF көлігі Toyota Tercel болды, ал Corolla және Celica кейін FF-қа айналды, Camry бастапқыда FF ретінде жобаланды. Supra, Cressida, Crown және Century FR болып қалды. Lexus бөлімшесі көбінесе FR модельдерін ұсынады. Subaru BRZ – FR көлігі. Жеке дөңгелектерге қуат беру үшін жекөздің қажеттілігі артқы орындықтар арасында үлкен туннельді білдіреді; сондықтан Mazda RX8 және Porsche Panamera сияқты көліктер орталық артқы орындықты жойды және екі орындықты орталық туннельмен бөледі. XXI ғасырда көбінесе FF көліктер кездеседі, соның ішінде барлық алдыңғы қозғалтқышты экономикалық класс автомобильдері, бірақ FR көліктері үлкен спорттық көліктерге балама ретінде қайта оралуда. Солтүстік Америкада GM 2003 жылы Cadillac CTS-ты FR негізіндегі сәнді көліктерді өндіруге қайтару арқылы қайта оралды. 2012 жылдан бастап SRX және XTS-тен басқа барлық көліктер FR негізінде жасалған. Chevrolet 2009 жылы FR негізіндегі Camaro-ны, ал 2011 жылы Caprice PPV-ді қайта енгізді. Pontiac сонымен қатар G8 және Pontiac Solstice көліктерімен қысқа уақыт жұмыс істеді. 2013 жылы G8-ге Chevrolet SS деген атау берілді және FR схемасы қолданылды. Chrysler және Dodge FR платформасында 300 және Charger көліктерін қайта ұсынды. Олар сондай-ақ қазіргі Grand Cherokee және Durango көліктерінде FR жетегін сақтап қалды. Hyundai және Kia АҚШ-та жаңа FR негізіндегі көліктермен жұмыс істеп жатыр, олар Genesis Coupe және Sedan, Equus және жаңа Kia Quoris көліктері. Ford, керісінше, 2011 жылы Panther платформасын тоқтату және 2016 жылы Австралияда ғана шығарылған Falcon-ды тоқтату арқылы FR негізіндегі көліктерден алыстап бара жатқан сияқты. Жүк көліктерін, фургондарды және SUV-терді есептемегенде, Mustang олардың модельдерінің қатарында қалған жалғыз FR көлігі болып табылады.