Кіріспе

Круиз-бақылау (сонымен қатар жылдамдықты бақылау, круиз-команда, автокруиз немесе темпомат деп те аталады) – автомобильдің жылдамдығын автоматты түрде басқаратын жүйе. Бұл жүйе – жүргізуші орнатқан тұрақты жылдамдықты сақтау үшін машинаның газ педалін басқаратын сервомеханизм.

Тарих

Жылдамдықты бақылау 1900 жылдардың басында Уилсон Пилчер сияқты алғашқы автомобильдерде болған. Оларда руль бағанасында қозғалтқыштың жылдамдығын сақтап тұру үшін қолданылатын тетік болған. 1908 жылы Peerless рульдегі қосымша газ тетігі арқылы қозғалтқыштың жылдамдығын сақтап тұру үшін губернаторды енгізді. Peerless ұшқыш шарлы басқарушыны сәтті қолданды. Олар өздерінің жүйелерін "көлденең жолмен немесе төмен қарай жылдамдықты сақтап тұруға" қабілетті деп жарнамалады. Губернаторды 1788 жылы Джеймс Уотт пен Мэтью Болтон бу қозғалтқыштарын басқару үшін қолданған, бірақ губернаторды пайдалану кем дегенде 17 ғасырға дейін барады. Қозғалтқышта губернатор центробегтік күшті қолданады, бұл газды әр түрлі жүктемелерге (мысалы, төбеге көтерілгенде) қозғалтқыштың жылдамдығын бейімдеу үшін реттеуге арналған. Қазіргі заманғы круиздік басқаруды 1948 жылы соқыр өнертапқыш және механикалық инженер Ральф Титор ойлап тапты. Жүргізуші басқаратын механизм көлік қажетті жылдамдыққа жеткенде газ педалына қосымша қысым жасағанда кедергі келтіреді. Ол құрылғыны Пенсильвания автожолында жүріп ойлап тапты және 1948 жылы машинасына орнатқан. Райлиден тәуелсіз жұмыс істеп жүрген Харольд Экслин есімді басқа өнертапқыш да өзінің және достарының көліктеріне орнатылған круиз-контрольдің бір түрін ойлап тапты. Экслин 1951 жылы АҚШ-та "электрлік басқарулы ауа клапаны бар вакууммен жұмыс істейтін газды басқаруға" патент алды, ол 1956 жылы берілді. Осы патенттерге қарамастан, Райли, Экслин және кейінгі патент иелері круиздік басқарудың кез-келген өнертабыстары үшін авторлық сыйақы ала алмады. Тейтордың "спидостат" жүйесімен жабдықталған алғашқы машина 1958 жылғы Chrysler Imperial ("автопилот" деп аталды), ол панельдегі жылдамдықты басқару дискісін қолданды. Бұл жүйе жылдамдық өлшегіштің айналу кабелі арқылы жер жылдамдығын есептеп, қажет болған жағдайда газды ауыстыру үшін екі бағыттағы бұрандалы электр қозғалтқышын қолданды. Көп ұзамай Cadillac құрылғыны "круиздік бақылау" деп атады және оны нарыққа шығарды. AMC "круиздік команда" блогы машинаның қажетті жылдамдығына жеткеннен кейін, приборлар панеліне басылған батырма арқылы іске қосылды. Газдың күйін автоматты түрде вакуумдық басқару арқылы реттейтін, ол жылдамдық өлшегіш кабеліне негізделген, бірақ панельдегі реттейтін басқару арқылы емес. Блок тежегіш қолданылған кезде тоқтап қалады. Дэниел Аарон Виснер 1968 жылы Мичиган штатының Плимут қаласында RCA-ның өндірістік және автоматтандыру жүйелері бөлімінде инженер ретінде "автомобильдік электрондық круиздік бақылау" жүйесін ойлап тапты. Оның өнертабысы сол жылы берілген екі патентте сипатталған (АҚШ патенттері 3570622 және 3511329), екіншісі цифрлық жадыны енгізген және автомобильді басқаратын алғашқы электрондық құрылғы болған. 1973 жылғы мұнай дағдарысы мен отын бағасының өсуіне байланысты құрылғы АҚШ-та кеңінен танымал болды. "Круиздік бақылау тұрақты жылдамдықпен жүргенде отын шығаратын толқындардан аулақ болып, газды үнемдей алады". Электрондық жылдамдықты басқарудың механикалық алдыңғы үлгіге қарағанда артықшылығы - ол авариядан сақтандырудың электрондық жүйесімен және қозғалтқышты басқару жүйесімен біріктірілуі мүмкін.

Операция

Жүргізуші көлік құралын қолмен жылдамдыққа келтіріп, круиздік басқаруды қазіргі жылдамдыққа орнату үшін батырманы басуы керек. Круиздік басқару жылдамдық сигналын айналмалы жетек осінен, спидометр кабелінен, дөңгелек айналу сенсорынан, қозғалтқыш айналымдарынан (RPM) немесе көлік құралы электронды түрде жасайтын ішкі жылдамдық импульстарынан алады. Көптеген жүйелер круиздік басқаруды белгілі бір жылдамдықтан төмен пайдалануға рұқсат бермейді, әдетте шамамен... Көлік құралы соленоид арқылы, вакуумдық сервомеханизм арқылы немесе көлік құралына орнатылған электрондық жүйелерді (толық электрондық) пайдалану арқылы қалаған жылдамдықты сақтайды, егер ол «сым арқылы басқару» жүйесін қолданса. Барлық круиздік басқару жүйелері жүргізуші тежегіш педалін басқанда және көбінесе әрі де, біржақты педальды басқанда өшірілуі керек. Круиздік басқару жүйелері жиі тежегеннен кейін орнатылған жылдамдықты қайта жаңарту мүмкіндігін қамтитын жад функциясымен және тежемей жылдамдықты азайтуға мүмкіндік беретін жылдамдықты сақтау функциясымен жабдықталған. Круиздік басқару қосылғанда, газ педалі көлікті жылдамдатуға мүмкіндік береді, бірақ педаль босатылғаннан кейін ол бұрын орнатылған жылдамдыққа жеткенше баяулайды. Электрондық газды басқарумен жабдықталған жаңа көліктерде круиздік басқару көліктің қозғалтқыш басқару жүйесіне біріктірілуі мүмкін. Заманауи «бейімделуге қабілетті» жүйелер алдыңғы көлікке дейінгі қашықтық немесе жылдамдық шегі төмендеген кезде жылдамдықты автоматты түрде азайту мүмкіндігін қамтиды. Кейбір көліктердің круиздік басқару жүйелері «жылдамдық шектегіш» функциясын қамтиды, ол көлікті алдын ала белгіленген максималды жылдамдықтан асып кетуге жол бермейді; мұны әдетте газ педалін толық басу арқылы күшін жоюға болады. Көптеген жүйелер көліктің таңдалған жылдамдықтан асып кетуі үшін қозғалтқыштың айналуын арттыруға жол бермейді. Алайда, олар төбеден түсетін кезде жылдамдық артып кетсе тежегішті қоспайды және қозғалтқыш бос жүрісте болғанда да таңдалған жылдамдықтан жоғары жылдамдыққа жетуіне кедергі келтірмейді. Круиздік басқару қолмен беріліс қорабы бар көліктерде аз икемді, өйткені біржақты педальды басу және беріліс ауыстыру әдетте круиздік басқаруды өшіріп тастайды. «Қайта бастау» функциясын жаңа берілісті таңдағаннан және біржақты педальді босатқаннан кейін әрқашан пайдалану керек. Сондықтан круиздік басқару тас жол/автомагистраль жылдамдықтарында ең тиімді, онда жоғары беріліс көбінесе тұрақты түрде қолданылады. Алайда жылдамдық шектегіш функциясы мұндай мәселеге тап болмайды.

Адаптациялық круиздік бақылау

Кейбір заманауи көліктерде адаптивті круиздік бақылау (ACC) жүйесі бар, бұл круиздік бақылаудың жетілдірілген түріне берілген жалпы атау. Динамикалық жылдамдық орнату жүйелері жылдамдық шектеу белгілерінің GPS координаттарын деректер базасынан пайдаланады. Көптеген жүйелерде сондай-ақ камералар, лазерлер және миллиметрлік толқынды радарлар қолданылады, олар көліктің жолдағы басқа көліктерге немесе объектілерге қаншалықты жақын екенін анықтайды. Бұл технологиялар көліктің алдындағы көліктерден белгілі бір қашықтықты сақтау үшін бапталуы мүмкін; жүйе алдыңғы көліктердің жылдамдығына қарай автоматты түрде жылдамдықты азайтады немесе орнатылған жылдамдықты сақтайды.