Кіріспе
Нептун планетасының табиғи серіктері Нептун планетасының 16 белгілі айы бар, олар грек мифологиясындағы су құдайлары мен су жануарларының есімдерімен аталады. Олардың арасындағы ең ірісі – Тритон, оны Уильям Ласселл 1846 жылғы 10 қазанда, Нептунның өзі ашылғаннан кейін 17 күн өткен соң тапқан. 1949 жылы екінші табиғи серігі Нереид табылар алдында бір ғасырдан астам уақыт өтті, ал 1989 жылы Нептунның екінші ірі серігі Протей табылар алдында тағы 40 жыл өтті. Тритон планеталық массасы бар айлардың арасында ерекше болып табылады, себебі оның орбитасы Нептунның айналысына кері және Нептун экваторына қатысты еңкейген, бұл оның Нептун орбитасында қалыптаспағанын, ал гравитациялық күшпен тұтқындалғанын көрсетеді. Күн жүйесінде тұтқындалған деп күдіктелген келесі ең үлкен спутник – Сатурнның Фебе айы, ол Тритон массасының тек 0,03% құрайды. Тритонды тұтқындау, Нептун спутниктік жүйе құрғаннан кейін біраз уақыт өткен соң, Нептунның бастапқы спутниктері үшін катастрофалық оқиға болды, олардың орбиталары бұзылып, құлама дискін құру үшін соқтығысты. Тритон гидростатикалық тепе-теңдікке жеткілікті массалы және бұлттар мен тұманды құрай алатын жұқа атмосфераны сақтай алады. Тритонның ішкі жағында жеті кішкентай тұрақты спутник бар, олардың барлығы Нептун экваторлық жазықтығына жақын жазықтықтағы прогрессивті орбиталармен қозғалады; олардың кейбіреулері Нептун сақиналарының арасында айналады. Олардың ең ірісі – Протей. Олар Тритонның орбитасы дөңгелек болғаннан кейін, Тритон тұтқындалғаннан кейін пайда болған құлама дискіден қайта жиналды. Нептунның Тритоннан басқа тағы сегіз сыртқы тұрақсыз серігі бар, соның ішінде Нереид, олардың орбиталары Нептуннан әлдеқайда алыс және үлкен бұрышпен орналасқан: олардың үшеуі прогрессивті орбиталармен, ал қалғандары кері орбиталармен қозғалады. Атап айтқанда, Нереид тұрақсыз спутник үшін ерекше жақын және эксцентриктік орбитаға ие, бұл оның бір кезде Тритон тұтқындалған кезде қазіргі орнына айтарлықтай өзгерген тұрақты спутник болғанын көрсетеді. Нептунның ең шеткі серігі S/2021 N 1, орбиталық периоды шамамен 27 Жер жылы, Күн жүйесіндегі басқа белгілі серіктерге қарағанда өз планетасынан әлдеқайда алыс айналады. Ол іздеу аймағын сақиналардың сыртына дейін кеңейту туралы шешім қабылдағанда, жаңа айды көрсететін анық нүктені тапты. Ол оны 2004 жылға дейінгі басқа HST суреттерінде де қайта-қайта тапты. Нептунның барлық ішкі серіктерін бақылаған Voyager 2, оның әлсіздігіне байланысты 1989 жылғы ұшу кезінде оны анықтамады. Бірақ ол 1930 жылдарға дейін кеңінен қолданылмады. Осы уақытқа дейін ол көбінесе "Нептунның серігі" деп белгілі болды. Нептунның басқа да серіктері грек және римдік су құдайларының есімдерімен аталады, бұл Нептунның теңіз құдайы ретіндегі мәртебесіне сәйкес келеді: екі астероид Нептун серіктерімен бірдей атауға ие: 74 Галатея және 1162 Лариса.
The planet Neptune has 16 known moons, which are named for minor water deities and a water creature in Greek mythology. By far the largest of them is Triton, discovered by William Lassell on October 10, 1846, 17 days after the discovery of Neptune itself. Over a century passed before the discovery of the second natural satellite, Nereid, in 1949, and another 40 years passed before Proteus, Neptune's second largest moon, was discovered in 1989. Triton is unique among moons of planetary mass in that its orbit is retrograde to Neptune's rotation and inclined relative to Neptune's equator, which suggests that it did not form in orbit around Neptune but was instead gravitationally captured by it. The next largest satellite in the Solar System suspected to be captured, Saturn's moon Phoebe, has only 0.03% of Triton's mass. The capture of Triton, probably occurring some time after Neptune formed a satellite system, was a catastrophic event for Neptune's original satellites, disrupting their orbits so that they collided to form a rubble disc. Triton is massive enough to have achieved hydrostatic equilibrium and to retain a thin atmosphere capable of forming clouds and hazes. Inward of Triton are seven small regular satellites, all of which have prograde orbits in planes that lie close to Neptune's equatorial plane; some of these orbit among Neptune's rings. The largest of them is Proteus. They were re accreted from the rubble disc generated after Triton's capture after the Tritonian orbit became circular. Neptune also has eight more outer irregular satellites other than Triton, including Nereid, whose orbits are much farther from Neptune and at high inclination: three of these have prograde orbits, while the remainder have retrograde orbits. In particular, Nereid has an unusually close and eccentric orbit for an irregular satellite, suggesting that it may have once been a regular satellite that was significantly perturbed to its current position when Triton was captured. Neptune's outermost moon S/2021 N 1, which has an orbital period of about 27 Earth years, orbits farther from its planet than any other known moon in the Solar System. After deciding on a whim to expand the search area to radii well beyond the rings, he found an unambiguous dot that represented the new moon. He then found it repeatedly in other archival HST images going back to 2004. Voyager 2, which had observed all of Neptune's other inner satellites, did not detect it during its 1989 flyby, due to its dimness. but it did not come into common use until at least the 1930s. Until this time it was usually simply known as "the satellite of Neptune". Other moons of Neptune are also named for Greek and Roman water gods, in keeping with Neptune's position as god of the sea: Two asteroids share the same names as moons of Neptune: 74 Galatea and 1162 Larissa.
Сипаттамалары
Нептунның серіктерін екі топқа бөлуге болады: тұрақты және тұрақсыз. Бірінші топқа Нептунның экваторлық жазықтығында орналасқан, шеңберлі және бір бағытты орбиталармен қозғалатын жеті ішкі ай кіреді. Екінші топқа Тритонды қоса алғанда, қалған тоғыз ай кіреді. Олар көбінесе Нептуннан алыс, созылған және көбінесе кері орбиталармен қозғалады; жалғыз ерекшелік – Тритон, ол планетаға жақын, шеңберлі орбитамен, бірақ кері және көлбеу қозғалады, соның салдарынан толқындық тежелуге ұшырайды. Найад, ең жақын тұрақты серік, сонымен қатар ішкі серіктер арасында екінші ең кішісі (Гиппокамптың ашылуынан кейін), ал Протеус – ең үлкен тұрақты серік және Нептунның екінші ең үлкен серігі. Алғашқы бес серік Нептунның өзінің айналуынан әлдеқайда жылдам қозғалады, Наяд пен Таласса үшін 7 сағаттан, Лариса үшін 13 сағатқа дейін. Ішкі серіктер Нептунның сақиналарымен тығыз байланысты. Екі ішкі спутник, Наяд және Таласса, Галле және ЛеВерье сақиналарының арасында айналады. Жер бетіндегі ерекшеліктерге үлкен оңтүстік полюстік мұздық, грабендер мен жартастармен кесілген көне кратерлі жазықтар, сондай-ақ криовулканизм сияқты эндогендік процестер нәтижесінде пайда болған жаңа ерекшеліктер кіреді.
Нерейд
Нерейд – Нептунның үшінші ең ірі серігі. Оның проградты, бірақ өте эксцентриктік орбитасы бар және ол бұрынғы реттелі спутник деп саналады, Тритон тұтқындалған кезде гравитациялық әсерлесу нәтижесінде қазіргі орбитасына таратылған.
Қалыпты , ретсіз айлар
Қалған тұрақты емес айлардың ішінде Сао, S/2002 N 5 және Лаомедия алға бағытталған орбиталармен, ал Халимед, Псаматэ, Несо және S/2021 N 1 кері бағытталған орбиталармен қозғалады. Сао, S/2002 N 5 және Лаомедиядан тұратын Сао тобы және Псаматэ, Несо және S/2021 N 1-ден тұратын Несо тобы сияқты, ұқсас орбиталарды бөлісетін кем дегенде екі ай тобы бар. Тритон тұтқындалған кездегі орбитасы жоғары эксцентриктік болған, бұл Нептунның бастапқы ішкі серіктерінің орбиталарында хаотикалық бұзылыстарға әкелген, олардың соқтығысуына және қираған дискіге дейін азаюына себеп болды.