Кіріспе

2004 жылғы Майкл Маннның нео-нуар әрекет-триллер фильмі. Сценарист Бити алғаш рет Сидней әуежайынан үйіне таксимен келе жатқанда фильм идеясын ойлады. Бити осы идеяны продюсер Джули Ричардсонмен бөлісті, ол оны режиссер Фрэнк Дарабонтқа көрсетті. Фильм HBO-ға ұсынылды, бірақ қабылданбады. Оны DreamWorks сатып алды, бірақ үш жыл бойы даму жолына қойылмады. Манн, Круз және Фокс үштігі фильмге қосылғанға дейін Мими Ледер, Януш Каминский және Фернандо Мейреллес режиссерлікке қарастырылды, ал Рассел Кроу мен Адам Сэндлер тиісінше Винсент және Макс рөлдерін ойнау мүмкіндігін талқылады. Фильмнің түсірілімі негізінен Лос-Анджелесте өтті және Viper FilmStream High Definition камерасымен түсірілген тұңғыш көркем фильм болды. Музыкалық қосымшаны Джеймс Ньютон Ховард жазды, сондай-ақ Audioslave және Пол Оукенфолдтың әндері де қолданылды. "Коллатераль" 2004 жылдың 6 тамызында АҚШ-та көрсетілімге шықты және бүкіл әлем бойынша 220 миллион доллардан астам табыс тапты. Фильм, әсіресе Круз бен Фокстың ойыны, Маннның режиссерлік шеберлігі және монтаждау жұмысы үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. "Коллатераль" фильмі Ұлттық кинорежиссерлер кеңесі тарапынан 2004 жылғы ең үздік он фильмнің бірі деп танылды. 77-ші "Оскар" марапаттау салтанатында Фокс "Ең үздік қосалқы актер" номинациясына, ал фильм редакторы Джим Миллер мен Пол Рубелл "Ең үздік фильм монтажы" номинациясына ұсынылды.

Сюжет

Макс Дюрошер – Лос-Анджелесте такси жүргізіп, лимузин бизнесін ашуға жеткілікті ақша табуға тырысады. Кешкі жолаушыларының бірі – Калифорнияның Орталық округінің прокуроры Энни Фаррелл. Олар сөйлесіп, Энни Макске визиткасын береді. Макстің келесі жолаушысы Винсент, ол Лос-Анджелеске бір түнге жылжымайтын мүлік мәмілесін аяқтауға келгенін айтады, және Макс оны бірнеше жерге апаруға келіседі. Макс бірінші аялдамада күтіп тұрғанда, оның машинасына бір дене құлайды. Винсент өзін жалдамалы кісіреп таныстырады. Ол Максті денені багаждік бөлімге жасырып, көлік жүргізуді жалғастыруға мәжбүрлейді. Полиция детектівы Рей Фэннинг Винсенттің дене тастаған жеріне келіп, құрбанның полицияға хабар берген адам екенін анықтайды. Екінші аялдамада Винсент Макстің қолын рульге байлайды, ал екі жас жігіт оны тонап, Винсенттің портфелін алып қашады. Винсент оларды атып өлтіріп, портфелін қайтарып алады. Фэннинг аурухананың моргына келіп, Винсенттің екінші нысаны – қылмыстық адвокат Сильвестр Кларк пен екі өлген қарақшының денелерін көреді және бұл жалдамалы кісінің жұмысы екенін түсінеді. Винсент Макске үшінші нысанын – Винсенттің клиентіне қарсы куәлік беруге дайындалып жатқан Дэниельді табу үшін джаз-клубқа баруға бұйырады. Макс Винсенттен Дэниельді жіберуді өтінеді, ал Винсент Дэниель Майлс Дэвис туралы сұраққа жауап бере алмайтынына сенімді. Дэниель дұрыс жауап бергендей көрінеді, бірақ Винсент күтпеген жерден Дэниельдің басын атып, оның жауабына қанағаттанбайды. Макстің ауруханаға анасын көру үшін түнгі сапарларын білген Винсент, Макстің онымен кездесуін жалғастыруын талап етеді. Ауруханада Айда Винсентке Макстің лимузин компаниясы бар екенін мақтан етеді, бұл Макстің оған ұсыну үшін жалған айтқанын көрсетеді. Әсерленген Макс кетіп, Винсенттің портфелін ұрлап, оны тас жолға лақтырып жібереді. Винсент Максті соңғы екі нысаны туралы ақпаратты алу үшін есірткі бароны Феликс Рейес Торренамен кездесуге мәжбүрлейді. Макс Винсент ретінде танысып, ақпаратты алады, бірақ Рейес Торрена егер ол жұмысын аяқтамаса, "Винсентті" өлтіруді бұйырады. Макс Винсентпен бірге келесі нысаны – Питер Лимді іздеп түнгі клубқа барады. Фэннинг үш құрбанның арасындағы байланысты іздеу кезінде ФБР агенті Фрэнк Педросаға барады, ол құрбандарды Рейес Торренаға айып тағу үшін келесі күні отырған федералды үлкен қазылар алдында куәгер ретінде анықтайды. Педроса Макстің жалдамалы кісі екенін ойлайды, себебі ФБР Рейес Торренаның барына кірген және шыққан Макстің қозғалысын бақылап отырды, және Лимді қорғауға ФБР агенттеріне бұйрық береді. Түнгі клубта Винсент Рейес Торренаның жалдамалы кісілерін, Лимді және оның күзетшілерін өлтіреді. Фэннинг Максті құтқарып, сыртқа шығарады, бірақ Винсент Фэннингті атып өлтіріп, Максті таксиге қайтаруға мәжбүрлейді. Қашып бара жатып, Макс пен Винсент дауласады, содан кейін Макс таксиді қасақана апатқа ұшыратады. Винсент қашып кетеді, бірақ полиция офицері багаждіктегі денеді көргеннен кейін Максті тұтқындауға тырысады. Макс Винсенттің ашық ноутбугін көріп, оның соңғы нысаны Энни екенін біледі. Макс Винсенттің тапаншасын ұстап, полиция офицерін жеңіп, Эннидің кеңсе ғимаратына қарай жүгіреді. Бір жаяу жүргішіден телефон ұрлап, Макс Энниге ескерту үшін қоңырау шалып, 911-ге қоңырау соғуын өтінеді. Винсент күзетшіден тапанша алғаннан кейін Энниді бұғаулайды, бірақ Макс оны атып жаралайды және Эннимен бірге қашып кетеді. Винсент екеуін метроға қуалайды. Пойызда қоршалып қалған Макс Винсентпен атысқа түседі. Өлімге ұшыраған жарақаттан кейін Винсент орындыққа құлап түседі. Макс пен Энни келесі станцияда түседі, ал қайтыс болған Винсент жалғыз пойызбен жүре береді.

Даму

17 жасында австралиялық жазушы Стюарт Бити Сидней әуежайынан таксимен үйге қайтып келе жатып, таксидің артқы орындығында кісі өлтіретін маньяк отырғаны туралы ойға келді, ал жүргізуші олмен бейжай сөйлесіп, жолаушысына толық сеніп отырды. Бити өзінің бұл идеясын "Соңғы домино" деп аталатын екі беттік синопсиске түсірді, содан кейін сценарий жазуға кірісті. Алғашқы сюжет афроамерикалық полицейдің қылмысқа куә болуы және такси жүргізушісі мен оның кітапханадағы әйел досы арасындағы махаббат туралы болды. Фильмнің бастапқы синопсистен қалған ұқсастығы өте аз. Бити UCLA сценарий жазу курсында танысқан Джули Ричардсонмен кездескенде, ол официант болып жұмыс істеді. Ричардсон продюсер болып, Фрэнк Дарабонт, Роб Фрид және Чак Расселдің HBO үшін арзан бағадағы жанрлық фильмдер жасау үшін құрылған Edge City компаниясы үшін жобалар іздеді. Кейін Бити оған "Соңғы домино" идеясын ұсынды. Ричардсон бұл идеяны Дарабонтқа ұсынды, ол Битиді де қоса команданы жинап, жобаны Edge City аясында іске қосты. Екі нұсқадан кейін HBO жобадан бас тартты. DreamWorks компаниясындағы атқарушы директор Марк Хаймспен болған кездесуде Бити сценарий туралы айтты. Хаймс дереу Ричардсонмен байланысып, сценарийді түні бойы оқыды, ал DreamWorks келесі күні ұсыныс жасады. "Коллатераль" сценарийінің алғашқы нұсқалары Нью-Йорк қаласында түсірілуі тиіс болған. Кейін сценарийге түзетулер енгізілгенде, фильмнің түсірілім орны Лос-Анджелес қаласына көшірілді. Дарабонт, Фрид және Рассел атқарушы продюсерлер ретінде қала берді.

Алдын ала өндіріс

Мими Ледер және оператор Януш Камински бір кезде жобаға режиссер ретінде тартылған болатын. Бразилиялық режиссер Фернандо Меиррельс бастапқыда режиссерлік жұмысты қабылдаған, бірақ өндіріс оны сегіз айға Лос-Анджелеске көшіруді талап еткендіктен, кейіннен бас тартты. Меиррельс фильмге деген көзқарасын комедиялық жанрға жатқызып, оны Мартин Скорсезенің "Түн ортасында" фильмі сияқты бейнелеуді жоспарлаған. Рассел Кроу Винсент рөліне қызығушылық танытқаннан кейін фильмнің дамуы қарқын алды. Кроу "The Insider" фильмінің режиссері Майкл Маннды жобаға шақырды, бірақ үнемі кешігулерге байланысты Кроу жобадан шықты. Манн содан кейін Том Крузға Винсент рөлін, ал Адам Сэндлерге Макс рөлін ойнау туралы ұсыныс жасады. Сэндлер "Spanglish" жобасымен кестесінің үйлеспеуіне байланысты рөлден бас тарды, оның орнына Джейми Фокс келді. Бити студиядан Роберт Де Нироны Макс рөліне бекітуді сұрады, бұл оны тағы да такси жүргізушісі ететін еді, бірақ Трэвис Биклдің кері образы. Студия рөлге жас актерді тартуды талап етті. Куба Гудинг 2018 жылғы сұхбатында рөлден бас тарту себебін, өзін дұрыс таңдамауы мүмкін деген алаңдаушылықпен түсіндірді. Маннның Фоксқа рөл беруінің себебі, оның "Али" фильміндегі жұмысынан Крузбен ұқсас актерлік қабілетін байқағандығы еді. "Мен Томның осындай қасиетін Джеймиде "In Living Color" бағдарламасында көрдім – оның кейіпкерлері өте жарқын болды. Сондықтан мен оны "Али" фильміндегі Бундини Браун рөліне шақырдым. Джейми мимикадан бастайды, бірақ кейін "мәліметтер базасына енгізу" туралы айтады, осылайша кейіпкерді толық меңгергеннен кейін оған оңай қол жеткізе алады". Рөліне дайындалу үшін Круз FedEx курьері ретінде жасырын жұмыс істеді. Маннның айтуынша, мақсат – Крузды танымау. Ани рөлін ойнаған Джада Пинкетт Смит өзінің рөлін жақсырақ түсіну үшін адвокатпен кеңесті. Вал Килмер бастапқыда детектив Фэннинг рөліне бекітілген, бірақ Оливер Стоунның "Александр" фильміне түсуге келісіп, рөлді Марк Руффало алды. Ұқсас жағдай, агент Педроса рөліне бастапқыда шақырылған Денис Фарина, "Заң мен тәртіп" телесериалымен кестесінің үйлеспеуіне байланысты рөлден бас тарды, оның орнына Брюс МакГилл бекітілді. Хавьер Бардем сол кезде "эпизодтық рөл" деп сипатталған рөлде ойнады. Джейсон Статам "Әуежай адамы" рөлінде шағын эпизодқа түсті. 2002 жылғы "Транспортер" фильмінің қоса режиссері Луи Летериер Статамның эпизодын оның "Транспортер" кейіпкері Франк Мартиннің бейнесі ретінде түсіндірді.

Түсірілім

Үш апта түсірілімнен кейін оператор Пол Камерон Маннмен шығармашылық дауларға байланысты жобадан шықты. Дион Биби Камеронның орнына шақырылды. Манн «Collateral» фильмінің көптеген сахналарын түсіру үшін Viper FilmStream жоғары ажыратымды камерасын пайдалануды шешті, бұл толық метражды фильмде алғашқы рет қолданылуы болды. Манн бұрын «Али» және CBS телеарнасының «Қылмыстық бөлім» сериалының кейбір бөліктерін түсіру үшін осы форматты қолданған, ал кейін «Майами вице» фильмін түсіру үшін де сол камераны қолданды. Түсірілімдер Лос-Анджелес қаласының әртүрлі жерлерінде өтті, Лос-Анджелес халықаралық әуежайы және Корея қаласы көріністерді жасау үшін пайдаланылды, сондай-ақ түсірілімдер Калифорния штатының Пико-Ривера қаласында да жүргізілді.