Кіріспе

Флорида штатындағы тұрғын үй қауымдастығы, АҚШ

Бока Гранде – Флориданың оңтүстік-батысындағы Гаспарилла аралында орналасқан шағын тұрғын үй қауымдастығы. Гаспарилла аралы Шарлотта және Ли округтерінің құрамына кіреді, ал Бока Гранде ауылы, онда көптеген маусымдық және жыл бойы тұратын тұрғындар бар, толығымен Ли округінің бөлігінде орналасқан. Бұл Флориданың Кейп-Корал – Форт-Майерс метрополитендік статистикалық аймағының бір бөлігі. Бока Гранде тарихи қала орталығымен, қант құмынан тұратын жағажайларымен, мөлдір көк суларымен және әлемдік деңгейдегі балық аулауымен әйгілі.

Шолу

Оның атауы, испан тілінде "Үлкен ауыз" деген мағына береді, аралдың оңтүстік ұшын Кайо Костадан бөліп тұратын Бока-Гранде асуы деп аталатын су жолының аузынан шыққан. Асудың суы табиғи түрде терең болғандықтан, көп жылдар бойы ол кеме қатынасы үшін маңызды орын болды. Bone Valley аймағынан алынған өңделген фосфат, аралдың оңтүстік жағындағы докта орналасқан Seaboard Air Line Railroad арқылы мұхитқа шығатын жүк кемелеріне тиеліп жіберілді. 1970 жылдардың соңында аралға тасымалдау көлемі азайды, себебі фосфатты Бока-Грандеге пойызбен тасымалдаудың орнына, Темпада тиеу тиімдірек болды. Бока-Грандедегі фосфат зауыты ескі болды және оның сағаттық өнімділігі төмен еді. Сондықтан, операцияны тоқтату экономикалық жағынан орынды болды. Аралдың өнеркәсіптік өткенінің іздерін әлі де көруге болады. Бока-Гранде ауылында, Бока-Гранде Маринасындағы көшедегі сорғыдан басқа жанармай құю станциялары жоқ, сондықтан көптеген тұрғындар гольф-карттарын негізгі көлік құралы ретінде пайдаланады. Ли округінің қаулысымен барлық көшелердің екісінен басқасы гольф-карттары жүретін жолдар деп белгіленген. Осы белгіленген көшелерде гольф-картты жүргізуге жасы 14-ке толғандар ғана рұқсат етіледі. Бока-Гранде Дензел Вашингтонның "Уақыттан тыс" фильміне фон болды, онда тыныш ауыл аралда өсетін банян ағаштарының құрметіне "Банян-Ки" деп аталды. 2006 жылы Карл Хиасеннің "Хут" кітабы негізінде түсірілген фильмнің түсірілімдері де осы аралда өтті, ол тағы да фильм үшін жаңа атқа ие болды – "Кокос бұхтасы". Бока-Гранденің тыныш сұлулығы оны жоғары деңгейдегі тойлар мен жеке өмірді іздейтін элита үшін тамаша орынға айналдырды. Spanx брендінің негізін қалаушы және иесі Сара Блейкли және Джесси Ицлер 2008 жылы Бока-Грандеде үйленді, ал Буш отбасы мен Одри Хепберн маусымдық түрде осы жерді мекен еткен. 2004 жылдың 13 тамызында "Чарли" дауылы Бока-Грандеге қатты соқты, Оңтүстік-Батыс Флоридаға шамамен 20 миллиард долларлық зиян келтірді. Аралда қаза болғандар мен жарақат алғандар жоқ, бірақ көптеген ғимараттар мен көптеген банян ағаштары қатты зақымдалды.

Тарих

Гаспарилла аралының алғашқы белгілі тұрғындары Калуса тайпасы болды. Олар б.з.д. 5000 жылға дейін жақын орналасқан Усеппа аралында, ал б.з. 800-900 жылдары Гаспарилла аралында өмір сүрген. Шарлотта-Харбор Калуса империясының орталығы болды, онда мыңдаған адам және жүздеген балық аулау ауылдары болды. Калуса – аулау және балық аулаумен айналысқан халық, олар қоршаған ортамен үйлесімде теңізде өмір сүру өнерін жетілдірді. Олар "алтын ғасырында" Оңтүстік-Батыс Флориданы билеген саяси қуатты халық болды. Калуса тайпасының жазба тілі болмағандықтан, олардың өмір салты мен рәсімдері туралы мәліметтер Семинолдардың (кейінірек) ауызша тарихынан, испан саяхатшыларының жазбаларынан және археологиялық зерттеулерден алынған. Калуса тайпасы еуропалықтармен алғаш рет 16 ғасырдың басында испандықтардың зерттеу сапарында кездесті. 18 ғасырдың ортасына қарай Калуса тайпасы еуропалық аурулар, құлдық және соғыстардың салдарынан жойылып бара жатты. Калуса тайпасы сияқты, келесі қоныс аударушылар да балық аулау үшін Гаспарилла аралына келді. 1870 жылдардың соңында Шарлотта-Харбор аймағында бірнеше балық шаруашылықтары жұмыс істеді. Олардың бірі кейін Гаспарилла аралының солтүстік жағында, Гаспарилла деген шағын ауылда орналасты. Балықшылар, олардың көп бөлігі испандықтар мен кубалықтар, көп мөлшерде балық аулап, Гавана және басқа да нарықтарға жөнелту үшін тұздап сақтады. 1940 жылдары Гаспарилла балық шаруашылығы шығанақтың арғы жағындағы Пласидаға көшірілді, ол әлі күнге дейін жұмыс істеп тұр, ал балық аулау ауылы тоқтатылды. Бока-Грандедегі балық аулаушылар отбасыларының көптеген ұрпақтары үшінші, төртінші және бесінші буын өкілдері болып табылады және олар балық аулауды қоса алғанда, түрлі кәсіптермен айналысады. 1885 жылы Пунта-Гордадан жоғары, Гаспарилла аралының шығысындағы Бейбітшілік өзенінің жағалауында фосфат тау жыныстары табылды. Осы жаңалық Гаспарилла аралының оңтүстік жағын үлкен терең су портына айналдырды (Бока-Гранде асуы Флоридадағы ең терең табиғи шығанақтардың бірі) және Бока-Гранде қаласының дамуына ықпал етті. Бай американдық және британдық спортшылар Шарлотта-Харбор аймағын балық аулау (әсіресе әлемдік деңгейдегі тарпон балығы) және аң аулау үшін таба бастады. Осы екі жаңалық – фосфат тау жыныстары мен балық аулау – Бока-Гранде қаласын "картаға" енгізді. Фосфат тыңайтқыштар және басқа да көптеген өнімдер үшін құнды минерал болды және бүкіл әлемде үлкен сұранысқа ие болды. Алдымен фосфат Бейбітшілік өзенінен Бока-Гранде портына тасымалданды, содан кейін оны бүкіл әлемдегі порттарға жөнелту үшін шұғыналарға тиеді. 1905 жылы Бока-Гранде портына темір жол салу және фосфатты темір жолмен тасымалдау жүк тасымалдау әдісін жақсартады деп есептелді. 1905 жылы Agrico еншілес компаниясы Peace River Mining Company компаниясының қызметкерлері, Армия инженерлер корпусының инженерлері және 60 жұмысшы Гаспарилла аралына келіп, теміржолды зерттеу және салу жұмыстарын бастады. Сол кезде аралдың оңтүстік жағында тек маяк пен күзетшінің үйі ғана болды. Жақын жерде 305 метрлік кемежаймен теміржолдың соңғы бекеті салынды. Шарлотта порты мен Солтүстік темір жолы 1907 жылы аяқталды. Келесі 50 жыл бойы фосфат порттан үздіріссіз шығарылды. Фосфатты жүктелген пойыздар тікелей теңізге жүретін жүк кемелеріне тиеліп, кемелер осы құнды тауарды әлемнің түкпір-түкпіріндегі порттарға жеткізді. 1969 жылы Бока-Гранде порты Флоридадағы төртінші ең көп жұмыс істейтін порт болып саналды. 1970 жылдары фосфат компаниялары өздерінің мүдделерін Хиллсборо және Манати округтеріндегі порттарға көбірек ауыстырды. Бұл порттарды дамытуға көбірек қаржы жұмсалған сайын, Бока-Гранде портына қатынас азайды және 1979 жылы желі тоқтатылды, Бока-Грандедегі фосфат өнеркәсібі аяқталды. Порт сонымен қатар Флориданың электр және жарық компаниясы үшін мұнай сақтау терминалы ретінде де пайдаланылды. Бұл қолдану 2001 жылы тоқтатылды. Мұнай қоймалары кейіннен Гаспарилла аралының оңтүстік жағындағы 120 жылдық Бока-Гранде маяк үйіне іргелес орналасқан жерден алынып тасталды. Арал тұрғындары мұражайды аралдың мемлекеттік саябақ жүйесінің бір бөлігі ретінде сақтау үшін күш салуды бастады. Шарлотта порты мен Солтүстік темір жолы Гаспарилла аралына фосфат пен жабдықтарды әкеліп қана қоймай, солтүстіктен келген бай адамдарды да әкелді. 1910 жылы Бока-Гранде асуы жақын орналасқан Усеппа аралында тұратын балықшылар арасында теңдесі жоқ тарпон балық аулауымен әйгілі болды. Agrico компаниясы порттан тыс Гаспарилла аралын дамыту әлеуетін байқағандықтан, Бока-Гранде ауылын дамытуға кірісті. Болашақта қала орталығы болатын жерде теміржол станциясы салынды, ал көшелер, тротуарлар, шамдар, дүкендер, пошта бөлімі және су мен телефон қызметтері көп ұзамай салынды. Қала көгалдандырылды, соның ішінде қазіргі танымал Бэнян көшесі де бар. Теміржол компаниясы қала орталығында бірнеше коттедждер салды, ал "солтүстіктен" келген бірнеше бай отбасылар жер сатып алып, қысқы үйлер салды. Пойыз Гаспариллада, аралдың солтүстік жағындағы балық аулау ауылында, Бока-Гранде қаласының орталығындағы теміржол депосында және оңтүстік жақтағы фосфат терминалында тоқтады. 1911 жылы алғашқы қонақ үй, Гаспарилла қонақ үйі ашылды, ал арал Тампа, Форт-Майерс және Жаңа Англиядан келген элита үшін маңызды демалыс орнына айналды. Жүк тасымалдау 20 ғасырдың соңғы тоқсанынан бері айтарлықтай төмендегенімен, туризм арал экономикасы үшін маңызды болып табылады. 1925 жылы Seaboard Air Line Railroad компаниясы Charlotte Harbor and Northern Railway компаниясының активтерін және мүлігін сатып алды, бірақ Interstate Commerce Commission компаниясы оны мақұлдауға үш жыл кетті, содан кейін SAL 1928 жылы CH&N компаниясымен бірікті. Бока-Гранде мен Плант-Сити арасындағы жүк пойызымен қатар, Бока-Грандеге күнделікті жолгерлер пойызы жүріп тұрды, портты тоқтатуға дейін барлық фосфат трафигін Тампа шығанағына ауыстырды. 1929 жылы Бока-Гранде қонақ үйі Бока-Гранде қаласының орталығынан оңтүстікке қарай салынды. Бұл үш қабатты, кірпіштен салынған курорттық қонақ үй, онда аралдың көп бөлігі 1944 жылғы дауылды бастан кешірді. Бока-Гранде қонақ үйі бірнеше рет қожайындары ауысып, 1975 жылы бұзылды. Қонақ үйді жарылыс арқылы бұзуға тырысқанда, ол сәтсіз аяқталды. Жарылыспен бұзуға барлығы үш рет тырысты. Соңында, ғимаратты өрт және қирату шарларының көмегімен бұзуға алты ай кетті, өйткені ол өртке және үлкен дауылдарға төтеп беру үшін салынған. Теміржол 1958 жылы Бока-Гранде көпірі ашылғанға дейін қысқы демалысқа келгендерді шығыс жағалауының барлық аймақтарынан және Ортан Батыстан тасымалдауды жалғастырды. 1952 жылдан 1958 жылға дейін салынған көпір Пласида портындағы Gulf Intracoastal Waterway-дың екі 80 футтық (24 метрлік) арнасын көлденең кесіп өтеді. Ол бұрынғы паром қызметін алмастыру үшін салынды. Көпір пайдалы болғаннан кейін, Тампаға ұшып, Бока-Грандеге көлікпен бару, Солтүстік-Шығыс және Ортан Батыстан тікелей пойызбен барудан жылдам болды. Бока-Грандеге пойызбен жолгерлер тасымалы 1959 жылдың 12 сәуірінде тоқтатылды. 1970 жылдары депо қалпына келтірілді, ал ескі ғимаратта бірнеше дүкендер, кеңселер және мейрамхана орналасқан. Теміржол 1979 жылы фосфат порты жабылғанға дейін оңтүстікке жұмыс пойыздарын тасымалдауды жалғастырды. Аркадия мен Бока-Гранде арасындағы теміржол желісі 1981 жылы тоқтатылды. Bayard және Hugh Sharp-тың (CSX Corp. компаниясының мұрагерлері, Du Pont отбасының мүшелері, көп жылдар бойы қысқы демалысқа келген) жомарттығының арқасында, қауымдастық ескі теміржол төсегін CSX Corp. компаниясынан сатып алып, оны жаңа пайдаға айналдырды – Бока-Грандедегі танымал велосипед жолы. Бока-Гранде әрқашан бірегей қауымдастық болып келді, онда бай қысқы тұрғындар балықшылармен және теміржол және порт жұмысшыларымен қатар тұрады.

Балық аулау

Бока-Гранде асуы – тарпон балығын аулауға арналған әлемдегі ең үздік орындардың бірі саналады. Тарпондар Мексика шығанағының жағалауының көп бөлігіндегі асулардан жиналады және шағылысады. Бока-Гранде асуының қызығушылық тудыратын себебі әлі анықталмаған және көптеген теорияларға негізделген. Көктемде, жағалау бойындағы балықтардың мінез-құлқы Бока-Гранде асуына бағытталғандай көрінеді. Шамамен 80 фут (24 метр) тереңдігі бар бұл Флоридадағы ең терең табиғи асу. Бұл Шарлотта портының ең ірі шығанағы, оны екі ірі өзен – Бейбітшілік және Мякка өзендерімен толықтырады. Порттың тарлығынан ағыс күшті болады және көптеген балық түрлері мен жем үшін су асты магистралі қызметін атқарады. Британдық қоныс жайлаушылары тарпонды арпунмен аулауды 1700 жылдардың соңына дейін тіркеген. Флоридада таяқ пен катушкамен алғашқы тарпонды кім аулағаны туралы тарихшылар арасында пікірталас бар. Балық 1885 жылы «Forest and Stream» журналында жарияланған мақаладан кейін танымал болды. Мақалада 1885 жылдың 12 наурызында Нью-Йорк тұрғыны У. Х. Вуд Калусахатчи өзенінің сағасында 93 фунт салмақтағы тарпонды ұстағаны туралы айтылған. Бұл балық таяқпен ауланған алғашқы тарпон болмаса да, оның ұсталуы көп шу көтеріп, тарпон балық аулауды әлемге таныстырды. Одан кейін тарпондар арпундардан («соққы беру» немесе «түйіршіктеу» деп аталады) және тарпонды аулаудың кең таралған әдісі болған торлардан қорғау үшін ойын балығы мәртебесіне ие болды. 1890 жылдардың соңында, сол кездегі қазіргі теміржол жүйесі аяқталды, бұл аймаққа сыртқы әлемге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Көп ұзамай солтүстіктен де, Ұлыбританиядан да спортшылар алып тарпон іздеу үшін бұл жерге ағылып келді. Оңтүстік-батыс Флорида және Флорида-Кейлер спорттық балық аулау әлемінің жаңа штаб-пәтеріне айналды. 1908 жылы барон Коллиер Гаспарилла аралында «Тарпон қонақүйін» салғаннан кейін балық аулау туризмі одан да өсті және аралдың Бока-Гранде қаласы «Әлемнің Тарпон балық аулау астанасы» ретінде әлемге әйгілі болды.

Демография

2012 жылы Бока-Грандеде 1705 адам тұрды. Бока-Гранде тұрғындарының орташа жасы 66-ға тең.