Кіріспе

Радиациялық физикада керма – бөлшектердің масса бірлігіне шаққанда иондаушы сәулеленуден босатылатын кинетикалық энергия мөлшері. Бұл радиациялық физикадағы шама.

Радиациялық физикада керма – "массаның бірлігіне бөлінген кинетикалық энергия" (сондай-ақ, "материяда бөлінген кинетикалық энергия", "материалда бөлінген кинетикалық энергия" немесе "материалдарда бөлінген кинетикалық энергия") деген сөздердің аббревиатурасы. Ол зарядталмаған иондаушы сәулеленудің (яғни фотондар және нейтрондар сияқты тікелей емес иондаушы сәулелену) әсерінен босатылған барлық зарядталған бөлшектердің бастапқы кинетикалық энергияларының қосындысы, осы үлгінің массасына бөлінгендегі шама ретінде анықталады. Ол келесі қатынас арқылы анықталады .

Бірліктер

Керманың СИ бірлігі – грей (Gy) (немесе килограммға шаққанда джоуль), ол сіңірілген дозаның бірлігімен бірдей. Дегенмен, керма энергия деңгейіне байланысты сіңірілген дозадан өзгеше болуы мүмкін. Бұл иондану энергиясы ескерілмейтіндігіне байланысты. Төмен энергияда керма шамамен сіңірілген дозаға тең болса, жоғары энергияда керма сіңірілген дозадан әлдеқайда артық болады, себебі бір бөлігі энергия тормоздық сәулелену (Х-сәулелер) немесе жылдам қозғалатын электрондар түрінде сіңірілетін көлемнен шығып кетеді және сіңірілген дозаға жатпайды.

Сәулеленуден қорғау құралдарын калибрлеу

Ауа кермасы фотондарды өлшеу құралдарының практикалық калибрленуінде маңызды рөл атқарады, онда ол гамма-инструмент метрологиясымен жабдықталған орталықтарды "бос ауа" иондық камераны пайдалана отырып ауа кермасын өлшеу арқылы тексеруге болатын калибрлеу үшін қолданылады. МАГАТЭ-нің 16-шы қауіпсіздік есебінде былай делінген: "Ауа кермасы мөлшері эталондық фотондық сәулелену өрістерін және эталондық құралдарды калибрлеу үшін қолданылуы керек. Радиациялық қорғау мониторингі құралдары дозаға тең шамалар бойынша калибрленуі тиіс. Ауданы дозаметрлер немесе доза жылдамдығы өлшегіштер фантомсыз, яғни бос ауада, қоршаған ортадағы доза эквиваленті H*(10) немесе бағытталған доза эквиваленті H′(0,07) бойынша калибрленуі тиіс". Ауа кермасын Gy-ден Sv-ге эквивалентті дозаға түрлендіру коэффициенттері Халықаралық радиологиялық қорғау комиссиясының (ICRP) 74 (1996) есебінде жарияланған. Мысалы, ауа кермасы жылдамдығы 0,662 МэВ энергиялы Cs-137 үшін Sv/Gy (ауа) = 1,21 коэффициентін қолдану арқылы тіндік эквивалентті дозаға түрлендіріледі.