Якима Канут: Родео-ковбой, актер және каскадер

Кіріспе

Американдық родео шебері, актер және каскадер (1895–1986)

Энос Эдвард "Якима" Канутт (29 қараша 1895 – 24 мамыр 1986) – американдық чемпион родео шебері, актер, каскадер және әрекет режиссері. Ол фильмдер үшін көптеген трюктерді және каскадерлерді орындау кезінде оларды қорғауға арналған техника мен технологияны жасады.

Алғашқы жылдар

Енос Эдвард Канут Вашингтон штатының Колфакс қаласына жақын Snake River Hills аймағында дүниеге келген. Ол фермер Джон Лемуэль Канут пен оның әйелі Нети Эллен Стивенстің бес баласының бірі болды. Ол Вашингтон штатының шығысында, оның атасы құрған Пенуава сағасының жанында өскен. Әкесі ферманы басқарған, сондай-ақ штат заң шығарушы органында қызмет еткен. Кануттың ресми білімі Сиэтлдің сол кездегі маңындағы Грин Лейктегі бастауыш мектеппен шектелді. Ол өмірлік жұмысы үшін білімін отбасылық фермада алды, онда ол аң аулауға, тұзақ қоюға, оқ жатқызуға және атпен жүруге үйренді. Канут алғаш рет 11 жасында жабайы бронканы жарады. 1912 жылы Колфакста өткен Уитман округі жәрмеңкесінде 6 футт (2 метр) бойы бар 16 жастағы ол қатысып, 17 жасында әлемдегі ең үздік бронко бастер атағын жеңіп алды. Канут кәсіби родеомен айналыса бастады және бронк, бульдогер және жан-жақты ковбой ретінде танымал болды. 1914 жылы Пендлтон Round Up-та газет бетінде қате жазылғандықтан "Якима" деген лақап атын алды. "Якима Канут, Вашингтон штатының Якима қаласынан емес, ең танымал адам болуы мүмкін", - дейді "Якима, Вашингтон" кітабының авторы Элизабет Гибсон. 1915 жылы Пендлтон Round Up-та екінші орын алғаннан кейін шоу ұйымдастырушыларының назарына ілігіп, Канутты ел бойынша жарыстарға шақырды. 1916 жылғы маусымда ол екі рет "әйелдер бронкосымен жүру" чемпионатында жеңіске жеткен Китти Уилкске ғашық болды. Олар 1917 жылдың 20 шілдесінде Монтана штатының Калиспелл қаласындағы шоу кезінде үйленді; ол 21 жаста, ал ол 18 жаста болды. 1922 жылы олар ажырасып кетті. 1918 жылы ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылу үшін Споканға барып, Бремертонға орналасты. Күзде ол родеодағы титулын қорғау үшін 30 күндік демалысқа жіберілді. 1919 жылдың көктемінде қызметтен босатылды. 1919 жылы Калгариде өткен "Stampede" жарысында ол "bucking" жарысына қатысып, Пит Найтпен танысты. 1920 жылы ол Голливудты қысып, родео айналымына қайта оралды. Канут 1917, 1919 және 1923 жылдары Пендлтон Round Up-тағы қос саз жарысында жеңіске жетті және 1915 және 1929 жылдары екінші орын алды. Ол 1920 және 1921 жылдары "стеер бульдогинг" жарысында жеңіске жетті, сондай-ақ 1917, 1919, 1920 және 1923 жылдары Police Gazette белбеуін жеңіп алды.

Born Enos Edward Canutt in the Snake River Hills near Colfax, Washington, he was one of five children of John Lemuel Canutt, a rancher, and his wife Nettie Ellen Stevens. He grew up in eastern Washington on a ranch near Penawawa Creek, founded by his grandfather. His father operated the ranch and also served a term in the state legislature. Canutt's formal education was limited to elementary school in Green Lake, then a suburb of Seattle. He gained the education for his life's work on the family ranch, where he learned to hunt, trap, shoot, and ride. Canutt first broke a wild bronco when he was 11. As a 6 feet (2 m) 16 year old, he started bronc riding at the Whitman County Fair in Colfax in 1912, and at 17 he won the title of World's Best Bronco Buster. Canutt started rodeo riding professionally and gained a reputation as a bronc rider, bulldogger, and all around cowboy. It was at the 1914 Pendleton Round Up that he got the nickname "Yakima" when a newspaper caption misidentified him. "Yakima Canutt may be the most famous person NOT from Yakima, Washington" says Elizabeth Gibson, author of Yakima, Washington. Winning second place at the 1915 Pendleton Round Up brought attention from show promoters, who invited Canutt to compete around the country.</blockquote>

During the 1916 season, he became interested in divorcee Kitty Wilks, who had won the Lady's Bronc Riding Championship a couple of times. They married on July 20, 1917, while at a show in Kalispell, Montana; he was 21 and she 18. They divorced in 1922. In 1918, he went to Spokane to enlist in the United States Navy and was stationed in Bremerton. In the fall, he was given a 30 day furlough to defend his rodeo title. He was discharged in spring 1919. At the 1919 Calgary Stampede, he competed in the bucking event and met Pete Knight. he left Hollywood to compete in the 1920 rodeo circuit. Canutt won the saddle bronc competition at the Pendleton Round Up in 1917, 1919, and 1923 and came second in 1915 and 1929. He won the steer bulldogging in 1920 and 1921, and won the All Around Police Gazette belt in 1917, 1919, 1920 and 1923.

Актерлік өнер

Канут аттың құйрығынан секіріп, ішкі жағына түсетін "Круппер Маунт" сияқты трюктерді жетілдіріп жатты. Дуглас Фэрбенкс "Гаучо" фильмінде осы трюктердің кейбірін қолданды. Фэрбенкс пен Канут дос болып, Фэрбенкске тиесілі спорт залында үнемі жарысты. Канут тәжірибе алу үшін фильмдерде шағын рөлдерде ойнады. "Маскот" сериалдарында жұмыс істеген кезде Канут өзінің ең әйгілі трюктерін, соның ішінде Джон Фордтың "Стейджкоч" (1939) фильмінде орындаған керуеннен секіруін қатайды. Бұл трюк Калифорния штатындағы Луцерн аңғарының солтүстігінде орналасқан Луцерн құрғақ көлінде түсірілді. Ол бұл трюкті алғаш рет 1937 жылы "Райдерс оф Даун" фильмінде Джек Рэндаллдың дублері ретінде орындады.

Джон Уэйн

Маскотта болған кезде Канут Джон Уэйнмен «Бүркіт көлеңкесі» (1932) фильмінде оның орнына мотоциклдегі трюк орындағанда танысты. Уэйн Кануттың ептілігі мен батылдығына тәнті болды, ал Канут Уэйннің өзінің трюктерін үйренуге және сынап көруге дайындығын құрметтеді. Канут Уэйнге аттан қалай дұрыс түсуді үйретті. Екеуі бірлесіп, экрандағы төбелес сахналарын шынайырақ көрсетуге мүмкіндік беретін әдіс жасады. Уэйн мен Канут камера алдында белгілі бір бұрышта тұрса, актердің бетіне соққы бергендей көрінетінін анықтады, бірақ нақты зақым келмейді. Уэйннің айтуынша: «Мен бірнеше апта бойы Якима Кануттың қалай жүріп, қалай сөйлейтінін зерттедім. Ол шынайы малшы еді». 1934 жылы екеуі «Рэнди жалғыз шабады» батыс фильмінде бірге түсті, онда Уэйн басты рөлде ойнаса, Канут «Спайк» рөлінде болды. 1932 жылы Кануттың тұңғыш ұлы Эдвард Клей дүниеге келді, оған «Тап» деген лақап ат қойылды, бұл испан тілінде «тападеро» – етік жабын деген мағынаны білдіреді. Сол жылы Канут аттан вагонға ауысқанда иығын төрт жерден сындырды. Republic студиясының сценарийінде әрекеттік сахналар көрсетілгенде: «Якима Канутқа жүгініңіз» деп жазылған. 1936 жылы «Сан-Франциско» фильмінде Канут Кларк Гейблдің орнына түсті, онда қабырға басты рөлдегі актерге құлауы керек болды. Кануттың айтуынша: «Бізде үстел тұрды, соңғы сәтте оның астына тығылуым мүмкін еді. Бірақ қабырға құлай бастағанда, сахнадағы қыз гистерияға ұшырап, қорқып кетті. Мен оны ұстап алдым, үстелге секірдім, бірақ толығымен жетпедім». Қыз жарақат алмады, бірақ ол алты қабырғасын сындырды. Джон Форд Канутты Джон Уэйннің ұсынысымен «Почта вагоны» фильміне алды, онда Канут өзеннен өту және үндістерді қуу сахналарын бақылады, почта вагонының құлауын жасады және Уэйннің трюктерінде оның дублері болды. Канут почта вагонының құлауы кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін командалардың тілшелерін және мойынтұрықтарын өзгертіп, қосымша тұтқалар мен кеңістік жасады. 1943 жылы «Айдахо» атты төмен бюджетті Рой Роджерстің фильмін түсіргенде Канут екі аяғын да білектен сындырып алды. 1954 жылы Канут «Заңсыз салт атты» голливудтық батыс фильмін режиссерлік етті, онда Джонни Карпентер мен Техас Роуз Баском басты рөлдерде ойнады. Канут Стэнли Кубриктің «Спартак» (1960) фильміндегі жақын қақтығыс сахналарын түсірді. Ол құл әскерінің өртейтін бұршақтарын римдіктерге лақтыруын, сондай-ақ Кирк Дуглас, Тони Кертис және Джон Ирландияның қатысуымен өткен төбелес сахналарын қайта түсіруге бес күн жұмсады.

While at Mascot, Canutt met John Wayne while doubling for him in a motorcycle stunt for The Shadow of the Eagle (1932). Wayne admired Canutt's agility and fearlessness, and Canutt respected Wayne's willingness to learn and attempt his own stunts. Canutt taught Wayne how to fall off a horse. The two worked together to create a technique that made on screen fight scenes more realistic. Wayne and Canutt found if they stood at a certain angle in front of the camera, they could throw a punch at an actor's face and make it look as if actual contact had been made. Said Wayne, "I spent weeks studying the way Yakima Canutt walked and talked. He was a real cowhand." In 1934, the two appeared together in the western Randy Rides Alone, in which Wayne starred and Canutt appeared as "henchman Spike". In 1932, Canutt's first son Edward Clay was born and nicknamed Tap, short for Tapadero, a Spanish word for a stirrup covering. That year Canutt broke his shoulder in four places while trying to transfer from horse to wagon team. When the action was indicated in a Republic script, it said "see Yakima Canutt for action sequences." In the 1936 film San Francisco, Canutt replaced Clark Gable in a scene in which a wall was to fall on the star. Canutt said: "We had a heavy table situated so that I could dive under it at the last moment. Just as the wall started down, a girl in the scene became hysterical and panicked. I grabbed her, leaped for the table, but didn't quite make it." The girl was unhurt but he broke six ribs. John Ford hired Canutt on John Wayne's recommendation for Stagecoach, where Canutt supervised the river crossing scene as well as the Indian chase scene, did the stagecoach drop, and doubled for Wayne in the coach stunts. For safety during the stagecoach drop stunt, Canutt devised modified yokes and tongues to give extra handholds and extra room between the teams. In 1943, while doing a low budget Roy Rogers picture called Idaho, Canutt broke both his legs at the ankles in a fall off a wagon. In 1954, Canutt directed the Hollywood western movie "The Lawless Rider," starring Johnny Carpenter and Texas Rose Bascom. Canutt directed the close action scenes for Stanley Kubrick's Spartacus (1960). He took five days to direct retakes that included the slave army rolling its flaming logs into the Romans, and other fight scenes featuring Kirk Douglas, Tony Curtis and John Ireland.

Бен-Хур

Бен-Хур (1959) үшін Канут төрт аттан тұратын тоғыз командамен күйме жарысын сахналадырды. Ол Чарлтон Хестон мен Стивен Бойдты өздері арба жүргізуге үйретті. Ол және оның командасы жарыс сахнасына бес ай жұмсады. 1925 жылғы фильмнен өзгеше, бірде-бір жылқы жарақат алмады, адамдардың ешқайсысы да ауыр жарақат алған жоқ. Оның ұлы Джо Канут, Чарлтон Хестонның дублері ретінде, бас жарақатын алды, өйткені ол әкесінің кеңесін орындамай, Юда Бен-Хурдың арбасы басқа арбаның қиындыларынан секіргенде, арбаға бекінуге ұсынылған кеңеске құлақ қоймады.

Басқа фильмдер

Уолт Дисней 1956 жылы "Вествард Хо, Вагондар!" фильміне екінші топ режиссер ретінде Канутты шақырды. Ол осыдан кейін 1957 жылы түсірілген "Олд Йеллер" – алғашқы жанды батыс фильмінде жұмыс істеді. 1960 жылы Канут Диснеймен "Швейцариялық Робинзон" фильмінде бірге жұмыс істеді, ол Батыс Индиядағы шалқар аралға көптеген экзотикалық жануарларды тасымалдауды қамтыды. Энтони Манн 1961 жылғы "Эль-Сид" фильмінің екінші тобына Канутты арнайы шақырды, онда Канут ұлдары Джо мен Тэпке Чарлтон Хестон мен Кристофер Родсқа дубль жасап, таңғажайып турнир жарысын режиссерлік етті. "Канут, сөзсіз, орта ғасырдан бері турнирлерді ең жақсы ұйымдастырушы болды" – "Экран қаһармандары" кітабынан.