Кіріспе
Глютамин (символдары Gln немесе Q) – белоктардың биосинтезінде қолданылатын α-аминқышқылы. Оның бүйірлік тізбегі глютамин қышқылына ұқсас, бірақ карбоксил тобы амидпен алмастырылған. Ол зарядталмаған, полярлы аминқышқылы ретінде жіктеледі. Адам организмі үшін қажет емес, бірақ жағдайға қарай қажетті болып табылады, яғни организм әдетте оның жеткілікті мөлшерін өндіре алады, бірақ стрестік жағдайларда глутаминге қажеттілік артады және оны тамақпен алу қажет. Ол CAA және CAG кодондарымен кодталады. Аты глютамин қышқылынан шыққан, ол өз кезегінде дәнді дақылдардағы глютенде табылды. Адам қан плазмасындағы ең көп таралған бос аминқышқылы – глутамин. Глютаминге бай тағамдарға сиыр еті, тауық еті, балық, сүт өнімдері, жұмыртқа, бұршақ, қызылша, капуста, шпинат, сәбіз, петрушка, көкөніс шырындары, бидай, папая, брюссель капустасы, сельдерей, кале және мисо сияқты ашытылған тағамдар жатады. Глютамин үшін бір әріпті символ Q, аспарагин үшін N символымен әліппелік ретпен тағайындалды, ол бір метилендік (-CH2-) топпен ғана үлкен. Пролин үшін P, ал O символы D-мен ұқсас болғандықтан қолданылмағанын ескеріңіз. Глютамин үшін «Qlutamine» деген еске түсіруші атау да ұсынылған. Бүйректе аммиак өндіру арқылы қышқыл-негіздік тепе-теңдікті реттеу. Глюкозадан кейінгі жасушалық энергия көзі. Көптеген анаболикалық процестер үшін, соның ішінде пуриндер синтезі үшін азоттың доноры. Қан айналымында аммиактың уытсыз тасымалдаушысы. Сау ішек қабығының қалыпты күйін сақтау (бірақ шағын рандомизацияланған зерттеулер Крон ауруында тиімділігін көрсетпеген). Глютамин – басқа метаболикалық процестерде қолданылатын көміртек пен азоттың көзі. Глютамин сарысуда басқа аминқышқылдарына қарағанда жоғары концентрацияда болады және көптеген жасушалық функциялар үшін маңызды. Мысалға, нуклеотидтер мен қажет емес аминқышқылдарын синтездеу. Глютаминнің ең маңызды функцияларының бірі – оның α-кетоглутаратқа (α-KG) айналу қабілеті, бұл трикарбон қышқылы циклінің ағынын сақтауға көмектеседі және NADH және FADH2 электрон тасымалдаушылары арқылы ATP өндіріледі. Глютамин ең көп ішек жасушаларында және көптеген қатерлі жасушаларда қолданылады.
|Section7=
Glutamine (symbol Gln or Q) is an α amino acid that is used in the biosynthesis of proteins. Its side chain is similar to that of glutamic acid, except the carboxylic acid group is replaced by an amide. It is classified as a charge neutral, polar amino acid. It is non essential and conditionally essential in humans, meaning the body can usually synthesize sufficient amounts of it, but in some instances of stress, the body's demand for glutamine increases, and glutamine must be obtained from the diet. It is encoded by the codons CAA and CAG. It is named after glutamic acid, which in turn is named after its discovery in cereal proteins, gluten. In human blood, glutamine is the most abundant free amino acid. The dietary sources of glutamine include especially the protein rich foods like beef, chicken, fish, dairy products, eggs, vegetables like beans, beets, cabbage, spinach, carrots, parsley, vegetable juices and also in wheat, papaya, Brussels sprouts, celery, kale and fermented foods like miso. The one letter symbol Q for glutamine was assigned in alphabetical sequence to N for asparagine, being larger by merely one methylene –CH2– group. Note that P was used for proline, and O was avoided due to similarity with D. The mnemonic Qlutamine was also proposed. Regulation of acid base balance in the kidney by producing ammonium
Cellular energy, as a source, next to glucose
Nitrogen donation for many anabolic processes, including the synthesis of purines
Nontoxic transporter of ammonia in the blood circulation. Integrity of healthy intestinal mucosa, though small randomized trials have shown no benefit in Crohn's disease. Glutamine provides a source of carbon and nitrogen for use in other metabolic processes. Glutamine is present in serum at higher concentrations than other amino acids and is essential for many cellular functions. Examples include the synthesis of nucleotides and non essential amino acids. One of the most important functions of glutamine is its ability to be converted into α KG, which helps to maintain the flow of the tricarboxylic acid cycle, generating ATP via the electron carriers NADH and FADH2. The highest consumption of glutamine occurs in the cells of the intestines, and many cancer cells.
Өндіріс
Глютамин Brevibacterium flavum мутанттарын пайдаланып өнеркәсіптік түрде өндіріледі, бұл глюкозаны көміртегі көзі ретінде қолданылғанда 2 күнде шамамен 40 г/л береді.
Биосинтез
Глютамин синтезі глутамат пен аммиактан глютамин синтетаза ферментімен катализделеді. Глютаминнің басым бөлігі бұлшықет тінінде түзіледі, бұл синтезделген барлық глютаминнің шамамен 90% құрайды. Глютамин сондай-ақ өкпе мен ми аз мөлшерде бөліп шығарады. Бауыр глютамин синтезіне қабілетті болғанымен, оның глютамин метаболизміндегі рөлі өндірістік емес, көбінесе реттеуші болып табылады, себебі бауыр ішек-қарын жүйесі арқылы ішектен түсетін глютаминді сіңіреді. Тіндердің құрылысы мен жаңару кезеңдерінде, мысалы, нәрестелердің өсуінде, жаралардың немесе ауыр сырқаттардың жазылуында глютамин шартты түрде қажет болады. L-глютамин ұнтағының қауіпсіздігі мен тиімділігі, сынаққа қатысуға дейін 12 ай ішінде екі немесе одан көп ауыртпалық кризді бастан өткерген, 5-тен 58 жасқа дейінгі анемиялық жасушалы ауруы бар пациенттерді қамтитын рандомизацияланған зертханалық сынақ арқылы зерттелді.
Қауіпсіздік
Глютамин ересектерге де, мерзімінен бұрын туған нәрестелерге де қауіпсіз. Глютамин глютамат пен аммиакқа метаболизденеді, олардың екеуі де неврологиялық әсерге ие, бірақ олардың концентрациясы айтарлықтай өспейді және ешқандай қолайсыз неврологиялық әсерлер анықталған жоқ. Глютаминнің қосымша әсерлері үйде парентеральді тамақтану қабылдап жатқан және бауыр функциясы бұзылған адамдарда сипатталған. Глютамин ісік жасушаларының көбеюіне әсер етпесе де, кейбір қатерлі ісік түрлерінде глютаминмен толықтырудың зиянды болуы мүмкін. Глютаминмен толықтыруды тоқтату, өте көп мөлшерде оны тұтынуға бейімделген адамдарда, инфекциялар сияқты денсаулық проблемаларының немесе ішек-қарынның қалыпты жұмысының бұзылуының қаупін арттыруы мүмкін. Глютаминмен шаю ерітіндісі химиотерапиядан өтетін адамдарда ауыз қуысының қабынуының алдын алуға көмектеседі, бірақ ішек-қарын жолындағы қабынудың алдын алу үшін ішекке енгізілген глютамин тиімді емес. Глютаминмен толықтыру ауырған науқастарда немесе ішекке операция жасаған адамдарда асқынуларды азайтуға көмектеседі деп есептелген, бірақ бұл нашар сапалы клиникалық сынақтарға негізделген. Крон ауруы немесе ішек қабыну ауруы бар ересектер мен балаларда толықтыру тиімді көрінбейді, бірақ 2016 жылғы клиникалық зерттеулер жеткіліксіз болды. Асқазан мен ішек-қарынның айқын проблемалары бар нәрестелерге толықтыру әсер етпейді. Кейбір спортшылар L-глютаминді қосымша ретінде қолданады. Зерттеулер, қосымшаны ұзақ мерзімді ауызға қабылдаудың, қарқынды аэробтық жаттығулар мен шаршаудан туындаған жарақаттар мен қабынуларға оң әсерін көрсетеді, бірақ салмақ көтеруден кейін бұлшық еттің қалпына келуіне әсері белгісіз.