Кіріспе

Иоганн Якоб Мозер (18 қаңтар 1701 – 30 қыркүйек 1785) – неміс құқықшысы, публицист және зерттеуші. Оның еңбектері оған «Неміс конституциялық құқығының әкесі» деген атақ алып келді, ал либерализм принциптеріне берілгендігі салдарынан академиялық қызметтен шеттетіліп, саяси тұтқын ретінде жылдар бойы абады.

Ерте өмір

Иоганн Якоб Мозер Фильсек Мозер отбасының мүшесі болды, Вюртембергтің ежелгі және беделді отбасы. Олар терең діншіл протестанттар болды және Вюртемберг герцогтығына мемлекеттік қызметкерлер ретінде қызмет ету тарихына ие еді. Мозердің әкесі Иоганн Якоб Мозер Фильзек (1660 жылы Штутгартта туған, 1716 жылы қайтыс болған), ал анасы Хелена Катарина Мислер (1672 жылы Штадтеде туған, 1741 жылы Штутгартта қайтыс болған). Мозер Штутгартта дүниеге келіп, сонда қайтыс болды. Оның алты бауыр және қарындасы болды, бірақ оның ата-анасы оның академиялық карьерасын қаржыландыруға қол жеткізді. Эберхард Людвиг гимназиясына қатысқаннан кейін,

Мансап

Мозер Тюбинген университетінде мемлекеттік журналистиканы оқыды. Ол көбінесе өзіндік білім алды және 18 жасында заң факультетінің профессоры болды. Дегенмен, ол кірісінің жеткіліксіз екенін түсінді, сондықтан басқа мүмкіндіктерді іздеуге мәжбүр болды. Ол Тюбинген университетінде оқыды және 19 жасында сол университетте заң профессоры болып тағайындалды. 1721 жылы Мозер Вюртемберг Жоғарғы Кеңесінің президенті Фридерика Розина Вишердің қызына үйленді. Олардың үлкен ұлы Фридрих Карл фон Мозер 1723 жылдың 18 желтоқсанында Штутгартта дүниеге келді және заңгер, саяси жазушы және мемлекет қайраткері болды. 1721 жылдан 1726 жылға дейін ол Венада жұмыс істеді. 1724 жылы ол мемлекеттік вице-канцлер граф Шёнборнның кеңесшісі болды. Мозер императорлық қызметте мансапқа ие бола алмады, себебі ол католицизмге өтуден бас тартты. Содан кейін ол Киелі Рим империясының мемлекеттік қызметіне қабылданды және императорлық сарайда «мемлекеттік кеңесші» болып тағайындалды. 1726 жылы Мозер Штутгартқа үкімет кеңесшісі ретінде оралды. 1727 жылы ол Тюбинген колледжінің профессоры болып тағайындалды. Бұл жұмыс оны үкіметтік цензурамен келіспеушілікке алып келді, сондықтан ол 1732 жылы профессорлық және үкіметтік кеңесші лауазымдарынан бас тартты. Кейін ол ұзақ жылдар бойы әкімшілік қызметтерде жұмыс істеді, бұл оған саяси және конституциялық мәселелер туралы терең білім берді. 1736 жылы ол Франкфурт (Одер) университетінің заң факультетінің меңгерушісі болып тағайындалды, бірақ үш жылдан кейін Пруссия королі Фридрих Вильгельм I-нің ұнатпаған либералдық идеяларына байланысты қызметтен кетті. 1739 жылдан 1751 жылға дейін ол түрлі жұмыстар атқарды. Ол 1739 жылдан 1747 жылға дейін Эберсдорфта болды, негізінен өзінің 53 томдық «Неміс мемлекеттік құқығы» атты монументалды еңбегін аяқтаумен айналысты. 1751 жылы Мозер Вюртемберг герцогы Карл Эугеннің жер реформасы жөніндегі кеңесшісі болды. Ол герцогтың абсолюттік бейілімдеріне қарсы шығып, герцогпен келіспеушілікке түсті. 1759 жылдың шілдесінде ол сот процесінсіз тұтқындалып, Хохентуиль бекінісінде жеке камерада қамалды, себебі ол «құпия жазбалардың» авторы деп айыпталды. Ол бес жылдық қамауын денсаулығы мен ақыл-есі сақталып, Құдайға сенімі берік күйде аяқтады. Жазуға деген құштарлығын қанағаттандыру үшін, жазу құралдары болмағандықтан, ол каминнен шыққан күлмен қабырғаларға діни әндер жазды. 1764 жылы 63 жасында ол Пруссияның Ұлы Фридрихінің шарапатымен босатылды, оңалтылды және лауазымына, атағына және құрметіне қайта оралды. 1764 жылы ол Пруссияның Ұлы Фридрихінің (1739 жылы Мозерді қуған патшаның ұлы) араласуының нәтижесінде босатылды. Ол оңалтылып, лауазымына, атағына және құрметіне қайта оралды. Ол 1770 жылдың 16 шілдесінде 69 жасында зейнеткерлікке шықты. Келесі 15 жыл ішінде ол көптеген кітаптар жазды. Өмірі бойы ол 500-600 кітап жазды. Бұл өнімділік кейде оның еңбектерінде фактілерді шалаңдықпен беруіне әкелді.

Мұра

Иоганн Якоб Мозер абстрактілік принциптерге емес, нақты құқықтық нормалар мен сот шешімдеріне негізделген неміс мемлекетінің алғашқы сипаттамасын жасады. Ол материалдарды жинап, жүйелі түрде ұйымдастырды. Осылайша, ол Кристиан Томазий (1655-1728) және Кристиан Вольф (1679-1754) жақтаған табиғи құқықтың дедуктивтік жүйелеріне қарсы шықты. Ол халықаралық құқыққа да осы көзқараспен қарады, оны табиғаттан шығаруға тырысудың орнына, қандай тәжірибеде қолданылғанын сипаттады. Мозер қазіргі неміс мемлекеті мен оң халықаралық құқықтың негізін салған деп есептеледі. Ол нақты құқықтық нормаларды қорғау арқылы дәстүрлі тәртіпті қорғады. Мемлекеттік құқық саласындағы еңбектерінен бөлек, ол мемлекеттің көптеген аймақтарының жергілікті құқықтарына да қызығушылық танытты. Бірақ олардың тым көп түрлілігіне байланысты, оларды толыққанды сипаттау мүмкін болмады. Оның маңызды кезеңгі жұмыстарының бірі – 1766 және 1782 жылдар аралығында 24 томдық «Жаңа неміс мемлекеттік құқығы» (Neues deutsches Staatsrecht) еңбегі. Оның барлық шығармалары құқық және теология салаларын қамтитын 500-ге жуық жұмыстан тұрады.

Кітаптар тізімі (неміс тілінде)

Х. Шульце, "Иоханн Якоб Мозер – неміс мемлекеттік құқығының әкесі", 1869
Ж. Герцог, "Мозер, әке және ұл", 1905
М. Фролих, "Иоханн Якоб Мозер рационализм мен пиетизмге қатысты", 1925.