Кіріспе
Пруссиялық мемлекет қайраткері Карл Август Фюрст фон Харденберг (31 мамыр 1750, Эссенроде Лехреде туған – 26 қараша 1822, Генуяда қайтыс болған) – пруссиялық мемлекет қайраткері және Пруссияның бас министрі. Өмірінің соңғы жылдарында реакциялық саясатқа мойынұрса да, мансабының басында түрлі либералдық реформаларды жүзеге асырған. Оған және барон фон Штайнга Пруссия әскерлік жүйесін жетілдіру, жеке бастылықты және феодалдық міндеттемелерді жою, мемлекеттік қызметке барлық әлеуметтік топтардың қабылдануын қамтамасыз ету, сондай-ақ білім беру жүйесін толыққанды реформалауда үлкен еңбегі болды.
Karl August Fürst von Hardenberg (31 May 1750, in Essenrode Lehre – 26 November 1822, in Genoa) was a Prussian statesman and Chief Minister of Prussia. While during his late career he acquiesced to reactionary policies, earlier in his career he implemented a variety of Liberal reforms. To him and Baron vom Stein, Prussia was indebted for improvements in its army system, the abolition of serfdom and feudal burdens, the throwing open of the civil service to all classes, and the complete reform of the educational system.
Отбасы
Харденберг – 1700-1781 жылдары өмір сүрген ханноверлік полковник Кристиан Людвиг фон Харденбергтің үлкен ұлы, кейіннен 1776 жылдан бастап хан Георг III-нің қол астында ханноверлік армияның фельдмаршалы және бас қолбасшысы болды. Оның анасы Анна София Эрнгарт фон Бюло болған. Ол сегіз баланың бірі ретінде Ганновер сайлау округіндегі Ганновер қаласының жанындағы Эссенроде сарайында дүниеге келді. Харденбергтер әулетінің тамыры 1287 жылы сатып алынған және бүгінгі күнге дейін олардың меншігінде болған Нортен-Харденбергтегі Харденберг қамалынан басталады. Олар барондыққа көтеріліп, 1778 жылы граф атанды.
Ерте өмір
Лейпциг пен Геттингенде оқығаннан кейін ол 1770 жылы Ганновер мемлекеттік қызметіне домендер кеңесінің (Каммеррат) кеңесшісі ретінде кірді; бірақ, мансабының баяу дамығанын сезген ол Георг III-нің кеңесімен бірқатар саяхаттарға шықты, Ветцлар, Регенсбург (императорлық үкіметтің жұмыс істеу механизмін зерттеді), Вена және Берлинде біраз уақыт өткізді. Ол Франция, Голландия Республикасы және Ұлыбританияға да барды, онда король (сонымен қатар Ганновердің курфюрстісі) оны жылы қабылдады. Отанына оралғаннан кейін, әкесінің ұсынысымен графиня Кристиан фон Ревентлоуға (1759–1793) үйленді.
1814 жылы король Фридрих Вильгельм III Харденбергке Пруссия мемлекетінің канцлері ретіндегі еңбегі үшін сыйлық ретінде Килиц жерін және князьдік атақты берді. Ол осы жерді алғаннан кейін, оны бірден Нойхарденберг (Жаңа Харденберг) деп атады. 1820 жылдан бастап ол Карл Фридрих Шинкельдің жобалары бойынша сарай мен шіркеуді неоклассикалық стильде қайта жаңартып, бақтарды күйеу баласы, Герман фон Пюклер-Мускау ханзадасы және Петер Йозеф Ленне қайта жоспарлады. Харденберг Верона конгресі аяқталғаннан кейін көп ұзамай Генуяда қайтыс болды. Харденбергтің 1801–1807 жылдардағы естеліктері 50 жыл бойы жасырын сақталды, содан кейін Леопольд фон Ранке оны өмірбаянымен бірге редакциялап, «Fürsten von Hardenberg естеліктері» (5 том, Лейпциг, 1877) деген атпен жариялады.