Кіріспе
Колумбиялық генерал және саяси қайраткер Томас Сиприано Игнасио Мария де Москера и Фигероа Арболеда Салазар, Прието де Товар, Вергара, Сильва, Хуртадо де Мендоса, Уррутия и Гусман (26 қыркүйек 1798 жыл – 7 қазан 1878 жыл) – колумбиялық генерал, саяси қайраткер. Ол Колумбия президенті қызметін төрт рет атқарды. Алғашқы рет 1845-1849 жылдар аралығында Жаңа Гранада Республикасының президенті болды. 1860-1862 жылдардағы Колумбия азамат соғысы кезінде ол либералдық күштерді консервативтік топтарға қарсы соғыста жетекшілік етті. Либералдар жеңіске жеткеннен кейін, жаңа федералистік конституция қабылданып, екі жылдық президенттік мерзім белгіленді және ел Колумбия Біріккен Штаттары болып қайта аталды. Москера жаңа үкіметтің президенті қызметін екі рет атқарды. 1861-1862 жылдар аралығында конституция жазылған кезде сайланбаған, уақытша президент болды. 1862-1864 жылдар аралығында сайлау арқылы тағайындалды. 1866-1867 жылдар аралығында төртінші мерзімге сайланды. Оның басшылығымен жүзеге асырылған либералдық реформалардың нәтижесінде ол 19 ғасырдағы Колумбия тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі саналады. 1824 жылы шайқаста алған ауыр жарақаттары салдарынан жақ сүйегіне металл протез орнатуға мәжбүр болды. Бұл оның сөйлеу қабілетіне әсер етіп, әдемі емес үн мен сыбызғылау дыбыстарын тудырды. Осы себепті, кейбір замандастары Москераны "Mascachochas" (Gaga chew) деп қысыммен атады.
Tomás Cipriano Ignacio Maria de Mosquera y Figueroa Arboleda Salazar, Prieto de Tovar, Vergara, Silva, Hurtado de Mendoza, Urrutia y Guzmán (September 26, 1798 – October 7, 1878) was a Colombian general, political figure. He was president of Colombia four times. The first time was as president of Republic of New Granada from 1845 to 1849. During the Colombian Civil War of 1860–1862 he led liberal forces in a civil war against conservative factions. After the liberals won, a new, federalist constitution was implemented, which established a two year presidency, and the nation renamed the United States of Colombia. Mosquera served twice as president of the new government. From 1861 to 1862 he served in a non elected, interim manner, while the constitution was written. From 1862 to 1864 he served in an elected manner. He had a fourth term from 1866 to 1867. Due to the liberal reforms carried out under his leadership, he is considered one of the most important persons in Colombian history of the 19th century. Due to large facial wounds received during a battle in 1824, he required the use of a metal prosthesis in his jaw. This affected his ability to speak, which was marked by blowing and whistling sounds. As a result, Mosquera was derisively nicknamed "Mascachochas" (Gaga chew) by some of his contemporary critics.
Отбасы
Москера 1798 жылдың 26 қыркүйегінде Попайан қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Хосе Мария де Москера Фигероа и Арболеда және анасы Мария Мануэла де Арболеда и Аррахея – екеуі де әулетті, беделді отбасылардан шыққан бай шаруалар болған. Оның ағасы Хоакин Гран-Колумбияның президенті, інісі Мануэль Хосе Богота архиепископы, ал тағы бір інісі Мануэль Мария дипломат қызметін атқарған.
Неке және балалар
Генерал Томас Сиприано де Москера екі рет үйленген. Сол кездегі буржуазияның қалыпты әдеті бойынша, ол екі рет те анасының туыстарынан әйел алған. Оның алғашқы некесі Мариана Бенвенута Арболеда Арройомен болды, бірақ Москераның жиі адалсыздық жасауы салдарынан бақытсыз неке деп есептелді, одан тыс оның бірнеше баласы болды. Мариана қайтыс болғаннан кейін, 1872 жылы Мария Игнасия Арболеда Арболедаға үйленді. Ол кезде Москера 78 жаста болды, және оған ұсыныс жасағанда: «Генерал Москераның жесірі болғың келе ме?» – деді деп хабарланады. Барлығында оның сегіз баласы болды (Мариана Арболедадан – Анибал Москера және Амалия Москера; Мария Игнасия Арболедадан – Хосе Боливар Москера; Паула Лукеден – Клелия Москера, Теодулия Москера, Изабел Москера; Мария Лорзадан – Мария Эграсия Москера; Канделярия Сервантестен – Томас Сервантес Москера).
Академиялық өмірі
Москера өзіндік білімімен математик, тарихшы және жазушы болған, латын, ағылшын, француз және итальян тілдерін жақсы меңгерген және философия мен саясат туралы ғылыми мойындыған әртүрлі кітаптар жазды.
Басталуы
1814 жылы ол тәуелсіздік қозғалысына қатысып, генерал Симон Боливардың қол астында болды. 1824 жылы ол лейтенант-полковник болып тағайындалды және сол жылы Барбакоас (Нариньо) қаласында Пасто жорығы кезінде лейтенант-полковник Агустин Агуалонго басқаратын корольдік испан армиясымен шайқасты. Осы шайқаста оған төменгі жақ сүйегін сындырып, сөйлеу қабілетін әлсіздеткен оқ тиді, соның салдарынан оны "Mascachochas" деген жаман атпен атады. Оның шайқастағы батылдығы үшін полковник шеніне көтеріліп, елдің оңтүстік-батысындағы бірнеше провинцияның (Буэнавентура, Гуаякиль, Каука) губернаторы болды, сонымен қатар шен бойынша өсіп, 1829 жылы генерал атанды. Москера 1829-1830 жылдары Перуде, ал кейіннен Еуропаның түрлі елдерінде және АҚШ-та (1830-1833) дипломат қызметін атқарды. Отанына оралғаннан кейін ол конгрессмен (1834-1837) болды, сосын Хосе Игнасио де Маркестің консервативті үкіметінде соғыс министрі болды. Соғыс министрі ретінде Москера 1840 жылы Супремалар соғысына басшылық етіп, жеңіске жетті. Кейіннен ол 1842-1845 жылдары Перу, Чили және Боливия елшісі болып тағайындалды.
Бірінші президенттік мерзім (1845-1849)
1845 жылы министрлік сектор деп аталатын (кейіннен Консервативтік партияны құрған) Москераны президенттікке кандидат ретінде қолдады және ол жеңіске жетті. Өкіметтік қызметінің кезінде ол экономиканы ашыққа шығаруға ерекше мән берді. 1846 жылы оның басшылығымен АҚШ-пен Малларино-Бидлак шарты жасалды. Ол сондай-ақ отарлық салықтарды жоюға белсенді түрде атсалысты және темекі өнеркәсібін қайта жандандырды. Сондай-ақ, оның кезінде Халықаралық бірліктер жүйесі енгізілді. Москера мемлекет пен католик шіркеуін бөлу мақсатында саяси шаралар қолданды. Капитолио Насионал құрылысын басқару үшін Томас Ридті жұмысқа алды. Оның басшылығымен ел тарихында тұңғыш рет халық санағы жүргізілді. Соңында, ол 1849 жылы экспортты Барранкилья порты арқылы өткізуге рұқсат беріп, Магдалена өзенінде бу кемелерін пайдалануды дамытты. Оның саяси шаралары президенттік сайлауда оны қолдаған топтардан наразылық тудырды, ал ол либералдарға жақындады. Өкіметтік мерзімі аяқталысымен ол Нью-Йорк қаласына көшіп, отбасылық бизнесімен айналысты, онда халықаралық сауда үйін құрды, бірақ ол банкротқа ұшырады. Нью-Йоркте жүргенде ол Колумбия географиясы туралы көптеген зерттемелерінің бірі – «Нуэва Гранаданың физикалық және саяси географиясы туралы естелік» (Memoria sobre geografía física y política de Nueva Granada) еңбегін жазды. Латын Америкасы мен Еуропаның көптеген ғылыми қоғамдарының мүшесі болды. Бірнеше жылдан кейін Колумбияға оралып, «Шеберлер революциясы» деп аталатын көтеріліске қарсы күресті және 1854 жылы Хосе Мария Мелоның диктатурасын жеңді. Ол либералдық партияға толыққандай ауысты, соның салдарынан Конгресте өкіл және сенатор болды, сондай-ақ 1857 жылы президенттікке қайта сайлануға түсті, бірақ консерватор Мариано Оспина Родригеске жеңіліп қалды. Гранадин конфедерациясы құрылғаннан кейін Москера Каука штатының президенті болып сайланды, ол президент Оспинаға қарсы оппозиция жасады, оны штаттардың автономиясын бұзды деп айыптады.
Азамат соғысы 18601862
1860 жылы Москера Каука штатының бөлініп шығуын жариялады және Гранада конфедерациясына соғыс жариялады. Ол Сантандер және Толима штаттарынан жақын уақытта қолдау алды, олар оны губернатор етіп тағайындады. Ауыр шайқастардан кейін Колумбия азамат соғысында Москера 1861 жылы билікті басып алды, содан кейін Колумбия Біріккен Штаттарын құруға ұсыныс жасады.
Екінші және үшінші президенттік мерзімдер (1861-1864)
Екінші президенттік мерзімінде (1861–1863) Москера католик шіркеуінің билігін бақылауға бағытталған бірнеше жарлық шығарды, экономиканы жандандыру үшін оның көптеген мүліктерін сатты, оларды кедей колумбиялықтарға берді және консервативтік фракцияны ашық қолдағандары үшін иезуиттерді елден қуды. Кейбір наразылықтарға қарамастан, азаматтарға құқықтарды кепілдейтін федералды және либералды конституция жарияланды. Барлық қол қойғандар осы Конституцияны қолдады. Москераның Колумбия Біріккен Штаттарының Президенті ретіндегі алғашқы екі жылдық мерзімін 1864 жылдың сәуіріне дейін аяқтауы шешілді. Москераның үшінші мерзімі 1863 жылы Эквадорға қарсы соғысты қамтыды, ол жеке басы Колумбия армиясын жеңіске жеткізді. Бұл екі ел арасындағы бүгінгі күнге дейін болған жалғыз халықаралық қақтығыс болды. Өкілеттігінің соңында ол Франциядағы елші ретінде Парижге сапарлады.
Төртінші президенттік мерзім (1866-1867), зейнетке шығу және қайтыс болу
1866 жылы Москера Колумбияға оралып, радикалдық либералдардың қарсылығына қарамастан, төртінші рет президент болып сайланды. Дегенмен, Католик шіркеуімен болған шиеленіс Рим папасы Пий IX-тің күшті араласуына әкелді, ал оның диктаторлық шараларды қолдануы (мысалы, 1867 жылы Конгрестің кезекті отырыстарын жабу) оппозицияны 1867 жылдың 23 мамырында төңкеріс жасауға итермеледі. Оның жаулары Москераның Католик шіркеуіне тиесілі және кедейлерге берілген мүлікті пайдаланған жемқор саясаткерлерді сотқа беруге дайын екенін білген. Ол келесі үш жыл бойы жер аударылды, ол Лимада тұрып, «Космогония. Ғаламның жаратылысының әртүрлі жүйелерін зерттеу» кітабын жазды. 1871 жылы Колумбияға оралғаннан кейін ол президенттікке тағы да үміткер болды, бірақ жеңіліс тапты, алайда 1873 жылға дейін Каука штатының президенті болып сайланды. 1876 жылы ол қайтадан сенатор болды. Ол 1878 жылдың 7 қазанында Попайанға жақын Пураседегі Коконуко шаруашылығында қайтыс болды. Ол Попайандағы «Пантеон де лос Процерес» зиратында жерленді.