Кіріспе

Чех ұшақшысы Йозеф Франтишек (7 қазан 1914 – 8 қазан 1940) – Чехословакия, Польша, Франция және Ұлыбритания әуе күштері үшін ұшқан чехословакиялық истребитель ұшқышы және Екінші дүниежүзілік соғыстағы аса танымал ұшқыш. Ол Ұлыбритания шайқасындағы британдық емес одақтастардың арасында ең көп жеңіс тіркелген ұшқыш болды – 17 расталған және 1 күмәнді жеңіс, барлығы 1940 жылдың қыркүйек айында төрт апта ішінде. Франтишек – дарынды ұшқыш және жауынгер, бірақ ол Чехословакияда, Францияда және Ұлыбританияда әуе күштерінің тәртібін жиі бұзған. RAF оны жеке патрульдеуге рұхсат беруді дұрыс деп тапты, және ол осы рөлде үлкен жетістіктерге жетті. 1940 жылдың қазанында, Ұлыбритания шайқасының соңғы аптасында апатқа ұшырап қаза тапты.

Чехословакиядағы өмір

Йозеф Франтишек 1914 жылы Моравиядағы Отаславицеде, Австрия-Мажарстан (қазіргі Чехия) ағаш шеберінің ұлы болып дүниеге келді. Мектепті бітіргеннен кейін құлыпшының шәкірті болды, бірақ 1934 жылы Чехословакия Әуе күштеріне қосылды. Ол Простейовтағы Әуе оқу мектебінде оқыды. 1935 жылы 1-ші Әуе полкінің ефрейторы болды. 1936 жылы оқуын аяқтап, Моравиядағы Оломуц қаласындағы 2-ші Әуе полкіне жіберілді, онда ол Aero A.11 және Letov Š 328 барлау ұшақтарында ұшты. 1937 жылы сержант атағын алды. Франтишек төбелес жасағаны, бөлімге кешігіп келгені және тәртіп бұзғаны үшін қиындыққа тап болды. Оны қызметтен шұғыл түрде босатуға болар еді, бірақ ол ұшқыш ретінде үлкен дарын көрсеткендіктен, оны 4-ші Әуе полкіне жоюшы-ұшқыш ретінде оқуға жіберді. 1938 жылдың маусымында Прага Кбелидегі 40-шы жоюшы-ұшқыштар эскадрильясында Avia B 534 және Bk 534 ұшақтарында ұшты. Осы жерде ол ұшу және жауынгерлік дағдыларын жетілдірді. Оның британдық командирі, эскадрилья басшысы Рональд Келлетт, Франтишекті чех эскадрильясына ауыстыруды ұсынды. Франтишек, мүмкін, Париждегі Чехословакияның әуе атташесімен болған жанжалынан кейін, поляк әріптестерімен бірге қалуды жөн көрді. Барлық ұшқыштар бағалы болғандықтан, келісімге келді, нәтижесінде Франтишекке "қосалқы" ұшақ берілді, ол қалаған кезде эскадрильяның "қонағы" ретінде ұша алатын. Оның отбасы үйінің алдында ескерткіш, ал жергілікті бастауыш мектеп алдында тақта орнатылған. Прагадағы Черный Мост елді мекеніндегі бір көше оның құрметіне "Франтишкова" деп аталды. 2015 жылдың 6 қазанында Прагадағы Польша институты Франтишектің қайтыс болғанына 75 жыл толуын атап өтті. Оның туған күнінде Отаславицедегі отбасы үйінің алдындағы ескерткішке гүл шоқтары қою дәстүрі жыл сайын жалғасуда. 2022 жылдың 4 қыркүйегінде Англияның Ивелл қаласындағы Прист Хиллде, ол қаза тапқан жерге жақын жерде ескерткіш ашылды.

Танымал мәдениетте

Йозеф Франтишек 2018 жылғы "Дауыл: 303 эскадрилья" фильмінде Кристоф Хадек бейнеленді. Ол сондай-ақ, 2016 жылғы "Czasowniki" альбомына енген "Pilot Josef František" әнінде поляк рок-тобы Elektryczne Gitary тарапынан еске алынды.