Кіріспе
Эргостерол (ergosta 5,7,22 trien 3β ol) – саңырауқұлақтар мен қарапайымды жануарлардың жасушалық мембраналарында кездесетін микостерол, ол жануарлар жасушаларында холестерол атқаратын көптеген функцияларды орындайды. Көптеген саңырауқұлақтар мен қарапайымды жануарлар эргостеролсыз тіршілікке келе алмайтындықтан, оны синтездейтін ферменттер жаңа дәрілерді іздеу үшін маңызды нысанаға айналды. Адамдардың тамақтануында эргостерол – D2 витаминінің провитамин түрі; ультракүлгін (УК) сәулелерге ұшырағанда D2 витаминін құрайтын химиялық реакция жүзеге асады.
Саңырауқұлақтағы рөлі
Эргостерол (ergosta 5,7,22 trien 3β ol) – саңырауқұлақтарда кездесетін стерол. Оның атауы ерготтан шыққан, ол Claviceps саңырауқұлақ туысының мүшелерінің жалпылама атауы, одан эргостерол алғаш рет бөліп алынған. Эргостерол – ашытқы және басқа да саңырауқұлақ жасушаларының мембранасының құрамдас бөлігі, ол жануар жасушаларындағы холестерин сияқты көптеген функцияларды атқарады. Жоғары саңырауқұлақтарға тән ерекшелігі, осы организмдердің әдеттегі экологиялық орталарында (өсімдіктер мен жануарлар беттері, топырақ) кездесетін климаттық өзгергіштікке (әртүрлі ылғалдылық және ылғал жағдайлары) байланысты деп саналады. Осылайша, эргостерол синтезіне қажетті қосымша энергияға қарамастан (холестеролмен салыстырғанда), эргостерол холестеролге қарағанда эволюциялық артықшылыққа ие, саңырауқұлақтарда кең таралған балама ретінде пайда болды деп есептеледі. Бұл артықшылық эргостерол құрылымындағы (B сақинасы) екі конъюгацияланған екі байланыстың болуымен байланысты болуы мүмкін, бұл оған антиоксиданттық қасиеттер сыйлайды.
Саңырауқұлаққа қарсы препараттар үшін мақсатты көрсеткіш
Ергостерол саңырауқұлақ жасушаларының мембранасында болады, бірақ жануарлар жасушаларында жоқ, сондықтан ол саңырауқұлаққа қарсы препараттар үшін тиімді нысана болып табылады. Эргостерол кейбір қарапайымдылардың, мысалы трипаносомалардың жасушалық мембраналарында да кездеседі. Бұл Батыс Африка ұйқы ауруына қарсы кейбір саңырауқұлаққа қарсы препараттарды қолданудың негізі. Амфотерицин B – саңырауқұлаққа қарсы препарат, ол ергостеролға бағытталған. Ол мембрана ішінде ергостеролмен физикалық байланысқа түсіп, саңырауқұлақ мембранасында полярлы тесік жасайды. Бұл иондардың (көбінесе калий мен гидрон) және басқа молекулалардың сыртқа шығуына себеп болады, бұл жасушаның өліміне әкеледі. Амфотерицин B көбінесе қауіпсіз препараттармен алмастырылды, бірақ оның жанама әсерлеріне қарамастан, өмірге қауіпті саңырауқұлақ немесе қарапайымдылар инфекцияларында әлі де қолданылады. Флуконазол, миконазол, итраконазол, клотримазол және миклобутанил басқаша жұмыс істейді, 14α-деметилазаға әсер ету арқылы ланостеролден эргостеролдің синтезін тежейді. Эргостерол ланостеролге қарағанда кішірек молекула болып табылады; ол 15 көміртекті терпеноид – фарнезил пирофосфатының екі молекуласын 30 көміртекті ланостеролге біріктіру арқылы синтезделеді. Содан кейін екі метил тобы алынып, эргостерол түзіледі. "Азол" класындағы саңырауқұлаққа қарсы препараттар ланостерол мен эргостерол арасындағы биосинтез жолындағы осы деметилдеу кезеңдерін орындайтын ферментті тежейді.
D2 витаминінің прекурсоры ретінде
Эргостерол - D2 витаминінің биологиялық алдын қоршысы, оның химиялық атауы - эргокальциферол. Ақ түймешік саңырауқұлақтарды 30 см қашықтықтан 0,403 мВт/см² интенсивті УФ-С сәулесіне шалу арқасында D2 витаминінің концентрациясы уақытқа қарай артты. Бұл белгілі бір деңгейде табиғи түрде жүзеге асады, сондай-ақ көптеген саңырауқұлақтар жиналғаннан кейін олардың D витаминінің мөлшерін арттыру үшін сәулелендіріледі. Сондай-ақ, ергостеролды бөліп алып, оны тамаққа қосылатын зат ретінде сату үшін D витаминіне айналдыру мақсатында саңырауқұлақтар өнеркәсіптік түрде өсіріледі.
Уыттылық
Эргостерол ұнтағы тері, көз және тыныс жолдары үшін тітіркендіргіш. Көп мөлшерде жұтылса гиперкальциемияға алып келуі мүмкін, ол (ұзаққа созылса) жұмсақ тіндер мен бүйректерде кальций тұздарының жиналуына себеп болуы мүмкін.